Nadnercza to narządy o wymiarach około 3 x 1,5 cm, umieszczone nad nerkami.
Ponieważ człowiek ma dwie nerki, ma również dwie nadnercza, po jednym przy każdej nerce.
Pod względem budowy nadnercze składa się z:
- części zewnętrznej, czyli kory nadnerczy, oraz
- części wewnętrznej, czyli rdzenia nadnerczy
Oba te obszary wytwarzają hormony niezbędne dla organizmu, w tym:
- kortyzol: wpływa na metabolizm i układ odpornościowy i jest uważany za ważny hormon stresu
- aldosteron: reguluje gospodarkę solno-wodną
- Adrenalina
- noradrenalina
- dopamina

Nadnercze znajduje się – jak widać powyżej po prawej stronie – nad nerką. Często w nadnerczu powstają przerzuty © Henrie | AdobeStock
W nadnerczach mogą powstawać różne nowotwory lub zmiany zajmujące przestrzeń.
Przerzuty to na przykład ogniska nowotworów pierwotnych w innych miejscach ciała. Komórki nowotworowe przedostają się do nadnerczy poprzez krwiobieg lub układ limfatyczny i tworzą tam ogniska wtórne.
Często nowotworem pierwotnym jest rak płuc. Przerzuty do nadnerczy należą do najczęstszych nowotworów. Około połowa nowotworów nadnerczy to przerzuty.
Przerzuty do nadnerczy nie są jednak tożsame z rakiem nadnerczy (rak nadnerczy). W przeciwieństwie do przerzutów, rak nadnerczy powstaje bezpośrednio w nadnerczach.
Inne zmiany zajmujące przestrzeń w nadnerczach to:
- nowotwory łagodne (gruczolak nadnerczy) oraz
- feochromocytomy (głównie łagodne nowotwory rdzenia nadnerczy).
Nadnercza wytwarzają ważne hormony. Wzrost przerzutu w nadnerczu może powodować zmiany w metabolizmie.
Na przykład przerzuty w korze nadnerczy wypierają tkankę produkującą kortyzol. W rezultacie produkują one zbyt mało kortyzolu.
Bardzo często dochodzi wówczas do niedoczynności nadnerczy, zwanej zespołem Addisona lub chorobą Addisona.
Objawy choroby Addisona to między innymi:
- zmęczenie
- osłabienie oraz
- zawroty głowy
Przerzuty do nadnerczy zawsze wynikają z nowotworu w innym narządzie.
Na przykład guzy pierwotne znajdują się w następujących narządach:
To, czy rak dał przerzuty do nadnerczy, zależy od następujących czynników:
- złośliwość guza pierwotnego
- Moment, w którym lekarze zdiagnozowali nowotwór oraz
- skuteczność leczenia nowotworu
Im później lekarze wykryją nowotwór, tym większe jest prawdopodobieństwo, że przerzuty pojawiły się w innych narządach, takich jak nadnercza.
W momencie rozpoznania raka oskrzeli, raka nerki lub czerniaka około 15 procent wszystkich pacjentów ma już przerzuty do nadnerczy.
Lekarze wykrywają przerzuty do nadnerczy zazwyczaj:
- w ramach diagnostyki rozprzestrzeniania się nowotworu, czyli podczas ukierunkowanego poszukiwania przerzutów po rozpoznaniu raka, lub
- podczas badań kontrolnych u pacjentów, którzy przeszli już leczenie nowotworowe
W niektórych przypadkach przerzuty do nadnerczy są przypadkowymi znaleziskami podczas tomografii komputerowej (CT) lub badania ultrasonograficznego.
Gdy lekarze wykryją guzy przypadkowo, nazywają je incydentalomami.
Przerzuty do nadnerczy bardzo dobrze widać na tomografii komputerowej. W przypadku nieprawidłowości w nadnerczach widocznych na tomografii komputerowej lub badaniu ultrasonograficznym lekarze sprawdzają, czy jest to przerzut.
W tym celu ponownie badają nadnercza za pomocą technik obrazowania o wyższej rozdzielczości.
Dodatkowo stosuje się następujące metody badawcze:
Ponadto lekarze zazwyczaj zlecają badanie poziomu kortyzolu i innych parametrów laboratoryjnych we krwi i/lub moczu.
Badania hormonalne pozwalają wykluczyć inne choroby (takie jak zespół Cushinga lub guz chromochłonny).
Jeśli podejrzenie przerzutów do nadnerczy się potwierdzi, lekarze pobierają próbkę tkanki.
Podejrzenie nasila się w wyniku:
- wykrycie guza pierwotnego
- wizualizacji guza w tomografii komputerowej oraz
- wykluczenie guza chromochłonnego na podstawie diagnostyki hormonalnej
Podczas pobierania próbki tkanki lekarze wprowadzają cienką igłę przez skórę do nadnercza pod kontrolą tomografii komputerowej.
Podczas tej biopsji cienkoigłowej pobierają materiał tkankowy, który następnie jest badany histologicznie pod mikroskopem przez patologa.
Na podstawie próbki tkanki można bez wątpienia ustalić, czy mamy do czynienia z przerzutem, czy z innym nowotworem.
Leczenie przerzutów do nadnerczy jest dostosowane do indywidualnej sytuacji pacjenta.
Zależy ono od tego, czy pierwotny nowotwór został już usunięty, czy też w ogóle nadaje się do usunięcia.
Możliwe opcje terapeutyczne to:
- Chirurgiczne usunięcie przerzutów wraz z nadnerczem (adrenalektomia)
- chemioterapia
- Miejscowe zniszczenie guza za pomocą ciepła wytwarzanego przez prąd o wysokiej częstotliwości (ablacja prądem o wysokiej częstotliwości)
- Radioterapia
Jeśli to możliwe, celem jest chirurgiczne usunięcie przerzutów: mniejsze przerzuty lekarze mogą usunąć podczas laparoskopii.
Większe przerzuty usuwa się podczas otwartej operacji brzucha.
Jeśli lekarze muszą usunąć nadnercze, organizm może nadal wytwarzać hormony za pomocą drugiego nadnercza. Jeśli nie jest to możliwe, pacjent może być zmuszony do tymczasowego lub stałego przyjmowania kortyzolu.
Rokowanie zależy w dużej mierze od:
- od rodzaju nowotworu, który spowodował przerzuty do nadnerczy,
- jak daleko zaawansowany jest ten nowotwór oraz
- czy terapia zakończyła się sukcesem
Przerzuty oznaczają jednak zawsze, że nowotwór się rozprzestrzenił. Guz pierwotny znajduje się zatem już w zaawansowanym stadium.
Korzystne dla rokowań, a tym samym dla oczekiwanej długości życia, jest, gdy:
- między rozpoznaniem guza pierwotnego a pojawieniem się przerzutów do nadnerczy minęły ponad dwa lata
- nie ma innych przerzutów w innych narządach oraz
- lekarze byli w stanie całkowicie usunąć nowotwór
Nie można zapobiec przerzutom do nerek. Kluczowe znaczenie ma wczesne wykrycie przez lekarzy pierwotnego nowotworu, co pozwala zminimalizować ryzyko wystąpienia przerzutów.
Dlatego należy regularnie zgłaszać się na zalecane badania profilaktyczne w kierunku nowotworów.
Jeśli już chorowali Państwo na nowotwór, należy sumiennie stawiać się na wizyty kontrolne. Tylko w ten sposób lekarze mogą wcześnie wykryć przerzuty.