Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (choroba Bechterewa): zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, fizjoterapia i oczekiwana długość życia

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, znane lepiej jako choroba Bechterewa, to przewlekła, zapalna choroba reumatyczna, która dotyka przede wszystkim kręgosłup oraz stawy krzyżowo-biodrowe (stawy krzyżowo-biodrowe). Nazwana na cześć neurologa Władimira Bechterewa, ta postać zapalenia stawów prowadzi do stopniowego zesztywnienia i skostnienia kręgosłupa. Obecnie w medycynie często klasyfikuje się ją pod ogólną nazwą osiowego zapalenia stawów kręgosłupa. Typowym objawem są głębokie bóle pleców, które często pojawiają się w nocy. Bez leczenia ruchomość może być znacznie ograniczona, aż do całkowitej ankylozy (sztywności stawów). Jednak dzięki nowoczesnym metodom leczenia, od fizjoterapii po leki biologiczne, oczekiwana długość życia jest obecnie zazwyczaj normalna, a jakość życia można utrzymać przez długi czas.

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, znane również jako choroba Bechterewa, należy do grupy spondyloartropatii, czyli chorób zapalnych układu kostno-mięśniowego. Choroba występuje częściej u młodych mężczyzn w wieku od 20 do 40 lat. Najczęściej dotyka kręgosłup i przejście do miednicy, tzw. staw krzyżowo-biodrowy. W niektórych przypadkach objawy występują również w okolicy stawu kolanowego i przyczepów ścięgien.

W miarę postępu choroby stany zapalne niszczą i rozkładają kości oraz stawy, podczas gdy w innych miejscach tworzą się nowe wyrostki kostne. Z anatomicznego punktu widzenia nie pełnią one żadnej funkcji i bardzo silnie ograniczają ruchomość szkieletu osób dotkniętych chorobą.

Szacuje się, że w Europie Zachodniej około 0,5 procenta ludzi zapada na chorobę Bechterewa.

Objawy choroby Bechterewa

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa jest chorobą przewlekłą i przebiega w postaci nawrótów. Z każdym nawrotem choroby bóle pleców i ograniczenia ruchowe mogą się nasilać. W okolicy stawów i więzadeł dochodzi do zrostów i sztywności, ale zmiany mogą również dotyczyć serca, oczu i innych narządów.

Następujące objawy wskazują na chorobę Bechterewa:

• Głównymi objawami są głębokie bóle pleców, poranna sztywność i bóle nocne
• Ponadto często występują: bóle bioder, kolan i barków
• bóle pięt
• Łokieć tenisisty i choroby ścięgien
• zmęczenie
• Utrata wagi
• Ból podczas kichania i kaszlu

Po latach i kilku nawrotach choroba Bechterewa wyraźnie zmienia postawę ciała. Miednica się spłaszcza, kręgosłup piersiowy coraz bardziej się wygina, co prowadzi do powstania garbu. Ruchy stawów są wtedy zazwyczaj dodatkowo ograniczone przez silny ból.

Jako poważne powikłania mogą wystąpić zmiany w oczach, sercu lub nerkach, które wymagają szczegółowej diagnostyki przez specjalistów. W przeciwnym razie grozi trwałe uszkodzenie dotkniętych układów narządów.

Przyczyny nadal niejasne

Dokładne przyczyny, dlaczego i u kogo rozwija się zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, pozostają nadal niejasne. Być może ważną rolę odgrywa genetyka, ale podejrzewa się również reakcje autoimmunologiczne. Bardzo charakterystyczne jest jednak również występowanie HLA-B27 we krwi osób dotkniętych chorobą. Jest to białko powierzchniowe, które pomaga układowi odpornościowemu rozpoznawać patogeny i zagrożenia. W niektórych przypadkach jednak HLA-B27 wywołuje silne reakcje immunologiczne, które, jak się podejrzewa, atakują kości i stawy w sposób zapalny. W rezultacie dochodzi do przewlekłego zapalenia kręgosłupa i miednicy, czyli zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa. Nie wiadomo jednak, który czynnik wywołuje tę nadmierną reakcję.

Diagnoza: zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa

Aby rozpoznać chorobę, bardzo ważna jest współpraca pacjenta podczas wywiadu. Rozmowa z lekarzem zazwyczaj rozpoczyna się od charakterystycznych dolegliwości pleców. Ponadto na chorobę Bechterewa wskazują inne objawy:

• Trwający ponad trzy miesiące ból w okolicy lędźwiowej
• Dolegliwości przed 45. rokiem życia
• Poranna sztywność trwająca dłużej niż pół godziny
• Ustępowanie bólu pleców podczas ruchu, ale nie w spoczynku
• częste budzenie się w drugiej połowie nocy z powodu silnego bólu w dolnej części pleców
• zmienne bóle pośladków.

Aby potwierdzić diagnozę, lekarz stosuje różne metody. Jedną z nich jest test Mennella, polegający na uniesieniu nogi do tyłu w pozycji leżącej na brzuchu. U pacjentów z chorobą Bechterewa powoduje to odczucie bólu w okolicy kości krzyżowej. Z kolei objaw Schobera-Otta pomaga ocenić ruchomość kręgosłupa. Pacjent z spondyloartropatią, pochylając się do przodu, nie będzie w stanie dosięgnąć palcami podłogi.

Pomocne jest również określenie parametrów zapalenia (np. CRP lub szybkość opadania krwinek), wykonanie rezonansu magnetycznego kręgosłupa lub określenie czynników reumatoidalnych, takich jak HLA-B27.

Możliwości leczenia

Leczenie choroby Bechterewa opiera się na trzech głównych filarach:

1. leki przeciwbólowe i przeciwzapalne,
2. środki osłabiające układ odpornościowy oraz
3. aktywność fizyczna i dieta.

Jako leki przeciwbólowe z wyboru stosuje się przede wszystkim niesteroidowe leki przeciwreumatyczne (NLPZ). Ponieważ jednak przy długotrwałym stosowaniu mogą one uszkadzać żołądek, często podaje się je w połączeniu z lekami chroniącymi żołądek. Podczas ostrych nawrotów choroby można również stosować kortyzon w postaci zastrzyków.

Jako wsparcie leczenia farmakologicznego sprawdziły się fizjoterapia i lekka gimnastyka. W diecie należy unikać tłuszczów i nadmiernej ilości mięsa, ponieważ zawarte w nich kwasy arachidonowe (= specjalne kwasy tłuszczowe) mają działanie prozapalne.

Osłabienie układu odpornościowego (= immunosupresja) stosuje się tylko wtedy, gdy wszystkie inne metody leczenia okazały się nieskuteczne. Osłabiony układ odpornościowy zawsze wiąże się bowiem z większym ryzykiem wystąpienia infekcji lub zachorowania na nowotwór.

Rokowanie w przypadku choroby Bechterewa

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa jest chorobą przewlekłą o przebiegu nawracającym, która rozwija się przez lata. Choroba ta jest obecnie nieuleczalna. Można jednak korzystnie wpłynąć na jej przebieg i rokowanie. Zaleca się aktywny tryb życia oraz zdrową dietę z dużą ilością owoców i warzyw. Oprócz leczenia bólu pod nadzorem lekarza pacjenci powinni realizować specjalne programy treningowe, opracowane zarówno przez fizjoterapeutów, jak i rehabilitantów.

Szczególnie ważne jest jednak zgłaszanie się na badania kontrolne w celu oceny zmian w szkielecie. Jeśli ponadto pojawią się powikłania dotyczące układu sercowo-naczyniowego, a także oczu lub nerek, należy regularnie badać wzrok, czynność nerek (za pomocą współczynnika filtracji kłębuszkowej = eGFR) oraz czynność serca (np. za pomocą EKG) u odpowiedniego specjalisty (okulisty, nefrologa, kardiologa). Wówczas rokowanie może być pozytywne nawet przy postępującym zapaleniu stawów kręgosłupa, a przebieg choroby może ulec spowolnieniu.

FAQ: 8 najważniejszych pytań dotyczących zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa (choroba Bechterewa)

Jakie są pierwsze objawy choroby Bechterewa?

Pierwsze objawy są często niespecyficzne i pojawiają się stopniowo przed 45. rokiem życia. Typowy jest głęboki ból pleców w okolicy kręgosłupa lędźwiowego i pośladków, który nasila się w spoczynku i ustępuje podczas ruchu. Charakterystyczna jest poranna sztywność stawów i pleców, która utrzymuje się dłużej niż 30 minut. Również bóle w miejscach przyczepu ścięgien, na przykład w ścięgnie Achillesa lub kości piętowej, mogą pojawić się we wczesnym stadium choroby.

Jak stawia się diagnozę zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa?

Dla wczesnej diagnozy kluczowe znaczenie ma połączenie wywiadu, badania klinicznego i obrazowania. Ponieważ we wczesnym stadium zdjęcie rentgenowskie często nie wykazuje jeszcze żadnych zmian, rezonans magnetyczny (MRI) jest złotym standardem w wykrywaniu wczesnego zapalenia stawów krzyżowo-biodrowych. Wyniki badań laboratoryjnych, takie jak wykrycie HLA-B27 i markerów stanu zapalnego, potwierdzają diagnozę. Kryteria klasyfikacyjne, opisane na przykład w podręczniku MSD Manual, pomagają w pewnej klasyfikacji osiowego zapalenia stawów kręgosłupa, w tym choroby Bechterewa.

Jaką rolę odgrywa HLA-B27?

Cechę genetyczną HLA-B27 można wykryć u około 90–95 procent pacjentów z zesztywniającym zapaleniem stawów kręgosłupa. Nie jest to jednak dowód na chorobę, ponieważ cechę tę posiada również wiele zdrowych osób. Jest on jednak uważany za silny czynnik ryzyka i wskaźnik. U pacjentów z zesztywniającym zapaleniem stawów kręgosłupa, którzy są HLA-B27-ujemni, choroba przebiega czasami łagodniej lub nietypowo.

Jak przebiega choroba i czym są syndesmofity?

Przebieg choroby jest bardzo zróżnicowany u poszczególnych osób i zazwyczaj ma charakter nawracający. Przewlekłe zapalenie na krawędziach trzonów kręgowych powoduje, że organizm próbuje naprawić uszkodzenia poprzez tworzenie nowej tkanki kostnej. W ten sposób powstają wyrostki kostne, tzw. syndesmofity, które łączą kręgi ze sobą. W dłuższej perspektywie prowadzi to do kostnienia i sztywnienia kręgosłupa (kręgosłup bambusowy), co często powoduje zwiększone skrzywienie (kifozę) kręgosłupa piersiowego.

Jakie są możliwości leczenia?

Leczenie opiera się na trzech filarach: ruchu, lekach i edukacji. Niesteroidowe leki przeciwreumatyczne (NLPZ) są często lekami z wyboru w celu złagodzenia bólu i sztywności oraz zahamowania stanu zapalnego. Jeśli to nie wystarcza lub aktywność choroby jest wysoka, stosuje się leki biologiczne (np. blokery TNF), które celowo oddziałują na układ odpornościowy. W przypadku zajęcia dużych stawów obwodowych (np. stawu biodrowego, kolanowego) pomocna może być również sulfasalazyna.

Dlaczego fizjoterapia jest tak ważna?

Regularna fizjoterapia i samodzielne ćwiczenia są niezbędne do korekcji postawy ciała i przeciwdziałania sztywnieniu kręgosłupa. Ukierunkowane ćwiczenia wzmacniają mięśnie pleców i utrzymują ruchomość. Osobom cierpiącym na chorobę Bechterewa szczególnie zaleca się uprawianie takich dyscyplin sportowych jak nordic walking lub pływanie. Organizacje takie jak Niemieckie Stowarzyszenie Choroby Bechterewa oferują w tym zakresie specjalne terapie grupowe.

Jakie choroby współistniejące mogą wystąpić?

Oprócz szkieletu, choroba Bechterewa jest chorobą ogólnoustrojową. Często występuje zapalenie błony naczyniowej oka (uveitis), które wymaga natychmiastowego leczenia okulistycznego. Związane są z nią również przewlekłe zapalne choroby jelit, takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejące zapalenie jelita grubego, a także łuszczyca. Ponadto pacjenci są narażeni na zwiększone ryzyko osteoporozy, ponieważ stan zapalny osłabia kości, nawet jeśli na zewnątrz dochodzi do ich zgrubienia.

Jaka jest średnia długość życia w przypadku choroby Bechterewa?

Dzięki nowoczesnym metodom leczenia i wczesnej diagnostyce oczekiwana długość życia w przypadku zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa jest obecnie zazwyczaj nieograniczona lub ograniczona w niewielkim stopniu. Kluczowe znaczenie ma kontrolowanie aktywności choroby oraz zapobieganie powikłaniom, takim jak choroby sercowo-naczyniowe lub poważne złamania kręgów spowodowane osteoporozą i sztywnością.