Biopsja prostaty to badanie często wykonywane w urologii. Pozwala ono potwierdzić rozpoznanie raka prostaty. Dostęp do prostaty uzyskuje się zazwyczaj przez odbyt, pod kontrolą USG, za pomocą sondy doodbytniczej. Biopsja prostaty jest zazwyczaj wykonywana ambulatoryjnie. Tutaj znajdziesz więcej informacji, a także listę wybranych specjalistów i ośrodków zajmujących się biopsją prostaty.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Przegląd artykułów
Definicja: biopsja prostaty przezodbytnicza pod kontrolą USG
Biopsja prostaty pozwala potwierdzić rozpoznanie raka prostaty. Jest to jedna z najczęściej wykonywanych procedur w urologii.
Powszechnie przyjętym standardem wykonania jest dostęp przez odbyt. Biopsja jest kontrolowana i prowadzona pod kontrolą ultrasonograficzną za pomocą sondy endorektalnej.
Ponadto obecnie standardem w procedurach medycznych jest unikanie bólu podczas zabiegu. Amerykańskie i europejskie stowarzyszenia urologiczne wymagają bezpiecznego uśmierzenia bólu, np. poprzez znieczulenie przewodowe.
Obustronne miejscowe znieczulenie przewodowe stanowi prostą metodę skutecznego zmniejszenia bólu, aż do jego całkowitego wyeliminowania.
Przedstawienie i położenie prostaty © Henrie | AdobeStock
Znaczenie biopsji prostaty w diagnostyce raka prostaty
Pomimo wszystkich postępów, rak prostaty jest uleczalny tylko wtedy, gdy guz zostanie zdiagnozowany we wczesnym stadium. Wówczas guz jest ograniczony do prostaty i nie rozprzestrzenił się jeszcze na inne narządy.
Badania przesiewowe prostaty pozwalają coraz częściej diagnozować wczesne stadia raka prostaty. Te wczesne stadia zazwyczaj nie są wykrywalne podczas badania palpacyjnego przez odbytnicę.
Wraz z przesuwaniem się raka prostaty w kierunku mniejszych, wczesnych stadiów, dla postawienia adekwatnej diagnozy fundamentalne znaczenie ma odpowiednia technika biopsji prostaty o wysokiej wartości diagnostycznej.
W tym kontekście niezbędne jest dokładne określenie stopnia zaawansowania guza pierwotnego przed rozpoczęciem leczenia. Tylko wtedy lekarze mogą określić opcje terapeutyczne najbardziej odpowiednie dla pacjenta i dostosować je indywidualnie do jego guza.
Wcześniej biopsja sześciopunktowa pod kontrolą ultrasonografii przezodbytniczej (TRUS) była uznawana za złoty standard w potwierdzaniu histologicznej diagnozy raka prostaty. Obecnie wytyczne zalecają pobranie 10–12 próbek cylindrycznych podczas pierwszej biopsji prostaty.
Co najmniej 70 procent nowotworów pochodzi ze strefy obwodowej prostaty. Dlatego podczas pierwszej biopsji lekarz powinien pobrać co najmniej 10 próbek wyłącznie ze strefy obwodowej prostaty.
Obraz ultrasonograficzny w czasie rzeczywistym z biopsji przezodbytniczej strefy obwodowej prostaty
Wskazania do wykonania biopsji prostaty
Biopsję prostaty należy wykonać, gdy
- badający wyczuje twardy guzek w gruczole krokowym (niepokojący wynik badania palpacyjnego przez odbytnicę),
- występuje potwierdzony kontrolami podwyższony poziom PSA, który w zależności od wieku wynosi powyżej 3 do 4 ng/ml,
- w badaniu ultrasonograficznym prostaty przezodbytniczym pojawia się niepokojący wynik (nowotwory złośliwe są zazwyczaj ciemniejsze niż otaczająca je tkanka prostaty)
Przygotowanie do biopsji prostaty
Przed i po biopsji prostaty pacjent musi przez 5 dni stosować profilaktykę antybiotykową w wysokich dawkach. Stosuje się przy tym inhibitory gyrazy (antybiotyki chinolonowe).
Jak przed każdym zabiegiem inwazyjnym, należy sprawdzić krzepliwość krwi i upewnić się, że jest w normie. Oznacza to, że pacjent musi odstawić leki przeciwzakrzepowe.
Procedura biopsji prostaty
Standardowy protokół biopsji prostaty wykonywanej przez odbytnicę pod kontrolą USG, obejmujący co najmniej 10 próbek, składa się z następujących etapów:
- Pacjent zostaje ułożony w pozycji leżącej na lewym boku.
- Błona śluzowa odbytu zostaje znieczulona poprzez nałożenie środka znieczulającego.
- Do ultrasonografii przezodbytniczej stosuje się sondę endorektalną z zamontowanym prowadnikiem.
- Objętość prostaty określa się za pomocą ultrasonografii przezodbytniczej na podstawie wzoru elipsoidalnego. W ramach diagnostyki ultrasonograficznej dokumentuje się obszary o nieprawidłowym wyglądzie morfologicznym.
- Aby skutecznie uniknąć bólu, wykonuje się obustronne miejscowe znieczulenie przewodowe prostaty. W tym celu pod kontrolą USG za pomocą cienkiej igły wstrzykuje się 5 do 10 ml 1-procentowego środka znieczulającego miejscowo w podstawę prostaty. Środek zacznie działać po kilku minutach.
- 10-punktową biopsję prostaty wykonuje się pod kontrolą TRUS poprzez pobranie po pięć próbek z obwodowej strefy każdego z płatów bocznych. Do biopsji prostaty używa się igły biopsyjnej o rozmiarze 18 G i długości 24 cm, umieszczonej w standardowym pistoletu biopsyjnym.
Schemat przezodbytniczej biopsji prostaty z pobraniem 10 próbek cylindrycznych ze strefy obwodowej i 2 próbek cylindrycznych ze strefy przejściowej prostaty
Zazwyczaj biopsja wykonywana jest ambulatoryjnie.
Możliwe powikłania biopsji prostaty
Pomimo profilaktyki antybiotykowej w około 2 procentach przypadków biopsji prostaty z pobraniem od 10 do 12 próbek dochodzi do rozwoju ciężkiego zapalenia gruczołu krokowego (prostatitis). Wymagają one hospitalizacji pacjentów w celu podania wysokodawkowej dożylnej antybiotykoterapii.
Bardzo rzadkim, ale budzącym obawy powikłaniem biopsji prostaty przez odbytnicę jest krwawienie z żył hemoroidalnych. Jest to niebezpieczne, ponieważ początkowo przebiega w ampułce odbytnicy, co utrudnia jego wykrycie zarówno pacjentowi, jak i urologowi.
Krwawienie staje się widoczne dopiero po pojawieniu się większych ilości krwi w stolcu, a także ewentualnie poprzez objawy ze strony układu krążenia. Jednak z częstością poniżej 1 procenta jest to bardzo rzadkie powikłanie. Zazwyczaj można je opanować za pomocą środków zachowawczych.
