Nadpotliwość – przyczyny, objawy i leczenie nadmiernej potliwości

Nadpotliwość to patologiczne, nadmierne pocenie się, które może występować niezależnie od aktywności fizycznej lub temperatury otoczenia. Podczas gdy normalne pocenie się jest niezbędne do regulacji temperatury ciała, nadpotliwość powoduje, że osoby dotknięte tą dolegliwością stale intensywnie się pocą – często na dłoniach, stopach, pod pachami lub na twarzy. Wydzielanie potu jest tak nasilone, że może znacznie utrudniać codzienne funkcjonowanie, kontakty społeczne, a nawet sytuacje zawodowe. Lekarze rozróżniają nadpotliwość pierwotną i wtórną, w zależności od tego, czy przyczyna leży w samych gruczołach potowych, czy też jest wywołana innymi schorzeniami. Dokładna diagnoza jest ważna, aby wybrać odpowiednią terapię. Możliwości leczenia obejmują środki miejscowe, leki, a także zabiegi minimalnie inwazyjne lub operacyjne. Znajomość przyczyn i opcji terapeutycznych pozwala lepiej ocenić nadpotliwość i poddać się ukierunkowanemu leczeniu.

Czym jest nadpotliwość? Definicja, rodzaje i typowe objawy

Nadmierne pocenie się na twarzy jest typowe dla nadpotliwości @ werayuth/Fotolia

Formy nadpotliwości

W zależności od przyczyny i dotkniętych obszarów ciała lekarze rozróżniają różne formy nadpotliwości. Nadpotliwość pierwotna to zazwyczaj wrodzone zaburzenie, w którym gruczoły potowe są nadaktywne bez obecności choroby podstawowej. Często dotyczy to dłoni, stóp lub pach – jest to tzw. nadpotliwość ogniskowa.

Nadpotliwość wtórna pojawia się w wyniku innych czynników, takich jak zmiany hormonalne, infekcje, choroby metaboliczne lub jako skutek uboczny niektórych leków. W tej postaci osoby dotknięte chorobą często pocą się ogólnie, czyli na całym ciele. Dokładna klasyfikacja jest ważna, bo ma decydujący wpływ na wybór leczenia.

Diagnoza nadpotliwości

Nie każde zwiększone wydzielanie potu jest patologiczne i stanowi nadpotliwość. Dlatego lekarz przeprowadza kilka badań, aby ustalić, czy rzeczywiście mamy do czynienia z tym schorzeniem.

W tym celu stosuje się na przykład tzw. test jodowo-skrobiowy. Test ten pozwala wyodrębnić obszary silnie dotknięte nadpotliwością. Nałożona mieszanka roztworu jodu i proszku skrobiowego zabarwia się na brązowo, jeśli w danym miejscu występuje zwiększona produkcja potu.

Lekarze mówią o nadpotliwości, gdy w określonym czasie przekroczone zostaną pewne wartości referencyjne.

Aby to ustalić, stosuje się test grawimetryczny. W tym przypadku lekarz nakłada papier na dotknięty obszar skóry. Po pewnym czasie ponownie go usuwa. Lekarz porównuje wagę papieru przed i po pomiarze, co pozwala mu określić wartość.

Warstwy skóry @ bilderzwerg / Fotolia

Metody diagnostyczne służące do rozpoznania nadpotliwości

Oprócz badania klinicznego stosuje się różne testy w celu obiektywnego określenia ilości potu. Często stosowany test jodowo-skrobiowy pozwala na widoczne zaznaczenie obszarów intensywnego pocenia się i nadaje się przede wszystkim w przypadku nadpotliwości ogniskowej pach, dłoni lub stóp. Dodatkowo grawimetria mierzy faktyczną ilość wytworzonego potu poprzez umieszczenie na skórze papieru filtracyjnego na określony czas, a następnie zważenie go.

Na podstawie tych wartości można lepiej sklasyfikować i udokumentować stopień nasilenia nadpotliwości. Ponadto lekarz bada możliwe czynniki wywołujące postać wtórną, takie jak zaburzenia hormonalne lub wpływ leków. Ustrukturyzowana diagnostyka umożliwia ukierunkowane planowanie terapii i pomaga uniknąć niepotrzebnych zabiegów.

Nadpotliwość – przyczyny i leczenie

W przypadku nadpotliwości pierwotnej przyczyny nie są jasne. Lekarze zakładają w tym przypadku pewną predyspozycję.

W przypadku nadpotliwości wtórnej mogą jednak odgrywać rolę również inne przyczyny. Na przykład u kobiet przyczyną może być menopauza, ponieważ w tym okresie dochodzi do znacznych zmian w gospodarce hormonalnej.

Zaburzenia krążenia lub przewlekłe infekcje również należą do możliwych przyczyn nadpotliwości.

W skrajnych przypadkach w powstawaniu nadpotliwości mogą brać udział również choroby nowotworowe, takie jak chłoniaki lub nowotwory złośliwe. Kolejną przyczyną jest nadwaga.

Leczenie nadpotliwości

Istnieją różne sposoby leczenia nadpotliwości. Jeśli nadpotliwość występuje głównie w okolicy pach, można spróbować stosować preparaty takie jak antytranspiranty.

Są one dostępne w postaci sprayu, roll-onu lub kremu. Na początku należy stosować środek codziennie. W przypadku długotrwałego stosowania można później zmniejszyć częstotliwość do jednego lub dwóch razy w tygodniu. Mówi się tu o terapii miejscowej.

Ponadto istnieją również inne warianty. W celu zmniejszenia wydzielania potu stosuje się leczenie toksyną nerwową.

Lekarz wstrzykuje truciznę bezpośrednio w skórę pod pachami. Jednak wyniki mogą się różnić w zależności od pacjenta. Leczenie to zalicza się do denerwacji ogólnoustrojowej.

Terapia ogólnoustrojowa opiera się natomiast na stosowaniu leków psychotropowych. Nie ma jednak na ten temat żadnych potwierdzonych badań.

Leczenie toksyną nerwową @ Dimid / Fotolia

W przypadku nadpotliwości można również zastosować metody operacyjne. Usunięcie obszarów skóry i gruczołów potowych nie jest już obecnie standardem: przyczyną są blizny i zaburzenia gojenia się ran, które mogą być tego konsekwencją.

Do innych metod operacyjnych należą odsysanie gruczołów potowych (podskórna kiretażowa aspiracja gruczołów potowych) oraz endoskopowa transtorakalna sympatektomia (ETS).

Metodę tę należy jednak stosować dopiero wtedy, gdy pozostałe metody leczenia nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Może to bowiem spowodować możliwe powikłania, takie jak kompensacyjne pocenie się innych obszarów.

Ponadto w przypadku nadpotliwości wtórnej lekarze powinni leczyć chorobę podstawową. Osoby, które pocą się nadmiernie z powodu znacznej nadwagi, mogą wspomóc leczenie poprzez redukcję masy ciała.

Możliwe formy leczenia:

• terapia miejscowa
• Leki
• zabiegi chirurgiczne
• w przypadku nadpotliwości wtórnej: leczenie chorób podstawowych,
• zmniejszenie nadwagi

Rokowanie w przypadku nadpotliwości

Rokowanie w przypadku nadpotliwości zależy w dużej mierze od tego, czy jest to nadpotliwość pierwotna czy wtórna oraz od tego, jak dobrze rozpoznano i leczono przyczyny leżące u jej podstaw. W przypadku postaci pierwotnej skłonność do nadmiernego pocenia się często utrzymuje się przez całe życie. Niemniej jednak u wielu osób nadmierne wydzielanie potu można znacznie ograniczyć dzięki odpowiednim metodom leczenia, takim jak antyperspiranty, jonoforeza wodą z kranu, zastrzyki z toksyny botulinowej lub zabiegi chirurgiczne, takie jak sympatektomia.

W przypadku nadpotliwości wtórnej rokowanie jest zazwyczaj korzystniejsze, ponieważ pocenie się często wynika z chorób podstawowych, zmian hormonalnych lub przyjmowania niektórych leków. Gdy tylko czynnik wywołujący zostanie wyleczony lub wyeliminowany, nadmierne pocenie się w codziennym życiu często ulega zauważalnej poprawie.

Jednak w dłuższej perspektywie nieleczona silna nadpotliwość może prowadzić do znacznych obciążeń – fizycznych (podrażnienia skóry, infekcje, nieprzyjemny zapach potu, egzemy) i psychicznych (unikanie kontaktów społecznych, wstyd, stres). Wykazano, że wczesna diagnoza nadpotliwości, precyzyjne określenie dotkniętych nią obszarów ciała oraz indywidualnie dostosowana terapia nadpotliwości poprawiają jakość życia. Szczególnie pomocna jest ścisła opieka dermatologa, która pozwala optymalnie monitorować skuteczność leczenia, skutki uboczne, zmiany w terapii oraz długoterminowe wyniki.

Wpływ na codzienne życie i konsekwencje psychospołeczne

Nadpotliwość może znacznie utrudniać codzienne życie. Wiele osób dotkniętych tym schorzeniem odczuwa nadmierne pocenie się nie tylko jako obciążenie fizyczne, ale także psychiczne. Widoczne plamy potu, wilgotne dłonie lub mokra odzież często prowadzą do niepewności społecznej i wycofania się zarówno w środowisku zawodowym, jak i prywatnym. Zwłaszcza w przypadku silnego pocenia się dłoni, stóp lub pach wiele osób unikają podawania rąk, noszenia obcisłej odzieży lub bliskości fizycznej.

Cierpienie może dodatkowo wzrosnąć, gdy nadmierne pocenie się pojawia się w codziennym życiu w sposób nieprzewidywalny – na przykład w spoczynku, bez upału lub wysiłku fizycznego. W takich sytuacjach wiele osób postrzega swoje pocenie się jako objaw chorobowy, nad którym nie są już w stanie zapanować. Wczesna diagnoza i ukierunkowana terapia pomagają zmniejszyć dolegliwości i odzyskać pewność siebie w kontaktach z innymi.

Często zadawane pytania dotyczące nadpotliwości

Jaki jest główny objaw nadpotliwości i jak się objawia?
Najważniejszym objawem nadpotliwości jest nadmierne pocenie się, które występuje niezależnie od temperatury lub aktywności fizycznej. Osoby dotknięte tą dolegliwością często zauważają widoczny pot na dłoniach i stopach, pod pachami lub na twarzy. W przypadku nadpotliwości uogólnionej poci się całe ciało, podczas gdy nadpotliwość ogniskowa dotyczy tylko poszczególnych części ciała, takich jak dłonie, podeszwy stóp lub pachy. Jeśli pojawią się takie objawy, osoby dotknięte tą dolegliwością powinny rozważyć nadpotliwość.

Jakie mogą być przyczyny nadmiernego pocenia się i kiedy mówi się o nadpotliwości?
Przyczyny nadpotliwości są różnorodne. W przypadku postaci pierwotnej zakłada się nieprawidłowe działanie gruczołów potowych, które są nadmiernie aktywowane przez neuroprzekaźnik acetylocholinę. Postać wtórna wynika z różnych przyczyn, takich jak zmiany hormonalne, infekcje lub przyjmowanie niektórych leków. Lekarze mówią o nadpotliwości, gdy ilość potu znacznie przekracza fizjologiczne zapotrzebowanie, a nadmierne pocenie się utrudnia codzienne funkcjonowanie.

Jakie są rodzaje nadpotliwości?
Z medycznego punktu widzenia rozróżnia się kilka form:
• Nadpotliwość pierwotna – wrodzona, zazwyczaj ogniskowa i bez rozpoznawalnej choroby podstawowej.
• Nadpotliwość wtórna – wynikająca z innych chorób lub czynników zewnętrznych.
• Nadpotliwość pachowa – intensywne pocenie się pod pachami.
• Nadpotliwość dłoniowa – pocenie się dłoni.
• Nadpotliwość podeszwowa – pocenie się stóp.
• Nadpotliwość uogólniona – pocenie się na dużych obszarach całego ciała.
Diagnoza i leczenie nadpotliwości pierwotnej opierają się przede wszystkim na nasileniu objawów i stopniu uciążliwości.

Jak diagnozuje się nadpotliwość?
Diagnoza nadpotliwości jest stawiana klinicznie i na podstawie standardowych testów. Stosuje się między innymi test jodowo-skrobiowy, w którym dotknięte obszary smaruje się roztworem jodu, a następnie posypuje proszkiem skrobiowym. Jeśli skóra ciemnieje, oznacza to zwiększone wydzielanie potu. Dodatkowo można zastosować pomiary grawimetryczne lub badania obrazowe, aby dokładniej ocenić dotknięte gruczoły i obszary ciała.

Jakie są możliwości leczenia nadpotliwości?
Leczenie nadpotliwości zależy od stopnia nasilenia i lokalizacji na ciele. Dostępne są antyperspiranty z chlorkiem glinu, które lokalnie zmniejszają wydzielanie potu przez gruczoły, a także jonoforeza wodą z kranu na dłonie i stopy. Również zastrzyk z toksyną botulinową może tymczasowo zablokować gruczoły potowe. W ciężkich przypadkach można rozważyć zabiegi chirurgiczne, takie jak sympatektomia. Lekarze wybierają spośród różnych opcji leczenia tę, która najlepiej pasuje do sytuacji danej osoby.

Co osoby cierpiące na nadpotliwość mogą zrobić samodzielnie, aby złagodzić dolegliwości?
Osoby cierpiące na nadpotliwość mogą znacznie złagodzić dolegliwości, nosząc oddychającą odzież, redukując nadwagę, regularnie dbając o skórę oraz unikając czynników wywołujących pocenie się. W przypadku nadpotliwości pachowej często pomagają preparaty zawierające chlorek glinu, a w przypadku nadpotliwości dłoniowej lub podeszwowej – regularne stosowanie jonoforezy. Jeśli pomimo tych środków osoby dotknięte tą dolegliwością nadal cierpią z powodu nadmiernego pocenia się, dermatolodzy mogą rozpocząć dalsze leczenie nadpotliwości.

Kiedy należy zwrócić się o pomoc medyczną?
Badanie lekarskie jest wskazane, gdy objawy i możliwości leczenia w codziennym życiu są niewystarczające, gdy osoby dotknięte tym problemem cierpią na ciężką nadpotliwość lub gdy dolegliwości pojawiają się nagle. W szczególności nadpotliwość uogólniona może wskazywać na choroby hormonalne lub internistyczne. Jeśli pocenie się dotyczy również wierzchnich części dłoni lub stóp lub jeśli osoby dotknięte tą dolegliwością są znacznie ograniczone w codziennym życiu, należy rozważyć ukierunkowane leczenie medyczne.