Ultrasonografia endoskopowa (endosonografia) znacznie poszerza zakres diagnostyki i leczenia przewodu pokarmowego. W terapii nowotworów endosonografia stanowi stały element diagnostyki. Dzięki możliwości wykonania ukierunkowanego nakłucia wewnętrznego niejasne wyniki badań można wyjaśnić przy niewielkim ryzyku powikłań.
Tutaj znajdą Państwo dalsze informacje oraz listę wybranych specjalistów i ośrodków zajmujących się endosonografią.
Ultrasonografia endoskopowa (EUS), zwana również endosonografią (badanie ultrasonograficzne od wewnątrz), stanowi połączenie endoskopii i ultrasonografii. Na końcu endoskopu umieszczona jest sonda ultrasonograficzna.
Sonda ta może być wprowadzona przez endoskop bezpośrednio do badanego obszaru, na przykład
. Badanie to pozwala nie tylko na szczegółowe obrazowanie ścianek przewodu pokarmowego, ale także sąsiednich narządów i struktur, takich jak
Spośród wszystkich urządzeń technicznych stosowanych w medycynie ultrasonografia charakteryzuje się najwyższą rozdzielczością. Metoda ta jest na przykład jedyną, która pozwala na obrazowanie pięciu warstw ściany przewodu pokarmowego (minimalna grubość 2 mm).
Ma to ogromne znaczenie dla oceny nowotworów i wyboru postępowania terapeutycznego.
Różne stowarzyszenia medyczne uznały endosonografię za istotną metodę diagnostyczną w zaleceniach dotyczących diagnostyki nowotworów
. Endosonografia może pomóc lekarzom w ocenie zasięgu takich nowotworów. Ocena ta ma kluczowe znaczenie dla dalszego leczenia nowotworu.
Ryc. 1: Wynik endosonografii małego nowotworu złośliwego, ograniczonego do pierwszej warstwy, który został usunięty endoskopowo
Ryc. 2: Miejscowo zaawansowany nowotwór złośliwy żołądka z rozrostem przekraczającym ścianę i wykryciem powiększonych węzłów chłonnych. Pacjent został wstępnie poddany chemioterapii, a następnie pomyślnie zoperowany
Lekarze muszą ustalić, czy guz nadaje się do operacji, czyli czy można go usunąć za pomocą zabiegu endoskopowego lub operacyjnie.
Alternatywnie guz można najpierw zmniejszyć za pomocą chemioterapii lub radioterapii. Jest to opcja stosowana przede wszystkim w przypadku większych guzów, przy których stwierdzono już powiększenie węzłów chłonnych. Służy to doprowadzeniu guza do stanu umożliwiającego operację z szansą na wyleczenie.
Kolejnym ważnym obszarem zastosowania endosonografii jest diagnostyka trzustki i dróg żółciowych. U pacjentów z
czasami nie można postawić diagnozy za pomocą konwencjonalnego USG lub tomografii komputerowej. W takich przypadkach endosonografia może zapewnić jasność.
Pozwala ona wykryć najmniejsze guzy trzustki (od 3 mm). Na tym etapie ten agresywny nowotwór jest jeszcze uleczalny.
Endosonografia pozwala również wykryć małe kamienie żółciowe lub guzy w przewodzie żółciowym, umożliwiając w ten sposób wczesne leczenie.
Ryc. 3: Pacjent z niejasnymi dolegliwościami w górnej części brzucha, bez wykrycia guza w tomografii komputerowej (TK) i konwencjonalnym badaniu ultrasonograficznym. Endosonografia pozwoliła wykryć niewielki guz. Pacjent został poddany operacji i jest wyleczony
Ryc. 4: Pacjent z nawracającymi dolegliwościami w prawej górnej części brzucha przy prawidłowych wynikach badań wątroby. W badaniu endosonograficznym wykryto niewielki kamień w przewodzie żółciowym tuż przed ujściem. Kamień został usunięty endoskopowo
Ryc. 5: Specjalna endosonografia z rozpoznawaniem tkanki poprzez pomiar elastyczności. Nowotwory złośliwe są zaznaczone na niebiesko. W tym przypadku wykonano celową punkcję powiększonego węzła chłonnego za pomocą endosonografii – badanie tkanki potwierdziło przerzuty nowotworu złośliwego
Repertuar endosonografii interwencyjnej oferuje ponadto rozszerzone możliwości diagnostyczne i terapeutyczne. Dzięki celowym nakłuciom, sterowanym endosonograficznie, można zbadać niejasne wyniki
.
Materiał komórkowy pobrany za pomocą igły punkcyjnej poddaje się badaniu mikroskopowemu. Dzięki temu w prawie 90–95% przypadków udaje się dokonać diagnostycznej klasyfikacji wyników. Znacznie ułatwia to podjęcie decyzji terapeutycznej i w niektórych przypadkach może zapobiec operacji.
Za pomocą endosonografii można również wykonać punkcję obszarów, które są niedostępne z zewnątrz lub dostępne tylko przy dużym ryzyku. Należą do nich
Pewne opanowanie techniki punkcji utorowało drogę do terapii endosonograficznej. Pacjenci z ostrym lub przewlekłym zapaleniem trzustki mogą być leczeni za pomocą endosonografii. Często dochodzi u nich do bolesnego nagromadzenia płynu, który dodatkowo może być zakażony,
W tym przypadku wykonuje się wewnętrzne drenaż nagromadzonego płynu do żołądka lub jelita cienkiego. Dzięki temu pacjenci ci mogą uniknąć operacji.
Ryc. 6: Pacjent z bólem spowodowanym powstaniem torbieli po zapaleniu trzustki. Nakłucie torbieli za pomocą endosonografii i założenie wewnętrznego drenażu torbieli do żołądka
Nowsze metody terapeutyczne obejmują wewnętrzne drenaż zatoru dróg żółciowych u pacjentów z nieuleczalnymi nowotworami
u których nie udaje się uzyskać wewnętrznego drenażu endoskopowego.
Ryc. 7: Pacjent z żółtaczką spowodowaną zaburzeniami odpływu żółci w wyniku nowotworu złośliwego trzustki. Odpływ do jelita cienkiego jest zaburzony z powodu zwężenia spowodowanego nowotworem oraz protezy umieszczonej w jelicie cienkim. Odciążenie dróg żółciowych uzyskuje się poprzez utworzenie nowego wewnętrznego drenażu do jelita cienkiego
Pacjentowi temu można oszczędzić bolesnego, obniżającego jakość życia zewnętrznego drenażu żółci do końca życia.
Endosonografia jest zazwyczaj wykonywana ambulatoryjnie, jeśli jest to zabieg diagnostyczny bez pobrania próbki tkanki.
W większości przypadków po nakłuciach endosonograficznych konieczna jest jednodniowa obserwacja szpitalna. Jeśli planowane jest wewnętrzne odprowadzenie płynów, torbieli lub ognisk zapalnych, zabiegi te wykonuje się podczas pobytu w szpitalu.
Warunkiem wykonania endosonografii jest, po przeprowadzeniu rozmowy wyjaśniającej, zgoda pacjenta oraz aktualne wyniki badań krzepnięcia krwi. Badanie jest podobne do gastroskopii. Endoskop z głowicą ultrasonograficzną na końcu ma średnicę około 1 cm i jest wprowadzany pod kontrolą wzroku do przełyku.
Endosonografia jest całkowicie bezbolesna. Podobnie jak gastroskopia lub kolonoskopia, zazwyczaj odbywa się w znieczuleniu. Podczas badania monitorowane są parametry życiowe pacjenta (ciśnienie krwi, tętno, poziom tlenu we krwi).
W zależności od potrzeb badanie trwa od 5 (diagnostyka) do 45 minut (terapia). Jeśli endosonografia została przeprowadzona przy użyciu środków uspokajających, konieczna jest obserwacja przez 1–2 godziny. W tym czasie pacjent jest podłączony do monitora monitorującego.
Omówienie wyników i wypisanie ze szpitala odbywa się, gdy pacjent odzyska pełną świadomość. Nawet jeśli pacjenci wydają się być już w pełni sprawni, przez resztę dnia nie mogą prowadzić pojazdów. Dlatego warto zorganizować dla pacjentów transport.
Poważne powikłania podczas endosonografii występują rzadko i zazwyczaj pojawiają się tylko po punkcjach lub zabiegach terapeutycznych. Są to krwawienia lub infekcje.
Po diagnostycznej endosonografii w rzadkich przypadkach mogą wystąpić trudności w połykaniu utrzymujące się przez 1–2 dni.
