Co to jest przepuklina pępkowa – jak rozpoznać zmiany fizyczne związane z przepukliną

W przypadku przepukliny pępkowej tkanka wypycha się przez osłabione miejsce w okolicy pępka i tworzy na zewnątrz wypukłość o kształcie kulistym. Przepuklina pępkowa nie jest rzadkością u dzieci i niemowląt. Jednak również dorośli mogą cierpieć na przepukliny pępkowe – choć znacznie rzadziej. Przepuklina pępkowa może występować już od urodzenia lub być nabyta. Podczas gdy u niemowląt przepuklina pępkowa zazwyczaj ustępuje samoistnie, u dorosłych konieczna jest operacja przepukliny pępkowej.

Czym jest przepuklina pępkowa?

Ściana brzucha składa się z tkanki łącznej, mięśni brzucha i skóry brzucha. Nie wszędzie jest ona jednakowo zbudowana i ma słabe punkty. Jednym z takich słabych punktów jest pępek. Ściana brzucha jest stale narażona na ogromny nacisk – utrzymuje nasze wewnętrzne narządy jamy brzusznej. Podczas kaszlu, kichania lub podnoszenia ciężarów ciśnienie to znacznie wzrasta. Również ciąża obciąża ścianę brzucha. Przepuklina pępkowa powstaje, gdy tkanka łączna wokół pępka nie wytrzymuje nacisku.

Przepuklina pępkowa widziana z boku © Prof. dr med. Thomas W. Kraus

W ścianie brzucha powstaje szczelina, tzw. otwór przepuklinowy, przez który otrzewna wysuwa się na zewnątrz. Wypukłość ta nazywana jest przez lekarzy workiem przepuklinowym. Czasami do worka przepuklinowego przedostają się również fragmenty jelita. W rzadkich przypadkach przepuklina uciska pętle jelitowe – nie są one już ukrwione. Uwięziona (inkarcerowana) przepuklina pępkowa stanowi stan nagły, zwłaszcza gdy doszło do wypadnięcia fragmentów jelita. Istnieje ryzyko obumarcia fragmentów jelita. Wymaga to zatem natychmiastowej operacji.

Kto najczęściej cierpi na przepuklinę pępkową?

Statystycznie najczęściej na przepuklinę pępkową cierpią niemowlęta – w naszym kraju dotyka ona około jednego na dziesięć dzieci. Szczególnie narażone są wcześniaki o masie urodzeniowej poniżej 1500 gramów – dwie trzecie z nich rodzi się z wrodzoną przepukliną pępkową. Wśród dorosłych kobiety są bardziej narażone niż mężczyźni – zapadają na przepuklinę pępkową około cztery razy częściej. Szczególnie zagrożone są kobiety w wieku od 50 do 60 lat.

Specjaliści w dziedzinie chirurgii przepuklin podkreślają, że okolice pępka są naturalnym słabym punktem i że przepuklina pępkowa u dorosłych występuje znacznie częściej, niż wielu sądzi. Podczas gdy u dzieci często możliwe jest samoistne wchłonięcie się przepukliny, u dorosłych przepuklina pępkowa powoduje coraz większe dolegliwości, gdy się powiększa lub dochodzi do ucisku tkanek.

Właśnie dlatego ważne jest, aby wiedzieć, że przepuklina pępkowa często zaczyna się łagodnie, ale bez leczenia może się powiększać. Dlatego przepukliny pępkowe u dorosłych powinny zawsze być zbadane przez lekarza, aby na czas zaplanować odpowiednią terapię i uniknąć powikłań.

Jak powstaje przepuklina pępkowa w okolicy pępka i jakie czynniki sprzyjają jej powstawaniu

Jak powstaje przepuklina pępkowa?

Pępek jest naturalnym słabym punktem w ścianie brzucha. W czasie ciąży przyczepia się tu pępowina, która zaopatruje zarodek we wszystko, co niezbędne do życia. Po porodzie miejsce przejścia pępowiny powoli się zamyka – powstaje pępek. Pępek pozostaje jednak zawsze słabym punktem, ponieważ składa się wyłącznie z cienkich warstw mięśni i tkanki łącznej.

Przepuklina pępkowa widziana z góry © Prof. dr med. Thomas W. Kraus

Pępek przerywa ponadto stabilizującą linię tkanki łącznej, która łączy warstwy ścięgien mięśni brzucha. Tak zwana linea alba omija obszar pępka. Ta „biała linia” jest znana przyszłym mamom – w czasie ciąży ta pionowa linia jest wyraźnie widoczna. Jeśli tkanka wokół pępka nie wytrzyma zwiększonego ciśnienia w jamie brzusznej, powstaje brama przepuklinowa. Otrzewna wypycha się teraz przez powstały otwór i tworzy wybrzuszoną kieszeń skórną. Jeśli worek przepuklinowy jest wystarczająco duży, mogą się do niego wcisnąć również pętle jelitowe.

Worek przepuklinowy przepukliny pępkowej z wysuniętą tkanką © Prof. dr med. Thomas W. Kraus

Przyczyny przepukliny pępkowej u niemowląt są inne. Jeśli przepuklina pępkowa jest wrodzona, przyczyny sięgają rozwoju embrionalnego w łonie matki. Po 32. dniu ciąży u embrionu powstaje naturalna przepuklina pępkowa. Na tym etapie rozwoju pętle jelitowe rosną szybciej niż jama brzuszna – z powodu braku miejsca części jelit przemieszczają się do pępowiny. Zazwyczaj przepuklina pępkowa ustępuje samoistnie do dziewiątego tygodnia ciąży. Czasami jednak tak się nie dzieje i dziecko rodzi się z przepukliną pępkową. Czasami przepuklina pępkowa pojawia się dopiero w pierwszych tygodniach życia, zanim tkanka wokół pępka całkowicie się zamknie. Wciąż słaba tkanka pępkowa nie zawsze wytrzymuje nacisk podczas kaszlu, płaczu lub parcia.

Czynniki ryzyka sprzyjające powstawaniu przepukliny pępkowej:

• podnoszenie ciężkich przedmiotów
• znaczna nadwaga
• ciąża
• genetyczna słabość tkanki łącznej
• niektóre choroby (na przykład wodobrzusze, przewlekłe choroby płuc lub cukrzyca)

Diagnozę przepukliny pępkowej można zazwyczaj łatwo postawić na podstawie badania fizykalnego, ponieważ ubytek w ścianie brzucha w okolicy pępka jest często wyczuwalny. U dzieci i dorosłych pierwszymi objawami są wyczuwalne wybrzuszenia oraz typowe dolegliwości, takie jak uczucie ucisku lub ciągnięcia. W miarę rozwoju przepukliny u dorosłych może dodatkowo pojawić się wyczuwalne uczucie napięcia.

Warto wiedzieć: Leczenie przepukliny pępkowej zależy od jej wielkości i dolegliwości. Dopóki nie ma powikłań, przepuklina często powoduje tylko niewielkie dolegliwości, ale w każdej chwili mogą pojawić się bóle – zwłaszcza przy wysiłku. Sygnałami alarmowymi są nagłe silne bóle, stwardnienia lub przebarwienia, ponieważ mogą one wskazywać na uwięzienie.

W takich przypadkach konieczna jest operacja przepukliny pępkowej, aby odciążyć wysunięte struktury i zapobiec dalszym uszkodzeniom. Jeśli pętle jelitowe zostaną uciskane, w krótkim czasie może pojawić się silny ból, dlatego szybka pomoc medyczna ma kluczowe znaczenie. Terminowe leczenie zapewnia stabilne zamknięcie ściany brzucha i pozwala uniknąć dalszych powikłań.

Objawy przepukliny pępkowej – typowe oznaki i sygnały ostrzegawcze

Jakie objawy wywołuje przepuklina pępkowa?

U niemowląt przepuklina pępkowa objawia się miękkim wybrzuszeniem w okolicy pępka, które lekarz może wcisnąć z powrotem do jamy brzusznej. Wielkość wybrzuszenia różni się w zależności od powstałego otworu – może mieć rozmiar od wiśni do piłki tenisowej. Mniejsze przepukliny pępkowe ujawniają się tylko podczas płaczu lub parcia. W normalnych warunkach przepuklina pępkowa nie powoduje dolegliwości u pacjenta.

Dopiero przy zwiększonym obciążeniu jamy brzusznej (podczas podnoszenia ciężarów lub kaszlu) czasami pojawiają się bóle. Inaczej jest, gdy pętle jelitowe ulegną uwięzieniu w przepuklinie pępkowej. W tym przypadku bardzo szybko pojawiają się silne bóle. Niemowlęta płaczą nieustannie, a pępek ciemnieje. W przypadku uwięzienia przepukliny pępkowej konieczne jest szybkie podjęcie działań – należy natychmiast przeprowadzić operację. Mimo że przepuklina pępkowa u niemowląt jest zazwyczaj nieszkodliwa i nie powoduje dolegliwości, konieczne jest zbadanie przez pediatrę lub chirurga, zazwyczaj chirurga jamy brzusznej lub chirurga specjalizującego się w przepuklinach.

W przypadku uwięzienia pacjenci skarżą się na silny ból, nudności i wymioty @ staras /AdobeStock

Jak leczy się przepuklinę pępkową?

U niemowląt przepuklina pępkowa rzadko wymaga leczenia. W 90 procentach wszystkich przypadków przepuklina pępkowa ustępuje samoistnie do końca drugiego roku życia. Jeśli tak się nie stanie, konieczna jest operacja. Nie ma jednak pośpiechu, dopóki przepuklina pępkowa nie daje o sobie znać. Najczęściej zabieg chirurgiczny wykonuje się przed rozpoczęciem nauki w szkole.

Ponieważ przepuklina pępkowa u dorosłych zazwyczaj nie ustępuje samoistnie, operacja przepukliny pępkowej w ramach chirurgii przepuklinowej jest jedyną możliwością leczenia. Podczas zabiegu chirurg usuwa powstały worek przepuklinowy i zamyka otwór przepuklinowy, zszywając ze sobą poszczególne warstwy tkanki.

Szwy po operacji przepukliny pępkowej z dobrym efektem kosmetycznym © Prof. dr med. Thomas W. Kraus

Jeśli otwór przepuklinowy jest bardzo duży, chirurg dodatkowo umieszcza wzmacniającą siatkę z tworzywa sztucznego, aby zapobiec ponownemu wystąpieniu przepukliny pępkowej. W większości przypadków operację przepukliny pępkowej można wykonać metodą minimalnie inwazyjną, stosując technikę laparoskopową. Ponieważ jednak do leczenia wystarczy jedno małe nacięcie bezpośrednio w okolicy pępka, metody MIC nie zyskały w tym obszarze przekonującej popularności.

W zależności od indywidualnych wyników badań specjaliści wybierają odpowiednią metodę operacyjną, zwłaszcza w przypadku większego przepukliny pępkowej. W wielu przypadkach wysunięte struktury można delikatnie wprowadzić z powrotem do jamy brzusznej, a leczenie przepukliny pępkowej odbywa się poprzez niewielki, bezpośredni zabieg w okolicy pępka.

U wybranych pacjentów można rozważyć zastosowanie technik minimalnie inwazyjnych, zwłaszcza gdy przyczyny i czynniki ryzyka wskazują na zwiększone ryzyko nawrotu. Nowoczesne metody pomagają skutecznie zapobiegać przepuklinom pępkowym i zapewnić stabilność ściany brzucha.

Często zadawane pytania dotyczące przepukliny pępkowej

Co dokładnie dzieje się w przypadku przepukliny pępkowej w okolicy narządu?
W przypadku przepukliny pępkowej tkanka lub część narządu wybrzusza się na zewnątrz przez ubytek przepuklinowy. Zazwyczaj jest to nieszkodliwe, ale w przypadku nasilającego się wybrzuszenia lub bólu można zgłosić się do lekarza na badanie.

Czy wszystkie przepukliny pępkowe wymagają operacji i jak przebiega zabieg?
Nie każda przepuklina pępkowa wymaga natychmiastowej operacji, zwłaszcza u noworodków. Jeśli dochodzi do operacji, zabieg odbywa się zazwyczaj ambulatoryjnie, często metodą minimalnie inwazyjną, a ubytek przepuklinowy zostaje stabilnie zamknięty.

Jak przebiega diagnostyka przepukliny pępkowej?
W większości przypadków wystarczy badanie fizykalne. Lekarz bada wybrzuszenie i decyduje, czy konieczna jest operacja przepukliny pępkowej, czy też można na razie poczekać.

Czy po operacji przepukliny pępkowej pojawiają się bóle?
Łagodne dolegliwości bezpośrednio po operacji są normalne. Zazwyczaj szybko ustępują i można je łatwo leczyć. Objawy ostrzegawcze lub nasilające się bóle należy zbadać, aby wykluczyć powikłania.

Na co rodzice powinni zwracać uwagę w przypadku przepukliny pępkowej u dzieci?
Przepukliny pępkowe u dzieci są często nieszkodliwe i często ustępują samoistnie. Jeśli jednak dochodzi do operacji, opieka pooperacyjna jest prosta i krótka – regularne kontrole zapewniają, że wszystko dobrze się zagoiło.