W medycynie oskrzela to część dróg oddechowych, która znajduje się poniżej tchawicy. Powietrze wdychane przez drogi oddechowe trafia do poszczególnych płuc poprzez oskrzela.
Pacjenci cierpiący na astmę wykazują nadwrażliwość na określone bodźce fizyczne, chemiczne lub alergiczne. Wówczas błona śluzowa oskrzeli ulega silnemu obrzękowi, co prowadzi do zwężenia oskrzeli i duszności. Ponadto wydzielają one przezroczystą lub żółtawą śluz (plwocinę), którą od czasu do czasu trzeba odkrztuszać.
Zwężone drogi oddechowe powodują niedobór tlenu w organizmie chorego. Aby to zrównoważyć, pacjent częściej wdycha i wydycha powietrze. Mimo to dochodzi do niedotlenienia krwi (hipoksemii).
Co dziesiąte dziecko i co dwudziesty dorosły wykazuje objawy astmy. Wśród dzieci choroba dotyka częściej chłopców, natomiast wśród dorosłych częściej cierpią na astmę kobiety. Nieleczona lub nieprawidłowo leczona astma oskrzelowa staje się przewlekła. Choroba może trwale uszkodzić płuca i serce.
Anatomiczny rysunek tchawicy i oskrzeli w obu płucach © SciePro | AdobeStock
W zależności od przyczyny rozróżnia się astmę oskrzelową niealergiczną i alergiczną. Astma niealergiczna (astma endogenna, niespecyficzna) powstaje w wyniku działania określonych czynników fizycznych i chemicznych. Może jednak mieć również komponent alergiczny i wtedy występuje jako astma mieszana.
W przypadku alergicznej astmy oskrzelowej czynnikami wywołującymi alergię są
- trawy i pyłki kwiatowe,
- roztocza kurzu domowego,
- zarodniki pleśni,
- żywność lub
- dodatki do żywności
są przyczyną. Astma u dzieci jest zazwyczaj również następstwem istniejącej alergii.
Dokładne przyczyny tej choroby nie zostały jeszcze wystarczająco wyjaśnione naukowo. Specjaliści pulmonolodzy zakładają jednak, że wynika to z połączenia czynników genetycznych i środowiskowych.
Zwiększone ryzyko zachorowania na astmę oskrzelową mają pacjenci z atopowym zapaleniem skóry oraz osoby uczulone na pyłki. Atopowe zapalenie skóry to zapalna choroba skóry charakteryzująca się sączącymi, silnie swędzącymi wysypkami. Ponadto osoby, w których rodzinach częściej występuje astma i alergie, są bardziej narażone na zachorowanie na astmę.
Niealergiczna astma oskrzelowa objawia się atakiem astmy, który pojawia się w wyniku niespecyficznego bodźca. Może to być na przykład
- stres,
- problemy psychiczne,
- perfumy,
- dym tytoniowy,
- ozon,
- zimno,
- opary chemiczne lub
- zbyt duży wysiłek fizyczny
.
Również leki, takie jak aspiryna, lub infekcje dróg oddechowych mogą wywoływać objawy tego typu astmy.
Lekarz rozróżnia
- spontanicznie pojawiające się objawy astmy (atak astmy) oraz
- długotrwałe objawy astmy, takie jak duszności i suchy kaszel.
Kaszel pojawia się najczęściej w nocy i często wiąże się z uczuciem ucisku w klatce piersiowej. Wydech jest utrudniony i często towarzyszy mu wyraźnie słyszalny świszczący oddech (sapanie).
Podczas ataku astmy chory nie jest w stanie mówić. Ma przyspieszone bicie serca, a w szczególnie ciężkich przypadkach sinicę paznokci i warg. Pacjent musi wówczas natychmiast zastosować swój inhalator doraźny. Jeśli w tej krytycznej sytuacji nie zostanie udzielona pomoc doraźna, może dojść nawet do śpiączki i zatrzymania akcji serca. Osoby cierpiące na napadowe duszności powinny zgłosić się do specjalisty pulmonologa i poddać się leczeniu.
Diagnoza astmy – jakie leki pomagają osobom z astmą w przypadku typowych objawów
Lekarz specjalista sprawdza częstotliwość oddechów astmatyka oraz odgłosy oddechowe. Następnie opukuje klatkę piersiową: słyszalny przy tym dźwięk pozwala stwierdzić, w jakim stopniu płuca są już rozdęte. Badania czynnościowe płuc (LuFu) przy użyciu określonych urządzeń wykazują u pacjenta nieprawidłowe wyniki, zwłaszcza podczas wydechu.
W przypadku podejrzenia astmy lekarz zleca pacjentowi inhalację szybko działającego leku rozszerzającego oskrzela. Jeśli po tym zabiegu wyniki testów w określonych obszarach są lepsze niż wcześniej, prawdopodobne jest, że pacjent cierpi na astmę.
Test prowokacyjny dostarcza informacji, czy chory cierpi na niespecyficzne, czy alergiczne astma oskrzelowe. W tym celu pulmonolog zleca pacjentowi inhalację metacholiny, a następnie przeprowadza kolejny test LuFu. Lek ten wywołuje sztuczną duszność. Jeśli pacjent uzyska gorsze wyniki testu, jego choroba nie ma podłoża alergicznego.
Krew pobrana od pacjenta jest badana pod kątem obecności przeciwciał IgE (immunoglobulin E). Ich podwyższony poziom jest wykrywalny, gdy układ odpornościowy reaguje na alergen (czynnik wywołujący alergię). W takim przypadku astma oskrzelowa ma podłoże alergiczne.
W kolejnym kroku lekarz musi ustalić, który alergen jest czynnikiem wywołującym. Umożliwia to tzw. test skórny. Czynniki wywołujące astmę powodują powstawanie czerwonych plam lub bąbli w miejscach nacięć skóry, na które nałożono odpowiedni alergen.
Tylko u części pacjentów można wyleczyć tę chorobę. Jednak dzięki odpowiednim lekom astmę oskrzelową można dobrze opanować. U około 40 procent dorosłych chorych na astmę objawy również ustępują.
W celu leczenia objawów astmy pulmonolog przepisuje
- leki zawierające kortyzon (glukokortykoidy) w celu ograniczenia stanu zapalnego w oskrzelach i/lub
- betasympatykomimetyki, które rozszerzają drogi oddechowe.
W razie nagłego ataku astmy chory stosuje szybko działający beta-sympatykomimetyk w postaci aerozolu. Zapewnia on natychmiastowe, niezbędne rozluźnienie mięśni oskrzeli podczas ataku astmy. Lekarz przepisuje glikokortykoidy do inhalacji lub w postaci tabletek. Jeśli u pacjenta wystąpią krytyczne objawy astmy, otrzymuje on bromek ipratropiumu, który działa rozszerzająco na oskrzela. Ponadto podaje mu się tlen przez maskę oddechową.
Skuteczne jest również unikanie indywidualnych czynników wywołujących ataki astmy. Osoby, u których dym papierosowy wywołuje ataki astmy, powinny rzucić palenie i unikać biernego palenia. Astmatycy, którzy w pracy mają kontakt z alergenami, powinni najlepiej zmienić zawód, aby nie pogorszyć swojej choroby.
Do wzmocnienia płuc dobrze nadaje się pływanie lub spacery. Pacjent zaczyna od krótkich sesji treningowych, a następnie powoli zwiększa intensywność. Powinien jednak uważać, aby pod żadnym pozorem nie przemęczać się.
Aby podczas uprawiania sportu łatwiej było oddychać, warto przed treningiem zastosować inhalację leku rozszerzającego oskrzela. Ponadto należy zawsze mieć przy sobie awaryjny inhalator przeciwastmatyczny i przed treningiem poświęcić chwilę na rozgrzewkę. Pacjentom, którzy mają skłonność do ataków astmy w sytuacjach stresowych, pomaga opanowanie określonych technik relaksacyjnych. Należą do nich na przykład joga lub trening autogeniczny.
Astma jest częstą przewlekłą chorobą dróg oddechowych i należy do najczęstszych chorób przewlekłych na świecie. Astma jest chorobą przewlekłą, charakteryzującą się nadreaktywnością oskrzeli i zwężeniem dróg oddechowych. Przyczyny astmy są różnorodne i obejmują zarówno astmę alergiczną, jak i niealergiczną lub astmę zewnętrzną. Astmę mogą wywoływać różne czynniki, dlatego szczególnie ważna jest dokładna diagnoza.
Diagnoza astmy odbywa się poprzez dokładne badanie, w którym kluczową rolę odgrywają diagnostyka specjalistyczna i terapia. Również wytyczne, takie jak Krajowe Wytyczne Opieki nad Chorymi na Astmę, a także zalecenia Stowarzyszenia Naukowych Towarzystw Medycznych wspierają ustrukturyzowaną diagnostykę i terapię astmy. Typowe objawy, takie jak duszności lub kaszel, mogą również występować w przypadku innych chorób, takich jak przewlekłe zapalenie oskrzeli, dlatego też zawsze należy wykluczyć astmę.
Leczenie astmy zależy od jej postaci i stopnia zaawansowania, na przykład w przypadku astmy łagodnej lub ciężkiej. Celem jest zapobieganie ostrym atakom astmy i poprawa jakości życia. Szczególnie w przypadku astmy u dzieci i młodzieży kluczowe znaczenie ma wczesne rozpoczęcie leczenia. Nawet jeśli astmy nie da się całkowicie wyleczyć, przy odpowiedniej terapii chorobę można dobrze kontrolować.
Czym jest astma oskrzelowa?
Astma oskrzelowa to przewlekła choroba dróg oddechowych, w której oskrzela ulegają zapaleniu i zwężeniu. Prowadzi to do typowych objawów, takich jak duszności i kaszel.
Jakie objawy występują w przypadku astmy?
Typowymi objawami są duszności, kaszel, świszczący oddech i uczucie ucisku w klatce piersiowej. Mogą one występować napadowo i nasilać się podczas ataku astmy.
Co wywołuje astmę?
Do najczęstszych czynników wywołujących astmę należą alergeny, zimne powietrze, wysiłek fizyczny i infekcje. Również astma alergiczna jest wywoływana przez określone alergeny.
Jak diagnozuje się astmę?
Diagnoza astmy opiera się na wywiadzie, badaniu lekarskim i testach czynnościowych płuc. Podczas tych badań mierzy się zwężenie dróg oddechowych.
Jak leczy się astmę?
Leczenie astmy odbywa się zazwyczaj farmakologicznie za pomocą leków wziewnych. Celem jest zmniejszenie stanu zapalnego i utrzymanie drożności dróg oddechowych.
