Zespół pozakrzepowy – znajdź specjalistę i uzyskaj informacje

Zakrzepica to choroba naczyniowa, która może zagrażać życiu, jeśli nie zostanie rozpoznana lub zostanie niewłaściwie leczona. Na przykład, gdy skrzep krwi się oderwie, może dojść do zatorowości płucnej lub udaru mózgu. Choroba ta niesie jednak ze sobą jeszcze inne zagrożenia. Jeśli zakrzepica nie jest odpowiednio leczona, może rozwinąć się tzw. zespół pozakrzepowy (PTS). Jednak nawet jeśli leczenie zakrzepicy nie przyniosło oczekiwanych rezultatów, może dojść do uszkodzenia żył. Poniższy tekst wyjaśnia, czym dokładnie jest zespół pozakrzepowy, jak go rozpoznać i do jakiego specjalisty należy się zgłosić w celu leczenia.

Czym jest zespół pozakrzepowy i jak do niego dochodzi?

Zespół pozakrzepowy to trwałe uszkodzenie żył spowodowane zakrzepicą. Może to dotyczyć zarówno kończyn górnych, jak i dolnych. Najczęściej dotyczy to tych ostatnich. Jeśli zakrzepica nie zostanie wykryta – lub leczenie nie przyniesie oczekiwanych rezultatów – może dojść do wystąpienia zespołu pozakrzepowego. Powoduje to przewlekłe zastój krwi, wywołany przez blizny w naczyniach krwionośnych.

Dochodzi do uszkodzenia zastawek żylnych, przez co krew z odległych części ciała (głównie podudzi i stóp) nie może być już prawidłowo odprowadzana. W konsekwencji dochodzi do zaburzeń odżywiania, a tym samym do uszkodzenia skóry i tkanki podskórnej, a także do przewlekłej skłonności do obrzęków i uczucia napięcia. Od 30 do 50 procent pacjentów, którzy cierpią lub cierpieli na zakrzepicę, zapada na zespół pozakrzepowy.

Jakie objawy występują w przypadku zespołu pozakrzepowego?

Objawy mogą być różnorodne, w zależności od stopnia uszkodzenia żył. Na pierwszym planie znajduje się skłonność do obrzęków i zwiększone gromadzenie się wody w tkance podskórnej: termin medyczny na to to obrzęk. 

Ponadto często występują bóle napięciowe w rękach lub nogach. Typowe jest również uczucie ciężkości. Ponadto regularnie obserwuje się przebarwienia skóry, w szczególności ciemne przebarwienia wewnętrznej strony podudzi.

Zatrzymywanie wody oraz żylaki mogą być również objawami PTS. Żylaki powstają w wyniku tego, że krew, z powodu uszkodzonych naczyń, musi płynąć innymi kanałami i w tym celu wykorzystuje również powierzchowne, widoczne już z zewnątrz żyły. Objawia się to wówczas tworzeniem się żylaków.

Jeśli uszkodzenie żył postępuje lub pozostaje nieleczone przez dłuższy czas, może dojść do powstania owrzodzenia podudzia. W środowisku medycznym nazywa się to również Ulcus cruris. W języku potocznym często mówi się o „otwartej nodze”.

W przeciwieństwie do otwartej nogi w przypadku tzw. choroby niedokrwiennej kończyn dolnych (gdzie z powodu zwężeń tętnic do tkanek pompowana jest zbyt mała ilość krwi), przyczyną w przypadku PTS jest słabe odprowadzanie krwi i produktów przemiany materii. Również w tym przypadku gojenie się ran jest ograniczone i mogą powstawać rany przewlekłe, które nie goją się lub goją się z opóźnieniem.

Jak rozpoznaje się zespół pozakrzepowy?

Często wystarczy zebranie wywiadu (anamnezy), aby postawić wstępną diagnozę PTS. Pacjent zgłasza przebyte zakrzepowe zapalenie żył nóg lub nasilające się powstawanie żylaków.

Typowe wyniki badania fizykalnego, w szczególności zmiany skórne w postaci przebarwień i ran po wewnętrznej stronie podudzia, a także widoczne żylaki lub pajączki, są również ważnymi wskazówkami wskazującymi na PTS.

Jeśli wcześniej wystąpiła zakrzepica, ale pacjent nie jest tego świadomy lub nie została ona rozpoznana, rozpoznanie PTS nie zawsze jest łatwe. Czasami dopiero po rozpoznaniu PTS staje się jasne, że pacjent cierpiał na potencjalnie nierozpoznaną zakrzepicę.

Istnieją różne metody aparaturową (czyli z użyciem urządzeń diagnostycznych) do wykrycia PTS. Możliwe jest wykonanie badania ultrasonograficznego. Jest to najprostszy i najszybszy sposób na wykrycie zmian w żyłach spowodowanych PTS. Ponadto badanie ultrasonograficzne można powtarzać dowolną liczbę razy i przeprowadzać regularne kontrole, zwane również kontrolami przebiegu choroby.

Również badanie rentgenowskie z użyciem środka kontrastowego (tzw. flebografia) może pomóc w rozpoznaniu PTS. Podczas tego badania można dobrze zobrazować zarówno typowe naczynia obejściowe, jak i zastawki żylne. Jednak w przeciwieństwie do ultrasonografii ta metoda diagnostyczna jest coraz rzadziej stosowana.

Von Hellerhoff – Praca własna, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=8304911

Jak leczy się PTS?

Ponieważ głównym problemem w przypadku PTS jest odprowadzanie krwi z tkanek oddalonych od ciała, terapia ma na celu wspomaganie powrotu krwi. Ma to zapobiegać lub ograniczać gromadzenie się krwi w tkankach. 

Najważniejszym środkiem poprawiającym przepływ krwi jest terapia kompresyjna. W tym celu dostępne są różne metody. Po pierwsze, można założyć tzw. bandaże uciskowe. W tym przypadku za pomocą elastycznych bandaży, zakładanych okrężnie od dołu do góry, wywiera się nacisk na tkanki, co poprawia odpływ krwi. Ważne jest jednak, aby bandaże były zakładane przez wykwalifikowany personel i regularnie zmieniane. W przeciwnym razie ciśnienie wywierane przez bandaże może być zbyt duże lub zbyt małe. Jeśli ciśnienie jest zbyt duże, mogą wystąpić zaburzenia krążenia, które w konsekwencji mogą również prowadzić do „otwartej nogi” lub uczucia zimna i bólu w podudziu lub stopie. Jeśli ciśnienie jest zbyt małe, dolegliwości związane z PTS nie są skutecznie leczone, a terapia jest, że tak powiem, nieskuteczna.

Aby uzyskać stały i niezawodny efekt ucisku, w większości przypadków przepisuje się medyczne pończochy uciskowe (MKS). Są to specjalnie wykonane i dostępne na receptę pończochy o różnej długości, które zazwyczaj sięgają do kolan lub pachwiny. Istnieją różne klasy kompresji, w zależności od tego, jak silny jest nacisk wywierany na tkankę. Najczęściej stosowana jest tzw. klasa 2 (średnia siła ucisku), natomiast klasa 3 (wysoki ucisk) jest przepisywana w przypadku bardzo wyraźnych objawów i dodatkowego uszkodzenia układu naczyń limfatycznych. Klasa 1 może być przepisywana pacjentom z grupy ryzyka w celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia zakrzepicy w sytuacjach obciążających (na przykład podczas długiego siedzenia w samochodzie lub samolocie, leżenia w łóżku w przypadku ciężkiej choroby lub po operacji). 

Oprócz kompresji ulgę może przynieść również profesjonalnie wykonany drenaż limfatyczny. Może on pomóc w pobudzeniu układu limfatycznego i zmniejszeniu zatrzymywania wody w organizmie. Osoby cierpiące na PTS powinny w każdym przypadku zgłosić się do specjalisty – na przykład chirurga naczyniowego lub flebologa. Specjalista ten potrafi zinterpretować objawy, postawić diagnozę i zapoczątkować odpowiednią terapię. Jest to szczególnie zalecane w przypadku przewlekłych ran, ponieważ dzięki odpowiedniej terapii obejmującej specjalne oczyszczanie ran i późniejsze zmiany opatrunków w wielu przypadkach można osiągnąć wyleczenie.