Azbestozę określa się jako chorobę płuc wywołaną przez osadzanie się wdychanego pyłu azbestowego w drogach oddechowych. Z tego powodu nazywana jest również pylicą azbestową. Azbestozę charakteryzuje stwardnienie tkanki łącznej płuc (zwłóknienie). Blizny te coraz bardziej utrudniają oddychanie i mogą prowadzić do raka płuc.
Więcej informacji oraz listę wybranych specjalistów w dziedzinie azbestozy można znaleźć poniżej.
Azbestozę określa się jako postać zwłóknienia płuc wywołaną kontaktem z azbestem (narażeniem na azbest). Zwłóknienie płuc ma zazwyczaj charakter postępujący. Dlatego azbestozę zalicza się do złośliwych chorób płuc wywołanych pyłem (tzw. pylicy płuc).
W większości przypadków dotyka ona określone grupy zawodowe. Azbestoza należy zatem do uznanych chorób zawodowych podlegających zgłoszeniu. Jest to druga najczęstsza choroba zawodowa w Niemczech, zaraz po utracie słuchu spowodowanej hałasem.
Oprócz azbestozy azbest powoduje inne choroby, w tym nowotwory złośliwe w
Od momentu kontaktu z azbestem do wystąpienia chorób wywołanych azbestem mija średnio 30 lat. Dlatego w Niemczech, po wprowadzeniu zakazu stosowania azbestu w 1993 r., spodziewany jest znaczny wzrost zachorowań na choroby związane z azbestem dopiero od 2020 r.
Wraz ze zmianami w tkance płucnej pojawiają się pierwsze objawy. Zazwyczaj postępujące zwłóknienie płuc towarzyszy
. Często słychać trzeszczenie nad płucami.
Początkowo duszności występują głównie podczas wysiłku i głębokiego wdechu (duszność wysiłkowa). W dalszym przebiegu choroby pojawiają się one również w fazach spoczynku (duszność spoczynkowa).
Tkanka płucna przekształcona w tkankę łączną nie jest już w stanie zapewnić organizmowi wystarczającego zaopatrzenia w tlen.
Niedotlenienie (hipoksemia) rozpoznaje się na podstawie
. Ponadto w wyniku stwardnienia tkanek krew przepływa teraz wolniej przez płuca, co może prowadzić do jej zastoju w sercu.
Powoduje to zaburzenie pracy serca na tyle, że rozwija się niewydolność serca – tzw. serce płucne. Serce płucne objawia się dusznością i gromadzeniem się płynów (obrzękami) w okolicy kostek i podudzi. W niektórych przypadkach obserwuje się również zagrażające życiu zaburzenia rytmu serca.
Azbestozę wywołuje wdychany pył zawierający azbest. Włókna azbestowe osadzają się w pęcherzykach płucnych (pęcherzykach płucnych) tkanki płucnej. W ten sposób przedostają się do tkanki łącznej płuc, gdzie rozpadają się na bardzo drobne włókna. W późniejszym przebiegu choroby wędrują one również do opłucnej (pleury).
Cienkie jak włos włókna azbestowe osadzają się w płucach i prowadzą do powstawania blizn © Wirestock Exclusives | AdobeStock
Włókna azbestowe są niezwykle trwałe. Organizm nie jest w stanie ich rozłożyć ani wydalić. Komórki żerujące układu odpornościowego (makrofagi) pochłaniają jednak wdychane włókna azbestowe i próbują je rozłożyć. Zamiast tego uwalniają substancje przekaźnikowe, które powodują aktywację tzw. fibroblastów (głównego składnika tkanki łącznej). Powstaje więcej komórek tkanki łącznej, przez co tkanka pogrubia się i staje się mniej elastyczna.
Substancje przekaźnikowe przyciągają również kolejne komórki odpornościowe, które powodują najmniejsze ogniska zapalne w tkance płucnej. Te uszkodzenia tkanki powodują z kolei zwiększone uwalnianie fibroblastów, co dodatkowo przyspiesza tworzenie się blizn w tkance.
Z powodu rosnącej sztywności tkanki zmniejsza się powierzchnia wymiany gazowej płuc (zmniejsza się objętość płuc). Zbliznowacona tkanka ogranicza dopływ tlenu do krwi, co w konsekwencji utrudnia oddychanie, zwłaszcza podczas wysiłku fizycznego.
Większość osób dotkniętych tą chorobą ma kontakt z azbestem w miejscu pracy. Przed wprowadzeniem zakazu stosowania azbestu w 1993 r. nie istniały wystarczające środki ochronne, wręcz przeciwnie: odzież ochronna sama w sobie zawierała częściowo azbest.
Do momentu wprowadzenia zakazu następujące rodzaje produktów zazwyczaj zawierały azbest:
Narażenie na działanie azbestu nie prowadzi jednak nieuchronnie do rozwoju choroby płuc. Jak dotąd nie wyjaśniono, dlaczego niektóre osoby chorują, a inne nie, pomimo udowodnionego wieloletniego narażenia na działanie azbestu.
Jedno jest jednak pewne: jeśli do tego dochodzą inne czynniki ryzyka, wzrasta prawdopodobieństwo zachorowania, a zwłaszcza ryzyko powstania nowotworu. Ryzyko wystąpienia złośliwego nowotworu płuc u palaczy narażonych na działanie azbestu jest od dziesięciu do czterdziestu razy wyższe.
Oprócz żołnierzy, podwyższone ryzyko dotyczy również osób wykonujących zawody rzemieślnicze:
Pomimo zakazu stosowania azbestu niektóre grupy zawodowe nadal mają z nim kontakt. Ponieważ azbest jest nadal stosowany w starszych budynkach, dochodzi do narażenia na azbest na przykład podczas prac rozbiórkowych i remontowych.
Podczas pracy z azbestem należy nosić bezpieczną odzież ochronną © Bernard MAURIN | AdobeStock
Tkanka płucna jest nieodwracalnie uszkodzona i nie można jej wyleczyć przynajmniej przy użyciu obecnych metod terapeutycznych. Dlatego głównym celem leczenia jest
Najważniejsze jest tutaj unikanie pyłu azbestowego. W przypadku palaczy dochodzi do tego rzucenie palenia, aby zapobiec dalszemu pogorszeniu stanu zdrowia.
Jak dotąd nie ma dostępnych farmakologicznych metod leczenia azbestozy. Kortykosteroidy i leki immunosupresyjne nie sprawdziły się ani w monoterapii, ani w terapii skojarzonej. Jednak dzięki lekom rozszerzającym oskrzela (tzw. bronchodilatatorom) można znacznie poprawić samopoczucie pacjenta.
Dodatkowym wsparciem może być rehabilitacja oddechowa z
. W miarę postępu choroby pacjenci zazwyczaj wymagają tlenoterapii. Jeśli jako powikłanie zdiagnozowany zostanie nowotwór, guz jest zazwyczaj usuwany chirurgicznie, a następnie poddawany chemioterapii lub radioterapii.
