Pod pojęciem urazu wielonarządowego rozumie się kilka urazów, które wystąpiły jednocześnie i prowadzą do zagrożenia życia. Najczęściej przyczyną urazu wielonarządowego jest poważny wypadek. W przypadku urazu wielonarządowego pacjent musi zostać natychmiast ustabilizowany i poddany leczeniu.
Tutaj znajdziesz więcej informacji, a także listę wybranych specjalistów i ośrodków zajmujących się urazami wielonarządowymi.
Termin „polytrauma” (poly = wiele, liczne; trauma = uraz) pochodzi z języka greckiego i oznacza „wielokrotny uraz”. Wielourazowość to ogólne określenie na kilka urazów, które wystąpiły jednocześnie. Przynajmniej jeden lub kilka z tych urazów w połączeniu stwarza zagrożenie dla życia.
Rejestr urazów Niemieckiego Towarzystwa Chirurgii Urazowej (DGU) odnotowuje prawie 40 000 przypadków wielourazowości (= urazów zagrażających życiu) rocznie. Co roku odnotowuje się kilka tysięcy ofiar śmiertelnych wypadków drogowych.
Następujące scenariusze często prowadzą do urazów wielonarządowych:
W większości przypadków za urazy wielonarządowe odpowiedzialne są poważne wypadki drogowe, ponieważ działają tu bardzo duże siły: na przykład gdy zderza się kilka pojazdów lub pasażerowie są wyrzucani z pojazdu. Jednak również motocykliści i rowerzyści są ponadprzeciętnie często ofiarami poważnych wypadków drogowych i nierzadko doznają zagrażających życiu lub śmiertelnych urazów wielu układów narządów.
Wypadki przy pracy należą do potencjalnych przyczyn urazów wielonarządowych, podobnie jak wypadki osób starszych, na przykład w gospodarstwie domowym. Gdy osoba starsza upada, łatwiej może doznać zarówno złamań kości, jak i urazów wewnętrznych.
Próby samobójcze, w których ludzie rzucają się z okien lub mostów, również mogą prowadzić do urazów wielonarządowych. Uderzenie niszczy nie tylko struktury kostne, ale także uszkadza narządy wewnętrzne. Często takie upadki kończą się śmiercią.
Również urazy sportowe należą do przyczyn urazów wielonarządowych. Na przykład, gdy hokeista zostanie mocno uderzony krążkiem w głowę, może dojść zarówno do widocznych uszkodzeń głowy, jak i urazu mózgu lub kości czaszki. Również w tym przypadku mówi się o urazie wielonarządowym.
Niektóre ofiary wypadków doznają tak ciężkiego urazu wielonarządowego, że muszą być transportowane helikopterem © Spidi1981 | AdobeStock
Istnieją urazy, których ciężkość może częściowo rozpoznać nawet laik, na przykład w przypadku
W wielu poważnych wypadkach dochodzi również do urazów wymagających amputacji. Oznacza to, że dochodzi do odcięcia części ciała. Często dotyczy to kończyn, czyli rąk i nóg. Mogą one być również częściowo amputowane i nadal połączone z tułowiem za pomocą mniej lub bardziej rozległego mostka tkankowego. Jednak w przypadku poważnych urazów dotknięta kończyna w większości przypadków nie nadaje się już do zachowania i musi zostać usunięta operacyjnie.
Często pacjent nie reaguje na bodźce, a widoczna jest znaczna utrata krwi. Wszystko to są typowe objawy ciężkiego urazu i mogą wskazywać na zagrażające życiu wielonarządowe uszkodzenie.
Wezwani lekarze będą w stanie rozpoznać wielouraz na miejscu wypadku i odpowiednio zareagować. W ten sposób na przykład funkcje życiowe, takie jak
. Również badania fizykalne mogą dostarczyć tutaj pierwszych wskazówek.
W szpitalu dalsze informacje na temat ciężkości urazów mogą dostarczyć badania obrazowe. Często wykonuje się
w celu wykrycia ewentualnych urazów wewnętrznych. Można również zastosować tomografię komputerową.
Obecnie w większości szpitali można wykonać tzw. „tomografię komputerową w przypadku urazów wielonarządowych” bezpośrednio na oddziale ratunkowym. Jest to wskazane zwłaszcza w przypadku urazów wewnętrznych, krwotoków mózgowych lub ciężkich złamań kości i pozwala w ciągu kilku minut zobrazować wszystkie urazy i źródła krwawienia od stóp do głów. W przypadku urazów wielonarządowych badanie to może uratować życie pacjenta.
W przypadku urazu wielonarządowego zazwyczaj stosuje się następujący schemat postępowania:
W przypadku poważnego wypadku w pierwszej kolejności skupia się na udzieleniu pomocy doraźnej bezpośrednio na miejscu zdarzenia. Kluczowe znaczenie ma wówczas ustabilizowanie krążenia i oddychania. W przypadku poważnych ran ratownik lub lekarz pogotowia ratunkowego musi ponadto zatamować krwawienie, aby zapobiec nadmiernej utracie krwi.
Celem tej pierwszej pomocy jest ustabilizowanie stanu poszkodowanego na miejscu wypadku, aby można było przetransportować go do szpitala. W niektórych przypadkach pacjent jest przewożony bezpośrednio do specjalistycznego centrum urazowego. Jest to szpital specjalizujący się w leczeniu ciężkich urazów. Natomiast w zwykłych szpitalach dostępna jest tzw. sala szokowa. Transport pacjentów z urazami wielonarządowymi często odbywa się drogą powietrzną helikopterem, aby zapewnić jak najszybsze i odpowiednie leczenie.
Pierwsza pomoc udzielana jest na oddziale ratunkowym lub na oddziale intensywnej terapii. Czasami pacjent musi zostać przewieziony bezpośrednio na salę operacyjną. Jest to konieczne np. w przypadku silnego krwawienia, aby zapobiec śmierci z powodu utraty krwi.
W szpitalu tworzone są zespoły lekarzy różnych specjalności, np.
aby zapewnić pacjentowi jak najlepszą dalszą opiekę.
Lekarze oceniają wówczas nie tylko zakres urazów wielonarządowych, ale mogą również natychmiast przeprowadzić operacje ratujące życie. Mają one najwyższy priorytet.
Jeśli na przykład występują
, są one natychmiast leczone.
Po tych operacjach ratujących życie leczy się ewentualne inne urazy, których doznał pacjent. Mogą to być zwykłe złamania kości lub uszkodzenia
. Urazy te zazwyczaj nie zagrażają jednak życiu. Dlatego zabiegi te przeprowadza się dopiero wtedy, gdy stan pacjenta jest stabilny i nie ma już zagrożenia życia.
Dalszy przebieg leczenia zależy w dużej mierze od procesu gojenia. Może on przebiegać bardzo różnie u poszczególnych pacjentów. Po ciężkim urazie wielonarządowym wielu pacjentów musi pozostać w szpitalu przez kilka tygodni, a nawet miesięcy. Ponieważ jednak w szpitalach leczy się przede wszystkim nagłe przypadki i ciężkie choroby, w razie potrzeby po zakończeniu leczenia szpitalnego następuje przeniesienie do „kliniki rehabilitacyjnej”.
Jest to konieczne między innymi w przypadku poważnych złamań kości i ograniczonej zdolności chodzenia. Podczas rehabilitacji pacjent może właśnie to ponownie wyćwiczyć i pod okiem fizjoterapeuty powrócić do samodzielnego życia codziennego. Również po ciężkich urazach mózgu lub rdzenia kręgowego leczenie rehabilitacyjne jest wskazane i konieczne.
Rokowanie w przypadku urazów wielonarządowych zawsze zależy od ciężkości urazów i przebiegu rekonwalescencji. W niektórych przypadkach urazy goją się bez żadnych następstw. Inni pacjenci muszą natomiast na stałe żyć z konsekwencjami – a nawet z niepełnosprawnością.
Nawet jeśli należy liczyć się z trwałymi ograniczeniami, warto podjąć wszelkie wysiłki i zmobilizować się, aby powrócić do stanu sprzed wypadku. Dlatego wielu pacjentom po urazach wielonarządowych, zwłaszcza młodszym osobom aktywnym zawodowo, zaleca się wsparcie psychologiczne (np. w formie terapii behawioralnej). Większość pacjentów odnosi korzyści z tego leczenia i może dzięki temu odzyskać wiarę w życie.
