W przypadku zawrotów głowy związanych z pozycją ciała osoby dotknięte tym schorzeniem cierpią na nawracające ataki zawrotów głowy. Występują one zawsze wtedy, gdy osoba ta zmienia pozycję – na przykład gdy się kładzie, obraca głowę, podnosi ją lub opuszcza.
Zawroty pozycyjne pojawiają się tylko przy szybkich zmianach pozycji. Pacjenci nie odczuwają zawrotów głowy, gdy siedzą, leżą lub chodzą.
Szczególną cechą charakterystyczną jest to, że zawroty pojawiają się z niewielkim opóźnieniem po wykonaniu ruchu. Atak zawrotów głowy trwa średnio od 30 sekund do maksymalnie 2 minut.
Jest to łagodna dolegliwość, która może jednak znacznie wpływać na codzienne życie i jego jakość. Dlatego tym ważniejsze jest, aby osoby dotknięte tym schorzeniem nauczyły się żyć z objawami. Ostre ataki zawrotów głowy można znacznie złagodzić za pomocą określonych manewrów.
W większości przypadków występują napadowe zawroty głowy, które mogą trwać od kilku sekund do maksymalnie dwóch minut.
Podobnie jak inne formy zawrotów głowy, zawroty pozycyjne często towarzyszą objawom, takim jak
. Zwłaszcza starsi pacjenci są dodatkowo narażeni na zwiększone ryzyko upadków.
Nieleczone zawroty głowy związane z pozycją ciała mogą ponadto prowadzić do zachowań unikowych. To z kolei ma negatywny wpływ na postawę ciała. Co więcej, nieleczeni pacjenci częściej doświadczają nastrojów depresyjnych.
W uchu wewnętrznym znajdują się małe kryształki, które wzmacniają działanie grawitacji na komórki zmysłowe, tzw. otolity (kamienie ucha). W pewnych okolicznościach mogą one oderwać się od swojego pierwotnego miejsca i przedostać się do wypełnionego płynem kanału półkolistowego.
Podczas ruchów głowy dzieje się następująca rzecz: otolity poruszają się wraz z nią i wysyłają sygnały do mózgu. Mózg nie jest jednak w stanie pogodzić tych informacji z danymi z innych narządów – na przykład z oczu. To powoduje zawroty głowy i zaburzenia równowagi.
Narząd równowagi w uchu wewnętrznym © Henrie - Adobe Stock.
Odrywanie się otolitów jest całkowicie naturalnym procesem starzenia się. Zawroty głowy związane z pozycją występują zatem najczęściej u osób starszych w wieku od 60 do 80 lat. Kobiety są dotknięte tym schorzeniem częściej niż mężczyźni.
Ponadto na wystąpienie łagodnego napadowego zawrotu pozycyjnego wpływają następujące czynniki:
- uraz czaszkowo-mózgowy/urazy głowy
- Zapalenie ucha wewnętrznego
- Zapalenie narządu równowagi
- Zabiegi chirurgiczne na móżdżku
- Migrena
- Choroba Meniere'a
W przypadku nawracających ataków zawrotów głowy zaleca się wizytę u laryngologa. Pierwszym punktem kontaktowym może być również lekarz rodzinny. W razie potrzeby skieruje on pacjenta do laryngologa lub neurologa.
Na początku badania odbywa się szczegółowa rozmowa między lekarzem a pacjentem, tzw. wywiad. Już ta rozmowa może dostarczyć lekarzowi ważnych wskazówek dotyczących przyczyny zawrotów głowy.
Następnie przeprowadza badanie słuchu oraz bada narząd równowagi i słuch. W ten sposób może wykluczyć niektóre schorzenia – na przykład nagłą utratę słuchu.
Jeśli podejrzewa zawroty głowy związane z pozycją ciała, może to potwierdzić np. za pomocą tzw. testu Dixa-Hallpike'a. Prosi pacjenta, aby usiadł w pozycji wyprostowanej na leżance, odchylił głowę o 45 stopni w bok, a następnie położył się.
W przypadku łagodnego napadowego zawrotu głowy pozycyjnego pacjent doświadcza teraz ataku zawrotów głowy. Często towarzyszą mu mimowolne, szybkie ruchy gałek ocznych (nystagmus). Zawroty głowy ustępują w ciągu maksymalnie dwóch minut.
W przypadku łagodnego napadowego zawrotu głowy związanego z pozycją ciała nie stosuje się leczenia farmakologicznego ani zabiegów chirurgicznych. Zamiast tego pacjent uczy się technik, dzięki którym może uniknąć zawrotów głowy lub skutecznie złagodzić ostre ataki zawrotów głowy.
Być może lekarz zaleci mu również wykonanie tzw. manewrów uwalniających. W tym celu opracowano dwa manewry: manewr Epla i manewr Brandta-Daroffa. Dzięki nim kryształki z kanałów półkolistych mogą zostać ponownie przeniesione do właściwego narządu (utrikulus).
Podczas wykonywania manewrów należy przestrzegać kilku wskazówek. Dlatego pacjenci powinni zostać dokładnie poinstruowani w zakresie tych ćwiczeń przez swojego laryngologa lub fizjoterapeutę. W tym celu istnieją specjalne szkolenia z zakresu ułożenia ciała.
Manewry te są bardzo łatwe do wykonania nawet dla osób nieposiadających wiedzy medycznej, a w około 80% przypadków pacjenci po pierwszym zabiegu odczuwają całkowitą ulgę w dolegliwościach. W przypadku zawrotów głowy wywołanych pozycją ciała nie chodzi o przyzwyczajenie się do nich, ale o wyeliminowanie przyczyny poprzez te ćwiczenia.
Rokowanie w przypadku zawrotów głowy wywołanych zmianą pozycji jest dobre, o ile pacjent podda się leczeniu. Musi on konsekwentnie wykonywać ćwiczenia zalecone przez lekarza. Dzięki temu łagodne napadowe zawroty głowy wywołane zmianą pozycji mogą całkowicie ustąpić.
W wielu przypadkach jednak nawraca on w postaci epizodów. Osoba dotknięta tym schorzeniem może wówczas skutecznie złagodzić lub skrócić ataki zawrotów głowy dzięki wcześniej wyuczonym manewrom uwalniającym.
Chociaż zawroty głowy związane z pozycją ciała są zazwyczaj nieszkodliwe, osoby dotknięte tym schorzeniem nie powinny po prostu ignorować objawów. W każdym przypadku powinny zgłosić się do specjalisty, aby wykluczyć inne choroby.
Czym są zawroty głowy związane z pozycją ciała?
Zawroty głowy związane z pozycją ciała to łagodna postać zawrotów głowy spowodowana zaburzeniami w narządzie równowagi. Łagodne napadowe zawroty głowy związane z pozycją ciała, zwane również BPLS lub vertigo, powstają w wyniku odrywania się małych kamyczków lub struktur krystalicznych w uchu wewnętrznym. Trafiają one do kanałów półkolistych i wywołują napadowe zawroty głowy.
Jakie objawy występują w przypadku zawrotów głowy wywołanych zmianą pozycji?
Typowe objawy zawrotów głowy wywołanych zmianą pozycji to nagłe zawroty głowy, uczucie krężenia, oczopląs, a także nudności i wymioty. Dolegliwości często pojawiają się podczas zmiany pozycji w łóżku, podczas podnoszenia się lub ruchów głową. Można również zaobserwować ruchy gałek ocznych lub drżenie oczu.
Jak powstaje łagodne napadowe zawroty głowy związane z pozycją ciała?
Łagodne napadowe zawroty pozycyjne powstają w wyniku odrywania się otolitów od komórek czuciowych. Kryształki te przemieszczają się w kanałach półkolistych ucha wewnętrznego i podrażniają narząd równowagi. Przyczynami zawrotów pozycyjnych mogą być wiek, leżenie w łóżku lub określone ruchy głowy.
Jak leczy się zawroty głowy związane z pozycją ciała?
Leczenie polega zazwyczaj na specjalnych manewrach pozycyjnych lub manewrach uwalniających. Głowa jest często poruszana pod kątem 45 stopni, aby kamyczki powróciły z kanałów półkolistych. Dodatkowo można zastosować trening pozycyjny lub, w rzadkich przypadkach, leki lub środki przeciw zawrotom głowy.
Kiedy należy zgłosić się do lekarza z zawrotami głowy wywołanymi zmianą pozycji?
Jeśli ataki zawrotów głowy, nudności lub omdlenia utrzymują się dłużej lub podejrzewa się inne formy zawrotów głowy, takie jak choroba Meniere'a, należy zgłosić się do lekarza w celu postawienia diagnozy i rozpoczęcia leczenia. Szczególnie w przypadku często występujących dolegliwości lub niepewności co do objawów wskazane jest przeprowadzenie badań lekarskich.
