Różne objawy mogą zapowiadać przedwczesny poród, na przykład
- przedwczesne pęknięcie błon płodowych,
- przedwczesne skurcze, którym towarzyszą bóle skurczowe, a także
- jasnoczerwone krwawienia.
Ważnym wskaźnikiem jest regularność skurczów. W czasie ciąży macica sporadycznie się kurczy, co powoduje ból. Jeśli jednak skurcze te występują regularnie, może to wskazywać na rozpoczęcie porodu.
W przypadku podejrzenia przedwczesnych skurczów przyszła mama powinna natychmiast skontaktować się ze swoim lekarzem, położną lub szpitalem. Im szybciej rozpocznie się opieka medyczna, tym lepiej będzie można pomóc dziecku.
Istnieje kilka czynników ryzyka związanych z przedwczesnym porodem. Jednak dokładne przyczyny przedwczesnego porodu nadal nie są do końca jasne.
Dla każdej kobiety w ciąży rejestruje się indywidualne czynniki ryzyka. Służą one jako podstawa do planowania opieki medycznej w czasie ciąży. Celem jest zapewnienie dziecku jak najdłuższego i pełnego rozwoju w łonie matki.
Najważniejszym czynnikiem ryzyka przedwczesnego porodu jest stan po wcześniejszym przedwczesnym porodzie (tj. gdy kobieta w ciąży doświadczyła już wcześniej przedwczesnych porodów). W zależności od liczby wcześniejszych porodów przedwczesnych i momentu ich wystąpienia, bezwzględne ryzyko powtórzenia się wynosi 20–30%.
Inne potencjalne czynniki ryzyka porodu przedwczesnego to istniejące wcześniej schorzenia
Choroby ciążowe, takie jak stan przedrzucawkowy, są również wyraźnym indywidualnym czynnikiem ryzyka porodu przedwczesnego.
Często do porodu przedwczesnego dochodzi z powodu niewydolności szyjki macicy (osłabienia szyjki macicy). Również skrócona szyjka macicy o długości mniejszej niż 26 milimetrów w drugim trymestrze ciąży (2. trymestr) jest uważana za czynnik ryzyka lub wczesny objaw porodu przedwczesnego.
Niebezpieczne są również infekcje wstępujące, które rozwijają się z dróg rodnych matki w kierunku szyjki macicy i macicy. Mogą one wywołać przedwczesne skurcze lub przedwczesne pęknięcie błon płodowych.
Również w przypadku ciąży mnogiej występuje zwiększone ryzyko przedwczesnego porodu. Około 60% wszystkich bliźniąt i zazwyczaj wszystkie trojaczki rodzą się przedwcześnie.
Inne czynniki ryzyka to
- palenie tytoniu w czasie ciąży,
- długie godziny pracy przekraczające 40 godzin tygodniowo,
- ciężka praca fizyczna oraz
- silny stres psychiczny.
Dzieci
urodzone przedwcześnie wymagają niekiedy ogromnego wsparcia medycznego © Toshi Photography | AdobeStock
W przypadku podejrzenia przedwczesnego porodu kobieta w ciąży jest najpierw dokładnie badana. Ginekolog sprawdza rozwarcie szyjki macicy i stan błony płodowej.
Badanie ultrasonograficzne (sonografia) dostarcza informacji na temat
- położenie szyjki macicy,
- położenia dziecka, a także jego wielkości i wagi,
- umiejscowieniu łożyska oraz
- ilości płynu owodniowego.
Kardiotokografia (CTG) mierzy częstotliwość skurczów oraz tony serca dziecka.
W ramach badania ginekologicznego można również wykonać test biochemiczny na przedwczesny poród. Badanie to jest bezpieczne dla matki i dziecka, a dzięki wymazowi z pochwy wykrywa różne białka, które wskazują na podwyższone ryzyko przedwczesnego porodu.
Leczenie przedwczesnych skurczów zależy od tego, w którym tygodniu ciąży znajduje się kobieta.
Po 34. tygodniu ciąży sensowne może być pozwolenie, aby skurcze przebiegały naturalnie. Dzięki perinatalnej intensywnej terapii dziecko może być bardzo dobrze leczone na nowoczesnych oddziałach noworodkowych.
W przypadku przedwczesnego pęknięcia błon płodowych często występuje ryzyko zakażenia płynów owodniowych, dlatego poród musi nastąpić w krótkim czasie. W takim przypadku podaje się antybiotyk.
W przypadku skurczów przed 34. tygodniem ciąży wskazane jest opóźnienie porodu. W przypadku wcześniaków istnieje ryzyko problemów z oddychaniem, jeśli płuca nie są jeszcze w pełni rozwinięte. Wystarczająca dojrzałość płuc jest bowiem warunkiem koniecznym do rozpoczęcia oddychania płucami bezpośrednio po urodzeniu.
Leki mogą pomóc w hamowaniu przedwczesnych skurczów. Matka otrzymuje tzw. leki hamujące skurcze (tokolityki) przez okres do 48 godzin. Dzięki temu dziecko zyskuje czas na osiągnięcie niezbędnej dojrzałości płuc poprzez podanie glikokortykoidów. Matka może następnie zostać przeniesiona do centrum perinatalnego.
Jeśli matce podaje się glikokortykoidy, przedostają się one wraz z krwią matki również do organizmu i płuc nienarodzonego dziecka. Szczególnie między 24. a 34. tygodniem ciąży kortyzon może spowodować szybką dojrzałość płuc dziecka i zwiększyć szanse przeżycia wcześniaków.
Jeśli szyjka macicy uległa przedwczesnemu skróceniu, leczenie progesteronem może zapobiec przedwczesnemu porodowi. W przypadku osłabienia szyjki macicy pomocne może być zszycie szyjki macicy lub założenie pessara szyjkowego. W przypadku zabiegu szyjki macicy w znieczuleniu zakłada się opaskę wokół szyjki macicy, stabilizując w ten sposób mechanizm zamykający macicę. Zastosowanie pessara szyjki macicy, elastycznego pierścienia silikonowego, może również pomóc w odciążeniu szyjki macicy kobiety w ciąży.
W przypadku porodu sześć tygodni przed przewidywaną datą porodu przedłuża się również urlop macierzyński oraz wypłata zasiłku macierzyńskiego.
Jeśli nie da się już dłużej opóźnić porodu przedwczesnego, należy postarać się o jak najdelikatniejsze przyjście dziecka na świat. W zależności od sytuacji położniczej można dążyć do porodu drogami natury, jednak często konieczne jest również wykonanie cesarskiego cięcia.
Po porodzie wcześniak jest zazwyczaj przenoszony na oddział intensywnej terapii i umieszczany w inkubatorze. Tam może być objęty optymalną opieką. Można tam utrzymać stałą wilgotność i temperaturę oraz monitorować oddychanie dziecka. Jeśli dziecko nie jest jeszcze w stanie samodzielnie pić, jest karmione przez sondę żołądkową lub wlewy.
Ryzyko ponownego przedwczesnego porodu wynosi 20 procent, jeśli pierwsze dziecko urodziło się przed 37. tygodniem ciąży. W przypadku porodu przed 32. tygodniem ciąży ryzyko to wynosi nawet 30 procent. Im więcej wcześniaków urodziła już matka, tym większe jest ryzyko powtórki.
Jeśli kobieta miała już poród przedwczesny, ginekolog będzie ją dokładniej monitorował podczas kolejnej ciąży. Będzie wtedy starał się zminimalizować ryzyko już na samym początku.
