Wady ustawienia małych palców stóp: informacje i specjaliści

Deformacje małych palców stóp często składają się z nieprawidłowych ustawień w kilku stawach palców. Definicja różnych nieprawidłowych ustawień małych palców stóp zależy zazwyczaj od deformacji w pobliżu tułowia:

• W przypadku palca szponiastego zawsze występuje (pod)zwichnięcie w kierunku grzbietu stopy w stawie podstawowym palca. Pod zwichnięciem rozumie się całkowite wysunięcie stawu. Podwichnięcie to niepełne, czyli częściowe wyskoczenie. Zazwyczaj palec szponiasty towarzyszy zgięciu w stawie środkowym, a czubek palca traci kontakt z podłożem.
• W przypadku palca szponiastego występuje zgięcie w stawie środkowym. W tym przypadku czubek palca może nadal stykać się z podłożem. Czasami występują dodatkowe wady ustawienia palców.
• O palcu młotkowatym mówi się w przypadku izolowanego zgięcia w stawie końcowym. W tym przypadku czubek palca nadal ma kontakt z podłożem.
• Ponadto istnieją inne wady małych palców, takie jak „palec młotkowaty”, „palec zakręcony” lub „haluks Taylora”.

Nienaruszone, ruchome małe palce są niezbędne do utrzymania równowagi stopy i pełnią ważną funkcję dynamiczną podczas odbicia stopy. Nieprawidłowe ułożenie małych palców może zatem trwale upośledzać funkcjonowanie i stabilność stopy.

Przyczyną deformacji małych palców może być rosnące napięcie długich ścięgien zginających małych palców. Odpowiadają za to

• często czynniki zewnętrzne, takie jak zbyt ciasne obuwie lub wypadki,
• rzadziej czynniki fizyczne, takie jak zbyt długie małe palce (tzw. stopa grecka) lub
• choroby neurologiczne.

W większości przypadków deformacje małych palców występują wraz z innymi deformacjami stóp, takimi jak np. paluch koślawy. Również w przypadku płaskostopia często obserwuje się dodatkowo deformacje małych palców.

Jeśli przyczyną nieprawidłowego ustawienia jest noszenie nieodpowiedniego obuwia, nad środkowym stawem palca tworzą się modzele. W przypadku zaburzonego (patologicznego) przenoszenia obciążenia podczas chodzenia modzele pojawiają się pod stawem podstawowym.

Często osoby dotknięte tym problemem nie mogą dotknąć podłoża czubkiem palca. Czasami pojawiają się również zaburzenia wzrostu paznokcia palca.

Z czasem pojawiają się bóle, również w sąsiednich palcach, które nie są dotknięte deformacją. Z powodu bólu osoby dotknięte tą dolegliwością prędzej czy później udają się do lekarza.

Lekarz bada stawy pod kątem wymienionych, widocznych z zewnątrz objawów i nieprawidłowych ustawień. Ocenia również stabilność stawów oraz ich pozostałą ruchomość.

Badanie rentgenowskie stopy w pozycji stojącej pozwala następnie potwierdzić diagnozę.

W niektórych przypadkach konieczne mogą być dodatkowe badania, takie jak pomiar ciśnienia w stopie. Pomiar ciśnienia w stopie jest często stosowany w ramach przygotowań do operacji rewizyjnej. Operacja rewizyjna to zabieg, który ma na celu skorygowanie pierwszej, niezbyt udanej operacji.

Również rezonans magnetyczny (MRI) nie odgrywa istotnej roli w rozważaniach diagnostycznych. Stosuje się go jedynie w celu wykluczenia innych schorzeń. Jest to konieczne, gdy występujące objawy nie są wystarczająco jednoznaczne, aby można było postawić pewną diagnozę.

Zasadniczo w celu skorygowania deformacji palców stóp możliwe są metody zachowawcze (niechirurgiczne) oraz chirurgiczne.

Metody zachowawcze mogą jednak skorygować deformację palców stóp tylko w okresie wzrostu. U osób dorosłych tylko zabieg chirurgiczny pozwala skorygować deformację palców stóp.

W niektórych przypadkach u dorosłych stosuje się środki zachowawcze, aby zapobiec pogorszeniu się stanu. Dostępne w handlu środki pomocnicze („korektory palców”) sugerują co prawda korektę bez operacji, jednak nie gwarantują sukcesu.

Leczenie zachowawcze deformacji małych palców

Przydatnymi środkami zachowawczymi są odpowiednie dopasowanie obuwia do deformacji. Należy zwrócić uwagę na wystarczająco dużą przestrzeń na palce oraz miękką cholewkę.

Często stosuje się również wkładki podtrzymujące do butów. Mają one za zadanie podtrzymywać kości śródstopia za ich „główkami”. W przypadku palców pomocne jest wyścielenie z miękkiej pianki.

Ponadto wiele osób dotkniętych tym problemem uważa za przydatne również małe podkładki międzypalcowe.

Leczenie operacyjne deformacji małych palców

Wybór metody operacyjnej zależy od tego,

• od tego, czy stawy palców są stabilne czy niestabilne oraz
• czy zaistniała deformacja zgięciowa jest elastyczna czy przykurczowa.

W przypadku elastycznego zgięcia w stawie środkowym można rozważyć zabieg chirurgiczny polegający na przeniesieniu ścięgna zginającego. Warunkiem jest stabilność stawu podstawowego. Mówi się tu o technice Girdlestone-Taylora.

Polega ona na przekierowaniu nadmiernego napięcia ścięgna zginającego na stronę prostującą palca. Powoduje to wyprostowanie stawu podstawowego i środkowego. Wynik zabiegu zabezpiecza się bandażem tapingowym na 3 tygodnie.

Jeśli staw podstawowy jest stabilny i występuje przykurcz zgięciowy w stawie środkowym, możliwe jest wykonanie „artroplastyki resekcyjnej” główki palucha (technika Hohmanna).

W tym przypadku paluch podstawowy skraca się o około jedną trzecią, tak aby staw środkowy mógł zostać wyprostowany. Wynik zabezpiecza się drutem na 3 tygodnie.

W przypadku niestabilnego stawu podstawowego z (pod)zwichnięciem palucha, najpierw należy skorygować tę wadę ustawienia. W tym celu stosuje się „osteotomię przesuwającą głowy kości śródstopia” (technika według Weila). W jej trakcie głowa kości śródstopia zostaje skrócona na tyle, aby można było uzyskać stabilną sytuację stawową. W celu zabezpieczenia osteotomia jest unieruchamiana za pomocą śruby.

Do czasu całkowitego wygojenia często zaleca się noszenie specjalnego buta ortopedycznego. Możliwe jest również stosowanie tzw. „butów odciążających przednią część stopy”. Buty te należy nosić przez okres od 4 do 6 tygodni, w zależności od zakresu zabiegu.

W tym okresie często zaleca się profilaktykę przeciwzakrzepową, czyli środki zapobiegające powstawaniu zakrzepów. Jest to szczególnie ważne, gdy nie można w pełni obciążać operowanej stopy.

Krótko po operacji stosuje się również środki zmniejszające obrzęk, takie jak

• uniesienie nogi,
• początkowe stosowanie lodu,
• w razie potrzeby również drenaż limfatyczny.

Dodatkowo przeprowadza się fizjoterapię. Szczególną uwagę zwraca się przy tym na

• zgięciu w stawie podstawowym,
• zdolności do wyprostu w stawie środkowym oraz
• wzmocnieniu tzw. mięśni wewnętrznych stopy.

Ćwiczenia te można następnie szybko wykonywać samodzielnie w domu.

W przypadku pewnego rozpoznania i prawidłowego zastosowania techniki operacyjnej można spodziewać się znacznej poprawy pierwotnej deformacji stopy. Z reguły towarzyszący ból ustępuje pod koniec fazy gojenia.

W pojedynczych przypadkach, pomimo najstaranniejszego postępowania, pozostaje znaczne ograniczenie ruchomości w stawie podstawowym i środkowym. Nie ma to jednak żadnego znaczenia funkcjonalnego lub ma co najwyżej znaczenie drugorzędne. Nie prowadzi to również do odczuwalnego lub widocznego upośledzenia chodu.

Wiele z tych operacji można wykonać w trybie ambulatoryjnym. Pacjent nie musi więc pozostawać w szpitalu, ale może wrócić do domu już w dniu operacji.

Należy jednak liczyć się z okresem gojenia trwającym od 4 do 8 tygodni. Zależy on od metody leczenia i operacji.

Następnie pacjent może stopniowo wracać do aktywności sportowej. Pełna zdolność do uprawiania sportu powinna zostać przywrócona po 12 tygodniach (w przypadku sportów typu „stop-and-go”).