Zdrowa flora pochwy u kobiety w wieku rozrodczym składa się głównie z różnych rodzajów bakterii kwasu mlekowego (laktobacilli). Zgodnie z nazwą nadaną przez niemieckiego ginekologa Alberta Döderleina nazywane są one również bakteriami Döderleina. Zapewniają one w pochwie normalnie kwaśne środowisko o wartości pH od 3,8 do 4,4. W ten sposób hamują namnażanie się drobnoustrojów wywołujących choroby.
Jednak w przypadku bakteryjnego zapalenia pochwy „dobre” bakterie kwasu mlekowego są wypierane przez drobnoustroje chorobotwórcze (patogenne). Należy do nich głównie gatunek bakterii Gardnerella vaginalis, ale także
- chlamydie,
- mykoplazmy oraz
- bakterie z rodzaju Bacteroides.
Prowadzi to do nadmiernego zasiedlenia pochwy przez bakterie patogenne. Liczba pałeczek kwasu mlekowego spada, a wartość pH flory pochwowej wzrasta do około 5. W ten sposób środowisko pochwy traci równowagę – pojawia się obraz kliniczny „bakteryjnego zapalenia pochwy”.
Czynnikiem ryzyka jest w szczególności niewłaściwa higiena pochwy. Poniżej dowiesz się, jak zapobiegać tej chorobie.
Bakteryjne zapalenie pochwy niekoniecznie powoduje dolegliwości. W około 40–50 procentach przypadków przebiega ono bezobjawowo, tzn. kobiety dotknięte tą chorobą nie odczuwają dolegliwości.
W pozostałych przypadkach około połowa pacjentek skarży się na zwiększoną wydzielinę z pochwy (fluor vaginalis). Jest ona rzadka, czasami spieniona i ma kolor od szaro-białawego do żółtawego. Ponadto ma zazwyczaj nieprzyjemny, rybny zapach, czasami również słodkawy.
W niektórych przypadkach nieprzyjemny zapach rybny występuje również bez towarzyszącej mu wydzieliny. Inne kobiety natomiast zgłaszają zwiększoną wydzielinę, przy czym brakuje zapachu rybnego.
Przede wszystkim rybi zapach z okolic intymnych jest dla kobiet bardzo uciążliwy i nieprzyjemny.
Nie ma to nic wspólnego z brakiem higieny intymnej. Powstaje on raczej w wyniku tego, że patogeny wywołujące bakteryjne zapalenie pochwy rozkładają określone białka do tzw. amin.
Przez bakteryjne zapalenie pochwy rozumie się nadmierne zakażenie pochwy patogenami © Kateryna_Kon | AdobeStock
Objawy, takie jak
- swędzenie,
- pieczenie,
- zaczerwienienia i
- podrażnienia skóry
w zewnętrznej części pochwy są raczej nietypowe dla bakteryjnego zapalenia pochwy. Jednak w rzadkich przypadkach mogą się one również pojawić.
Ponadto występują również objawy, takie jak
- lekko kłujący ból oraz
- trudności podczas stosunku płciowego lub oddawania moczu
.
W celu postawienia diagnozy ginekolog przeprowadza badanie ginekologiczne. Pobiera on wymaz z pochwy kobiety, a następnie przeprowadza szereg testów i badań.
Obejmują one
- badanie pH,
- test Amintest,
- badanie cytologiczne pod mikroskopem w celu oceny komórek pochwy oraz
- wykonanie posiewu bakteryjnego.
Bakteryjne zapalenie pochwy występuje, gdy stwierdzone zostaną co najmniej trzy z czterech poniższych objawów:
- Występuje zwiększona ilość rzadkiej do pienistej i szaro-białawawej do żółtej, jednorodnej wydzieliny z pochwy (fluor vaginalis).
- Wartość pH flory pochwowej (flory pochwowej) jest wyższa niż 4,5.
- Wydzielina z pochwy ma rybny zapach (zapach aminiowy).
- W wymazie z pochwy u co najmniej 20 procent komórek pochwy można wykryć tzw. komórki kluczowe (clue cells).
Badanie pH w celu rozpoznania bakteryjnego zapalenia pochwy
Wartość pH można w prosty sposób określić za pomocą pęsety i paska wskaźnikowego pH.
Ponadto w aptekach dostępne są specjalne rękawiczki. Dzięki nim wartość pH można bardzo łatwo określić w domu.
Test Amintest do diagnozowania bakteryjnego zapalenia pochwy
Za pomocą tzw. testu Aminesta, zwanego również „testem whiff”, można lepiej ocenić rybny zapach. W tym celu lekarz najpierw pobiera wymaz z pochwy.
Następnie na materiał wymazu nakłada jedną lub dwie krople 10-procentowego roztworu potasu. Typowy rybny zapach wydzieliny z pochwy zostaje wzmocniony przez roztwór potasu. W ten sposób lekarz może lepiej ocenić, czy występuje bakteryjne zapalenie pochwy.
Badanie cytologiczne w celu rozpoznania bakteryjnego zapalenia pochwy
W ramach badania cytologicznego preparat surowy jest badany pod mikroskopem. Preparat surowy składa się z materiału pobranego z pochwy.
Jeśli pod mikroskopem w co najmniej 20 procentach komórek pochwy (komórek nabłonka pochwy) można wykryć tzw. komórki kluczowe (clue cells), wskazuje to na bakteryjne zapalenie pochwy. Komórki kluczowe to komórki pokryte bakteriami, które pod mikroskopem są widoczne jako małe ziarenka.
W ramach badania mikroskopowego można również ocenić liczbę bakterii. Lekarz rozpoznaje również, czy kolonizacja jest infekcją mieszaną z różnymi gatunkami bakterii.
Na podstawie badania cytologicznego można jedynie postawić wstępną diagnozę „bakteryjnego zapalenia pochwy”. Aby uzyskać jednoznaczną diagnozę, konieczne są dalsze badania. Obejmują one na przykład wykonanie posiewu bakteryjnego.
Wykonanie posiewu bakteryjnego
Za pomocą posiewu bakteryjnego można jednoznacznie wykryć i zidentyfikować czynnik wywołujący bakteryjne zapalenie pochwy. Zazwyczaj wykonuje się go, gdy
- bakteryjne zapalenie pochwy regularnie nawraca (uporczywe nawroty) lub
- należy sprawdzić, czy za dolegliwościami nie stoją ewentualnie inne mikroorganizmy.
Diagnostyka różnicowa
Diagnostyka różnicowa ma na celu upewnienie się, że dolegliwości nie są spowodowane innymi chorobami o podobnych objawach. Jest to również konieczne w diagnostyce bakteryjnego zapalenia pochwy.
Choroby o dolegliwościach podobnych do bakteryjnego zapalenia pochwy to na przykład
- zapalenie pochwy (vaginitis) oraz
- zapalenie błony śluzowej szyjki macicy (cervicitis).
Ponadto należy wykluczyć zakażenie innymi mikroorganizmami, takimi jak rzęsistki lub mykoplazmy.
Bakteryjne zapalenie pochwy nie jest co prawda poważnym schorzeniem. Objawy mogą jednak być bardzo nieprzyjemne dla kobiet, które na nie cierpią. Czasami może ono również powodować powikłania, tj. poważne choroby, takie jak zapalenie
- błony śluzowej szyjki macicy (zapalenie szyjki macicy),
- błony śluzowej macicy (zapalenie błony śluzowej macicy),
- jajowodów (zapalenie jajowodów),
- wejścia do pochwy (zapalenie sromu) lub
- gruczołów Bartholina (zapalenie gruczołów Bartholina),
.
Dlatego bakteryjne zapalenie pochwy powinno być zawsze leczone. Leczenie zazwyczaj polega na stosowaniu antybiotyków.
Oprócz tego można również stosować preparaty zawierające bakterie kwasu mlekowego. Wpływają one pozytywnie na zaburzoną równowagę flory pochwy (flory pochwowej) występującą w przypadku bakteryjnego zapalenia pochwy.
Leczenie antybiotykami
Podawanie antybiotyków stanowi złoty standard w farmakologicznym leczeniu bakteryjnego zapalenia pochwy. Szczególnie skuteczny okazał się antybiotyk metronidazol. Działa on szczególnie dobrze przeciwko bakteriom beztlenowym. Dostępne są również inne substancje czynne. Należą do nich między innymi klindamycyna, amoksycylina lub nifuratel.
Antybiotyki można przyjmować
- doustnie w postaci tabletek (metronidazol) lub
- dopochwowo w postaci czopków lub tabletek dopochwowych
. Możliwe jest również leczenie miejscowe za pomocą antybiotykowej maści dopochwowej (metronidazol, klindamycyna).
Czas trwania leczenia zależy od ciężkości choroby oraz zdolności regeneracyjnej flory pochwy.
Leczenie preparatami zawierającymi kwas mlekowy
Możliwe jest również leczenie miejscowe preparatami zawierającymi kwas mlekowy, a także czopkami dopochwowymi zawierającymi bakterie kwasu mlekowego (laktobacillus) lub kwas askorbinowy (witamina C). Preparaty te są dostępne w aptekach bez recepty.
Taka terapia służy przywróceniu naturalnego środowiska pochwy. Nie jest ona jednak tak szybka ani tak skuteczna jak leczenie antybiotykami. Zamiast tego stosuje się je głównie po kuracji antybiotykowej. Służy to wsparciu osiągniętego wyleczenia i zapobieganiu ponownemu wystąpieniu bakteryjnego zapalenia pochwy.
Rokowanie w przypadku bakteryjnego zapalenia pochwy
Jeśli bakteryjne zapalenie pochwy jest leczone farmakologicznie antybiotykami, rokowanie jest ogólnie dobre. W większości przypadków bakteryjne zapalenie pochwy ustępuje po podaniu antybiotyków w ciągu tygodnia.
W ten sposób po doustnym podaniu metronidazolu po tygodniu przywracana jest normalna flora pochwy. 80 procent pacjentek jest wtedy wyleczonych. Podobnie dobre wyniki osiąga się przy dopochwowym podawaniu metronidazolu.
Jednak odsetek nawrotów po skutecznym leczeniu jest dość wysoki i wynosi od 60 do 70 procent. Jednoczesne leczenie partnerów kobiet dotkniętych tą chorobą może w niektórych przypadkach zapobiec nawrotom.
U kobiet w ciąży bakteryjne zapalenie pochwy może prowadzić do różnych powikłań. Kobiety w ciąży cierpiące na bakteryjne zapalenie pochwy są narażone na zwiększone ryzyko
- przedwczesnych skurczów,
- przedwczesnego pęknięcia błon płodowych lub
- porodu przedwczesnego.
Ponadto w czasie ciąży może dojść do zakażenia błon płodowych (amnionitis). Przyczyną tego są różne reakcje biochemiczne między płodem a macicą wywołane bakteryjnym zapaleniem pochwy.
Po porodzie mogą wystąpić dalsze powikłania spowodowane bakteryjnym zapaleniem pochwy. Należą do nich między innymi
- zapalenie i opóźniony proces gojenia się nacięcia krocza,
- ropień ściany brzucha po cesarskim cięciu oraz
- zapalenie błony śluzowej macicy (zapalenie endometrium).
Dlatego bakteryjne zapalenie pochwy powinno być zawsze leczone farmakologicznie w czasie ciąży.
Bakteryjne zapalenie pochwy stanowi najczęstsze zaburzenie mikrobiologiczne środowiska pochwy u kobiet w wieku rozrodczym. W Europie bakteryjne zapalenie pochwy występuje
- występuje u 5 procent kobiet zgłaszających się na badania profilaktyczne oraz
- u 30 procent kobiet leczonych w klinice chorób przenoszonych drogą płciową
.
W Europie bakteryjnym zapaleniem pochwy dotkniętych jest około 7 do 22 procent kobiet w ciąży. Ogółem około 20 procent wszystkich kobiet przynajmniej raz w życiu cierpi na bakteryjną infekcję pochwy, najczęściej bakteryjne zapalenie pochwy.
Zapobieganie bakteryjnemu zapaleniu pochwy jest możliwe jedynie pośrednio. Zasadniczo obowiązuje zasada: regularnie zgłaszaj się na wizyty profilaktyczne u ginekologa! Dzięki temu można wykryć i leczyć istniejące bakteryjne zapalenie pochwy. Ginekolog może również zapobiec pojawiającym się powikłaniom.
Jednak za czynnik ryzyka uważa się również stres psychospołeczny. Dlatego kobiety narażone na duży stres w życiu codziennym powinny przeciwdziałać mu poprzez uprawianie sportu i stosowanie ukierunkowanych technik relaksacyjnych. Dotyczy to zwłaszcza tych kobiet, które już kilkakrotnie chorowały na bakteryjne zapalenie pochwy.
Ważna rola w profilaktyce: higiena pochwy
Wiele kobiet odczuwa potrzebę dokładnego mycia okolic intymnych. Używają do tego mydła lub żelu pod prysznic, a następnie dezodorantu intymnego. Chociaż bezpośrednio po zabiegu daje to uczucie świeżości i przyjemności, jest to odczucie subiektywne i nie trwa długo.
Nadmierna higiena pochwy, na przykład poprzez płukanie pochwy, jest szczególnie szkodliwa! Regularna pielęgnacja wyłącznie wodą jest całkowicie wystarczająca i utrzymuje stały poziom pH flory pochwy.
Substancje chemiczne powodują silne podrażnienia flory pochwy, co zaburza jej równowagę. Ponadto wiele produktów do pielęgnacji ciała ma wysokie pH, co zaburza naturalnie kwaśne środowisko błony śluzowej pochwy (niskie pH).
Aby zapobiegać bakteryjnemu zapaleniu pochwy, higienę intymną należy zatem wykonywać wyłącznie przy użyciu letniej wody. Warto też używać specjalnych płynów do mycia, które są dostosowane do wartości pH (< 5) środowiska pochwy. Można je kupić na przykład w aptece lub drogerii.
Specjalne kuracje lub preparaty z kwasem mlekowym mogą odbudować i zakwaszyć florę pochwy. Służy to
- regeneracji flory pochwy,
- odbudowie kolonizacji naturalnymi bakteriami kwasu mlekowego (laktobacylami) oraz
- stabilizacji wartości pH przez dłuższy czas.
Również higiena okolicy odbytu, a w szczególności kierunek wycierania po wypróżnieniu, może w znacznym stopniu przyczynić się do utrzymania zdrowej flory pochwy. Dzięki prawemu kierunkowi wycierania od przodu do tyłu (w kierunku odbytu i dalej) bakterie z jelit nie są przypadkowo przenoszone do pochwy.
Monitorowanie wartości pH flory pochwowej
Jeśli masz skłonność do zbyt kwaśnego środowiska pochwy, możesz to samodzielnie monitorować za pomocą dostępnych bez recepty testów pH. Tak zwane zestawy testowe są dostępne w aptekach w postaci specjalnych papierków wskaźnikowych pH lub rękawiczek do testowania pH.
Bakteryjne zapalenie pochwy nie jest chorobą przenoszoną drogą płciową, ale stosunki seksualne mogą sprzyjać jego rozwojowi. Bakterie wywołujące tę chorobę mogą również występować w męskich narządach płciowych. Nie powodują one jednak żadnych dolegliwości. Dlatego mężczyzna może nieświadomie przenosić je na kobietę. W ten sposób kobieta może wielokrotnie mieć kontakt z bakteriami.
Dlatego też kompleksowa terapia obejmuje również leczenie partnera seksualnego kobiety dotkniętej tą chorobą.
Gardnerella vaginalis jest również bakterią jelitową. Dlatego często przenoszona jest podczas stosunku płciowego z okolicy odbytu do pochwy. Ponadto przejście od seksu analnego do stosunku pochwowego zwiększa ryzyko wprowadzenia bakterii do pochwy.
Prezerwatywa zapewnia w tym przypadku bezpieczeństwo. Szczególnie w przypadku bezpośredniego przejścia od seksu analnego do stosunku pochwowego należy użyć nowej prezerwatywy.
Również u mężczyzn okolice intymne są często zasiedlone przez bakterie, takie jak Gardnerella.
Jednak w ich przypadku patogenne drobnoustroje zazwyczaj nie powodują dolegliwości. Możliwe jest jednak wystąpienie zazwyczaj łagodnego i krótkotrwałego zapalenia żołędzi (balanopostitis).
