W przypadku stopy sierpowatej stopa przybiera kształt sierpa. Przednia część stopy skręca się przy tym do wewnątrz, a palce są mocno wygięte do wewnątrz. Lekarze mówią tu o tzw. pozycji przywodzeniowej (przywodzenie oznacza przyciąganie do ciała). Często staw podstawowy palucha jest również zgięty do wewnątrz.
Ta wada postawy występuje zazwyczaj u obu stóp, ale z reguły jest bezbolesna. Z nielicznymi wyjątkami dzieci dotknięte tą wadą mogą poruszać się zupełnie normalnie. Zdarza się jednak, że małe dzieci z płaskostopiem mają problemy z nauką chodzenia, ponieważ mocno kierują stopy i nogi do wewnątrz. Może to prowadzić do problemów ortopedycznych.
Przyczyna tej wady stóp leży już w okresie ciąży. Jednak w większości przypadków ustępuje ona samoistnie. Jeśli tak się nie stanie, istnieją różne metody leczenia, które dają nadzieję na wyleczenie.
Zazwyczaj stopa sierpowata u niemowląt powstaje już w łonie matki. Jedną z głównych przyczyn jest brak miejsca. Macica jest ciasna, a dostępna przestrzeń ograniczona – w niektórych przypadkach powoduje to u płodu wymuszoną pozycję. Prowadzi to czasami do zgięcia stopy.
To wyjaśnia, dlaczego wiele dzieci wykazuje wadę stóp już w momencie urodzenia. Z tego powodu stopa sierpowata bardzo rzadko dotyka wcześniaków: opuszczają one macicę, zanim dojdzie do takiego braku miejsca.
Czasami zbyt ciasno: dziecko w łonie matki © poco_bw / Fotolia
Inne przyczyny stopy sierpowatej to:
- czynniki genetyczne (gdy oboje rodzice są nosicielami genów odpowiedzialnych za tę wadę)
- częste leżenie niemowlęcia na brzuchu
- skrócone mięśnie wewnętrznej części stopy
Jeśli niemowlęta lub małe dzieci często leżą na brzuchu, stopy są niekorzystnie rozstawione. Palce stóp opierają się o podłoże, co powoduje, że przednia część stopy wygina się do wewnątrz. W niektórych przypadkach prowadzi to do powstania stopy sierpowatej po urodzeniu, co jednak jest bardzo rzadkie i stanowi wyjątek.
Zazwyczaj wada stóp ustępuje samoistnie w trakcie wczesnego rozwoju. Jeśli tak się nie stanie i nie zostanie podjęte leczenie stopy sierpowatej, możliwe są dalsze konsekwencje.
Oprócz problemów z nauką chodzenia lub zmienionym chodem, czasami pojawiają się następujące skutki:
- sztywnienie śródstopia spowodowane wadą
- nieprawidłowe obciążenie prowadzi do powstawania odleżyn (na przykład w okolicy stawu kolanowego)
- możliwe jest przedwczesne zużycie chrząstki i uszkodzenie kości (artroza)
- szczególnie u dorosłych: ból podczas chodzenia, odciski
Diagnoza stopy sierpowatej u małych dzieci jest zasadniczo stawiana podczas ogólnego badania lekarskiego. W przypadku niemowląt pediatrzy zwracają uwagę na nieprawidłowe ułożenie stóp już podczas obowiązkowych badań kontrolnych. Typowe objawy, takie jak zgięta śródstopie i wygięty paluch, zazwyczaj wystarczają do postawienia diagnozy na podstawie oględzin.
U małych dzieci typowy chód z stopami i nogami skierowanymi do wewnątrz stanowi pewną wskazówkę, że występuje stopa sierpowata. W przypadku podejrzenia stopy sierpowatej lekarze mają również możliwość ustalenia dokładnego stopnia zaawansowania choroby za pomocą zdjęcia rentgenowskiego.
Ortopedzi sprawdzają również, czy stopę sierpowatą można skorygować biernie. W tym celu trzymają stopę z tyłu i powoli przesuwają ją do normalnej pozycji. Test ten dostarcza ważnych wskazówek i pomaga w wyborze najlepszego dalszego leczenia.
W wielu przypadkach stopa sierpowata z czasem ustępuje samoistnie. U około 80–90% pacjentów kompleksowa terapia nie jest zatem konieczna. Rodzice powinni jednak wziąć pod uwagę kilka wskazówek, aby wesprzeć swoje dzieci:
© PhotographyByMK / Fotolia
- korekcja manualna: wielokrotne przywracanie stopy do normalnej pozycji za pomocą rąk
- delikatnie gładzić krawędź stopy palcem – dzięki temu stopa często sama ustawia się w pozycji fizjologicznej (czyli normalnej)
- masaże stóp, na przykład regularnie podczas przewijania
- w przypadku ciepłych stóp ostrożnie stymulować je kostkami lodu
- Nie kłaść niemowląt na brzuchu zbyt długo ani zbyt często
- w pozycji na brzuchu założyć pierścienie z pianki na nogi
Pierścienie z pianki zakłada się po prostu wokół ud, gdy dziecko leży na brzuchu. Z jednej strony jest to sposób na wspomaganie leczenia stopy sierpowatej. Z drugiej strony jest to również środek zapobiegawczy: rodzice zapobiegają w ten sposób powstawaniu stopy sierpowatej u zdrowych dzieci.
W większości przypadków łagodne wady postawy z czasem korygują się same. Jeśli tak nie jest lub jeśli wada jest bardzo wyraźna, można rozważyć różne metody i możliwości leczenia. Rozróżnia się
- leczenie zachowawcze (bez operacji) oraz
- chirurgiczne
Jakie są metody leczenia zachowawczego?
Przy wyborze metody leczenia decydujące znaczenie ma przede wszystkim to, czy dziecko potrafi już chodzić, czy też znajduje się jeszcze w fazie raczkowania.
- W okresie niemowlęcym oraz u niemowląt, które jeszcze nie potrafią chodzić, na kilka tygodni zakłada się na uda gipsowe opatrunki korekcyjne.
- Następnie niemowlęta otrzymują tzw. wkładki pozycjonujące, które korygują stopę tylko w nocy.
- Małe dzieci, które już chodzą, otrzymują wkładki podtrzymujące do butów. Obejmują one piętę i mają podwyższoną krawędź wewnętrzną, która kompensuje wadę postawy.
- Wskazana jest również fizjoterapia (czyli gimnastyka lecznicza). Stabilizuje ona stopę i wzmacnia mięśnie.
Jakie są dostępne metody leczenia operacyjnego?
Operacja jest zalecana bardzo rzadko. Zwłaszcza w przypadku niemowląt lekarze starają się unikać tej opcji. Jeśli jednak inne metody terapeutyczne nie przynoszą efektów, operacja jest niezawodną metodą leczenia.
- Jedną z opcji jest przecięcie ścięgna przyczepiającego się do palucha.
- Ponadto istnieje możliwość usunięcia torebek stawowych w całej stopie, aby łatwiej ją prawidłowo ustawić.
- Następnie stopa jest stabilizowana za pomocą drutów.
W przypadku dorosłych leczenie wygląda zazwyczaj nieco inaczej. W tym przypadku podczas operacji usuwa się zazwyczaj fragmenty kości. Dzięki temu można wpłynąć na ustawienie stopy i osiągnąć jej prawidłowe ułożenie.
Przy niewielkiej pomocy stopa sierpowata często koryguje się sama. Stopy sierpowate występują więc zarówno u dzieci, jak i u dorosłych – przy czym wada ta zazwyczaj koryguje się sama w trakcie wczesnego rozwoju.
Rodzice mają wiele możliwości wspierania tego samoleczenia:
- masaże stóp
- ukierunkowane bodźce oraz
- częstsze układanie dziecka na plecach lub boku to ważne wskazówki, których należy przestrzegać.
Jeśli wada nie koryguje się sama, można rozważyć różne metody leczenia. Istnieje wiele dobrych opcji, od fizjoterapii, przez środki medyczne, aż po operacje. Ważne jest, aby z nich skorzystać: jeśli stopa sierpowata pozostaje nieleczona przez długi czas, zazwyczaj prowadzi to do dalszych uszkodzeń.
Czym jest stopa sierpowata?
Stopa sierpowata to częsta wada stóp, w której przednia część stopy jest mocno skierowana do wewnątrz. Ta deformacja stopy jest również nazywana pes adductus i często występuje wrodzenie u niemowląt lub w wieku dziecięcym. Termin „stopa sierpowata” opisuje wygięty w kształcie sierpa kształt stopy.
Jak powstaje stopa sierpowata?
Przyczyną stopy sierpowatej jest często brak miejsca w macicy podczas rozwoju płodu. Również nieprawidłowa postawa, czynniki mięśniowe lub nabyte wady postawy mogą odgrywać pewną rolę. Często wada ta dotyczy obu stóp i objawia się skręceniem przedniej części stopy do wewnątrz.
Jak leczy się stopę sierpowatą?
W zależności od stopnia zaawansowania stosuje się metody zachowawcze, takie jak wkładki ortopedyczne, fizjoterapia, bandażowanie lub ćwiczenia rozciągające. W przypadku niemowląt i małych dzieci często pomocne są ćwiczenia rozciągające wykonywane przy wsparciu manualnym oraz gips, które pozwalają na całkowitą korektę. Stopa sierpowata rzadko jest leczona operacyjnie, na przykład poprzez osteotomię lub korektę chirurgiczną.
Jak rozpoznać stopę sierpowatą?
Typowe objawy to palce skierowane do wewnątrz, wygięta krawędź stopy oraz wada postawy stopy z silnie skręconą do wewnątrz przednią częścią stopy. Klinicznie często obserwuje się przywodzenie śródstopia przy jednocześnie normalnej tylnej części stopy. Badanie fizykalne w ortopedii dziecięcej pomaga odróżnić tę wadę od stopy końsko-szpotawej.
Czy stopa sierpowata może powodować dolegliwości?
Nieleczone stopy sierpowate mogą w późniejszym czasie prowadzić do nieprawidłowego obciążenia, bólu podczas chodzenia lub ograniczenia ruchomości stopy. W niektórych przypadkach rozwija się stopa płaska, stopa szpiczasta lub inne wady postawy stopy. Wczesna terapia może złagodzić dolegliwości i sprzyjać prawidłowemu rozwojowi mięśni i ścięgna Achillesa.
