Rak migdałków należy do dużej grupy nowotworów jamy ustnej i gardła, zwanych medycznie rakami orofaryngu. Występują one w około 0,5 do 2 przypadków na 100 000 mieszkańców. Mężczyźni chorują na nowotwory jamy ustnej i gardła trzy razy częściej niż kobiety. Najwięcej zachorowań na te nowotwory odnotowuje się w wieku od 60 do 70 lat.
Inne nowotwory jamy ustnej i gardła to
- rak podniebienia,
- rak podstawy języka oraz
- rak gardła.
Większość nowotworów okolicy głowy i szyi to z kolei raki płaskonabłonkowe. Rzadziej występują gruczolakoraki lub chłoniaki.
Palenie tytoniu i nadmierne spożywanie alkoholu są największymi czynnikami ryzyka raka migdałków. U nawet 85% osób z rakiem migdałków w wywiadzie występuje wzmianka o paleniu tytoniu lub nadmiernym spożywaniu alkoholu.
Ponadto zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) stanowi istotny czynnik ryzyka raka migdałków. Status HPV nowotworów ma również wpływ na leczenie i rokowanie w tej chorobie. W większości przypadków HPV-dodatnich wydaje się, że to HPV-16 wywołuje raka migdałków.
Nowsze badania wykazały również, że status HPV-dodatni może mieć korzystniejszy wpływ na przebieg choroby niż w przypadku raka migdałków HPV-ujemnego. W tym przypadku 5-letnie wskaźniki przeżywalności wynoszą 80% w przypadku nowotworów HPV-dodatnich, w porównaniu z 40–50% w przypadku nowotworów HPV-ujemnych.
Podobnie jak w przypadku wielu nowotworów jamy ustnej i gardła, również w przypadku raka migdałków często brakuje odpowiednich stanów przednowotworowych. Utrudnia to rozpoznanie rozwijającego się nowotworu.
Następujące, raczej niespecyficzne objawy mogą między innymi wskazywać na raka migdałków:
- trudności w połykaniu,
- przewlekła chrypka i kaszel,
- obrzęk w okolicy szyi,
- nieświeży oddech oraz
- trudności z jedzeniem lub piciem.
Rak migdałków należy do nowotworów złośliwych jamy ustnej i gardła © Анна Богатырева | AdobeStock
Najprostszym sposobem zbadania jamy ustnej jest badanie lusterkiem. Podczas badania laryngolog przy pomocy jasnego światła i lusterka ocenia barwę i strukturę błony śluzowej jamy ustnej. W przypadku nieprawidłowości lub widocznych zmian na migdałkach pobiera próbkę tkanki, tzw. biopsję.
Głębiej położonych struktur anatomicznych nie da się jednak obejrzeć za pomocą lusterka. Dlatego w tym celu stosuje się metody obrazowania, przede wszystkim badanie ultrasonograficzne (sonografię).
Za pomocą tej metody lekarz bada m.in. węzły chłonne szyjne (znajdujące się w okolicy głowy). Jeśli rak migdałków jest już w zaawansowanym stadium, węzły chłonne zawierają częściowo przerzuty (nowotwory wtórne).
W poszukiwaniu przerzutów lekarze stosują tomografię komputerową (TK) lub rezonans magnetyczny (RM). Obie te metody nadają się również do określenia dokładnej lokalizacji i zasięgu guza pierwotnego. Może to mieć znaczenie przy planowaniu operacji. W przypadku raka migdałków w zaawansowanym stadium lekarze badają kości oraz kręgosłup za pomocą scyntygrafii szkieletowej. W ten sposób mogą wykryć ewentualne przerzuty do kości.
Klasyfikacja stopni zaawansowania raka migdałków nie różni się znacząco od ogólnej klasyfikacji nowotworów według skali T. W zależności od wielkości lub zasięgu ogniska nowotworowego rozróżnia się:
- Stopień T1: guz < 2 cm
- Stopień T2: guz 2–4 cm
- Stopień T3: > 4 cm
- Stopień T4: guz, niezależnie od wielkości, nacieka otaczające struktury tkankowe. Najczęściej są to szyja, policzki i mięśnie podstawy języka.
W większości przypadków raka migdałków leczy się operacyjnie: ognisko nowotworowe oraz otaczające tkanki są wspólnie usuwane chirurgicznie. Eksperci zwracają przy tym uwagę na zachowanie wystarczająco dużego marginesu bezpieczeństwa w stosunku do zdrowych tkanek. Ma to na celu zapobieżenie pozostawieniu komórek nowotworowych na brzegach cięcia, które mogłyby później ponownie utworzyć nowe guzy (= nawroty).
W przypadku raka migdałków przerzuty występują głównie poprzez drogi limfatyczne. Dlatego też przerzuty w węzłach chłonnych w okolicy głowy i szyi są w większości przypadków usuwane chirurgicznie.
Po operacji czasami następuje
- dalsza radioterapia,
- chemioterapia (głównie z użyciem cisplatyny) lub
- połączona radiochemioterapia
.
Rokowanie w przypadku raka migdałków zależy w dużym stopniu od stadium zaawansowania w momencie diagnozy. Dodatkowo przerzuty mają negatywny wpływ na przebieg choroby. W zależności od stadium zaawansowania 5-letnie przeżycie w przypadku raka migdałków wynosi:
- stadium T1: ok. 80–90% pacjentów żyje jeszcze 5 lat po rozpoznaniu,
- stadium T2: ok. 70–75%,
- stadium T3: ok. 40–50%,
- stadium T4: ok. 10–35%.
Rak migdałków należy do zakresu otolaryngologii, w skrócie ORL. Ekspertów w dziedzinie raka migdałków można znaleźć w wyspecjalizowanych onkologicznych klinikach i gabinetach ORL. Szczególnie w zakresie diagnostyki i planowania terapii zaangażowane są również inne specjalizacje, na przykład z
- radiologii,
- chirurgii lub
- patologii.
Jakie objawy często występują w przypadku raka migdałków?
Do najczęstszych objawów raka migdałków należą: uporczywy ból gardła, trudności w przełykaniu, problemy z połykaniem, ból ucha oraz bezbolesny obrzęk szyi. Również powiększone węzły chłonne w okolicy szyi lub utrata masy ciała mogą być wczesnymi objawami. Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie, należy natychmiast zgłosić się do lekarza.
Jak diagnozuje się raka migdałków?
Rak migdałków jest diagnozowany na podstawie dokładnych badań jamy ustnej i gardła przeprowadzonych przez lekarza. Dodatkowo stosuje się tomografię komputerową (CT), rezonans magnetyczny (MRI) lub biopsję tkanki w celu oceny raka migdałków i charakterystyki guza. Wczesna diagnoza poprawia wykrywalność i znacznie zwiększa szanse na wyleczenie.
Jakie są metody leczenia raka migdałków?
Leczenie raka migdałków zależy od stadium choroby i stanu zdrowia pacjenta. Możliwe są operacja, chemioterapia i radioterapia lub połączenie chemioterapii i radioterapii. Celem leczenia jest usunięcie komórek nowotworowych, powstrzymanie rozprzestrzeniania się raka oraz utrzymanie jakości życia pacjentów.
Jakie czynniki ryzyka sprzyjają rozwojowi raka migdałków?
Do najważniejszych czynników ryzyka zaliczają się palenie tytoniu, alkohol, brak higieny jamy ustnej, a także HPV i wirus brodawczaka ludzkiego. Szczególnie zakażenie HPV zwiększa ryzyko raka migdałków w okolicy głowy i szyi. Również predyspozycje genetyczne lub przewlekłe stany zapalne w gardle mogą prowadzić do raka migdałków.
Jakie są szanse na wyleczenie raka migdałków?
Szanse na wyleczenie zależą od wczesnego stadium choroby, rozprzestrzenienia się nowotworu oraz wczesnej diagnozy. Jeśli rak migdałków zostanie zdiagnozowany wcześnie, pacjenci zazwyczaj lepiej reagują na leczenie. Dlatego ważne jest, aby uporczywe dolegliwości zostały dokładnie zbadane, a po zakończeniu terapii należy regularnie zgłaszać się na kontrole.
