Rozpoznawanie zaburzeń odżywiania i wyszukiwanie specjalistów

Zaburzenia odżywiania należą do grupy chorób psychosomatycznych. Często wiążą się one z poważnymi i długotrwałymi uszczerbkami na zdrowiu. Są one związane z zaburzeniami psychospołecznymi oraz zaburzonym stosunkiem do własnego ciała.

Jakie objawy są typowe dla zaburzeń odżywiania?

Zaburzenia zachowań żywieniowych mogą objawiać się na różne sposoby. Dla większości ludzi jedzenie to zupełnie normalna, codzienna czynność, która ma na celu zaspokojenie głodu.

Natomiast osoby dotknięte zaburzeniami odżywiania nieustannie zajmują się tym tematem w swoich myślach. Z jedzeniem wiążą się u nich kompulsywne zachowania.

W zależności od objawów można wyróżnić trzy główne formy zaburzeń odżywiania:

• anoreksja
• Bulimia oraz
• zespół napadowego objadania się

Najważniejszą cechą anoreksji (anorexia nervosa) jest chorobliwa potrzeba zmniejszenia masy ciała. Osoby dotknięte tą chorobą odczuwają niemal paniczny strach przed przybraniem na wadze.

Dlatego starają się dostarczać organizmowi jak najmniej pożywienia. Ponadto zwracają uwagę na to, aby spożywane pokarmy zawierały jak najmniej kalorii. Wielu pacjentów często i intensywnie ćwiczy fizycznie, aby zwiększyć zużycie energii.

Anoreksja wiąże się z zaburzeniami postrzegania własnego ciała. Powoduje to, że osoby dotknięte tą chorobą, nawet przy skrajnej niedowadze, nadal uważają się za zbyt grube.

Bulimia zalicza się do zaburzeń odżywiania @ Monkey Business /AdobeStock

Z kolei w przypadku bulimii (bulimia nervosa) osoby dotknięte tą chorobą mają zazwyczaj normalną wagę, ale mają skłonność do wahań wagi.

Istotną cechą charakterystyczną są napady objadania się, po których następuje wymiotowanie. Ponadto pacjenci z zaburzeniami odżywiania często w sposób niekontrolowany sięgają po środki przeczyszczające.

W przypadku zaburzenia objadania się (napady objadania się z utratą kontroli) pacjenci cierpią na napady objadania się, które powtarzają się wielokrotnie. W przypadku tego zaburzenia zachowania osoby dotknięte chorobą rezygnują jednak z działań mających na celu zmniejszenie masy ciała. 

Tracą poczucie sytości i kontrolę nad spożywanym pokarmem. Nawet jeśli napady objadania się są krótkotrwałe, ich częstotliwość może prowadzić do otyłości.

Ponadto mogą występować mieszane formy zaburzeń odżywiania. Wówczas osoby dotknięte tym problemem wykazują cechy różnych obrazów klinicznych.

Terminem określającym to zjawisko jest na przykład:

• atypowa bulimia lub
• atypowa anoreksja

Kolejnym zaburzeniem odżywiania jest zespół pica. Występuje on u pacjentów z zaburzeniami rozwoju, niepełnosprawnością intelektualną lub demencją. Osoby te spożywają przedmioty nienadające się do jedzenia, takie jak ziemia, skrawki papieru lub odchody.

Ile osób cierpi na zaburzenia odżywiania?

Najnowsze badania przeprowadzone w USA pokazują, że w ciągu roku 0,1 procent osób w wieku od 8 do 15 lat zapada na zaburzenia odżywiania.

Liczba ta może wydawać się niewielka. Ponieważ zaburzenia odżywiania wiążą się ze znacznym cierpieniem i poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi, nie wolno nam jednak lekceważyć tej choroby.

Jak przebiega diagnoza zaburzeń odżywiania?

Lekarz stawia diagnozę na podstawie wywiadu i badania fizykalnego pacjenta.

Niedowagę, nadwagę oraz otyłość ocenia na podstawie wskaźnika masy ciała (BMI). BMI określa stosunek masy ciała do wzrostu danej osoby.

W przypadku anoreksji masa ciała jest co najmniej o 15% niższa od normy. U dziewcząt i kobiet często dochodzi do braku miesiączki, może pojawić się wypadanie włosów i uszkodzenia zębów.

Ponadto możliwe są zaburzenia sercowo-naczyniowe, choroby nerek oraz choroby żołądkowo-jelitowe. Aby postawić ostateczną diagnozę, bulimia musi występować od co najmniej trzech miesięcy i pojawiać się co najmniej dwa razy w tygodniu.

W przypadku zaburzenia objadania się konieczne jest wystąpienie co najmniej trzech z pięciu poniższych cech:

• jedzenie bez uczucia głodu
• nadmiernie szybkie jedzenie
• jedzenie do momentu pojawienia się uczucia przepełnienia
• jedzenie w samotności z powodu poczucia winy
• Emocje, takie jak depresja, odraza lub wstyd po napadach objadania się

Monachijskie stowarzyszenie ANAD e.V. Centrum Pomocy w Zaburzeniach Odżywiania oferuje test do samodzielnej oceny zachowań żywieniowych. Uwaga: test ten daje jedynie ogólne wytyczne. W żadnym wypadku nie może zastąpić wizyty u lekarza.

Jakie są możliwości leczenia?

Terapia zaburzeń odżywiania opiera się na dwóch filarach:

• psychoterapii oraz
• terapii żywieniowej

Może być prowadzona zarówno ambulatoryjnie, jak i stacjonarnie. W szczególnie ciężkich przypadkach istnieje możliwość długotrwałego leczenia w terapeutycznych grupach mieszkaniowych.

Główne cele terapii:

• nauczenie się prawidłowych nawyków żywieniowych
• Stabilizacja masy ciała
• Przywrócenie pozytywnego obrazu własnego ciała
• Rozwinięcie normalnego odczuwania głodu i sytości
• Odzyskanie radości i przyjemności z jedzenia

W ramach psychoterapii na pierwszym planie znajduje się leczenie objawów nieprawidłowych zachowań żywieniowych. Należą do nich przede wszystkim głodzenie się, wymioty, napady objadania się oraz niska samoocena.

W miarę możliwości terapeuta i pacjent powinni znaleźć przyczyny zaburzeń zachowań i przywrócić równowagę psychiczną.

Psychoterapia pomaga w przeanalizowaniu psychicznych i społecznych uwarunkowań @ WavebreakmediaMicro /AdobeStock

Oprócz terapii poznawczo-behawioralnej stosuje się również systemową terapię rodzinną. Dzięki temu osoby dotknięte zaburzeniami są w stanie samodzielnie przejąć odpowiedzialność za swoje zachowania żywieniowe i masę ciała.

Leczenie zorientowane na rodzinę jest odpowiednie przede wszystkim dla młodzieży, która nadal mieszka w domu rodziców. Pomocne jest tutaj zaangażowanie całej rodziny w rozwiązywanie problemów spowodowanych zaburzeniami odżywiania.

Terapia żywieniowa ma na celu uświadomienie osobom dotkniętym zaburzeniami objawów i konsekwencji zaburzeń odżywiania.

Ponadto eksperci przekazują wiedzę na temat:

• uporządkowaną strukturę posiłków
• optymalnej wielkości porcji oraz
• zdrowej żywności

Terapia ambulatoryjna

Leczenie ambulatoryjne odbywa się kilka razy w tygodniu u psychoterapeuty prowadzącego prywatną praktykę. 

Należy spełnić następujące warunki:

• wskaźnik BMI powyżej 15
• regularny przyrost masy ciała przy niedowadze
• brak znaczących objawów bulimii (np. gwałtowne napady objadania się, częste wymioty, nadużywanie środków przeczyszczających)
• widoczna świadomość problemu i motywacja do zmiany zachowań żywieniowych
• brak ryzyka samobójstwa
• nienaruszone środowisko społeczne

Regionalne grupy wsparcia oferują dodatkowe wsparcie dla osób dotkniętych chorobą. Należy koniecznie upewnić się, że spotkania prowadzi odpowiednia osoba. 

Wykwalifikowanymi liderami grup mogą być osoby dotknięte chorobą, które intensywnie zmagały się ze swoją chorobą i są stabilne. Istnieją również grupy prowadzone przez profesjonalistów. Prowadzą je pedagodzy społeczni lub psychoterapeuci.

Leczenie stacjonarne

Leczenie szpitalne jest wskazane w przypadku bardzo ciężkich oraz szczególnie długotrwałych zaburzeń odżywiania i jest brane pod uwagę w następujących warunkach:

• wskaźnik BMI poniżej 15
• szybka utrata wagi, która dodatkowo utrzymuje się przez dłuższy czas
• znaczne objawy bulimii (na przykład gwałtowne napady objadania się i częste wymioty, nadużywanie środków przeczyszczających)
• ryzyko samobójstwa
• brak stabilnego środowiska społecznego
• niepowodzenie terapii ambulatoryjnej

W przypadku pacjentów cierpiących na anoreksję często konieczne jest leczenie szpitalne, ponieważ utrata wagi wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zgonu.

Technologia cyfrowa w terapii

Znani eksperci naukowi zrzeszyli się w Niemieckim Towarzystwie Zaburzeń Odżywiania (DGESS e.V.). Badają oni między innymi internetowe oferty terapeutyczne.

Służą one między innymi do opieki po pobycie w szpitalu. Na stronie internetowej stowarzyszenia znajdziesz informacje o aktualnym stanie badań.

Rokowanie i przebieg leczenia zaburzeń odżywiania

Szczególnie w przypadku młodszych pacjentów wczesne rozpoczęcie terapii daje duże szanse na wyleczenie. Jeśli Państwo lub członek Państwa rodziny cierpi na zaburzenia odżywiania, ważne jest, aby jak najszybciej zasięgnąć porady lekarza.

Im wcześniej rozpocznie się leczenie, tym lepiej normalizuje się waga, a osoby dotknięte chorobą odzyskują normalną długość życia.

W niektórych przypadkach zaburzenia odżywiania pozostają jednak przewlekłe nawet podczas leczenia lub dochodzi do nawrotów.

Szanse na wyleczenie maleją wraz z:

• rozpoczęciem choroby przed 11. rokiem życia
• niską masą ciała wyjściową oraz
• długim czasem trwania zaburzeń odżywiania

Szczególnie pacjenci cierpiący na anoreksję są narażeni na odwodnienie lub ostrą niewydolność narządową, która może prowadzić do śmierci.

Dlatego bliscy powinni jak najwcześniej dostrzegać oznaki zaburzeń odżywiania i podejmować odpowiednie działania terapeutyczne.