Do tej pory w naukach o żywieniu panowało przekonanie, że masa ciała wzrasta, gdy człowiek spożywa więcej kalorii, niż zużywa. Nowe międzynarodowe badania pokazują jednak, że nadwagi i otyłości nie da się wyjaśnić wyłącznie tym czynnikiem. Czy sport pomaga zapobiegać otyłości?
Dlaczego ludzie mają nadwagę: bo za mało się ruszają, czy za dużo jedzą?
Grupa badawcza z Ameryki chciała dowiedzieć się, w jakim stopniu odżywianie i aktywność fizyczna odpowiadają za powstawanie otyłości. Który z tych czynników ma większy wpływ?
W tym celu naukowcy zbadali całkowite zużycie energii, podstawową przemianę materii i aktywność fizyczną, zawartość tkanki tłuszczowej oraz wskaźnik masy ciała (BMI) u 4 213 dorosłych osób z 34 populacji na sześciu kontynentach. Styl życia badanych różnił się czasami znacznie: byli wśród nich łowcy i zbieracze, hodowcy bydła, rolnicy oraz mieszkańcy krajów uprzemysłowionych.
Pomimo różnych nawyków życiowych podobne zużycie energii
Zaskakującym wynikiem było to, że zużycie energii przez członków wschodnioafrykańskiego plemienia łowców-zbieraczy niemal pokrywa się z zużyciem energii w kraju uprzemysłowionym, takim jak Stany Zjednoczone. Dwa zupełnie różne style życia, jeden z nich charakteryzujący się znacznie większą aktywnością fizyczną niż drugi, a mimo to dzienne zużycie energii jest mniej więcej takie samo, a w przypadku osoby z populacji uprzemysłowionej nawet nieco wyższe. Na czym to polega?
Wynika to z zazwyczaj bardzo równomiernego całkowitego zużycia energii przez człowieka w ciągu 24 godzin – mówi dr Tim Hollstein z Instytutu Diabetologii i Klinicznych Badań nad Metabolizmem przy Klinice Uniwersyteckiej w Szlezwiku-Holsztynie. Dzięki zwiększonej aktywności fizycznej organizm oszczędza energię w innych obszarach, takich jak oddychanie, praca narządów czy funkcjonowanie mózgu. Z drugiej strony osoba, która mniej się rusza, może wykorzystać więcej energii na podstawową przemianę materii. Sport zwiększa zużycie energii tylko krótkotrwale, w perspektywie długoterminowej pozostaje ono na tym samym poziomie.
Oznacza to, że zmniejszona aktywność fizyczna w populacjach krajów uprzemysłowionych nie może być decydującym czynnikiem wzrostu otyłości. Natomiast podwyższone wartości zawartości tkanki tłuszczowej u uczestników badania z krajów uprzemysłowionych wskazywały na związek między rozwojem gospodarczym a nadwagą. Według grupy badawczej, która przeanalizowała wszystkie dane, nadmierne odżywianie ma około dziesięciokrotnie większy wpływ na wzrost otyłości niż niewystarczająca aktywność fizyczna.
Naukowcy porównali posiłki poszczególnych grup ludności i dostrzegli związek między wysokim udziałem tkanki tłuszczowej a wysoko przetworzoną żywnością oraz wysokim spożyciem węglowodanów w krajach rozwiniętych gospodarczo.
Autorka badania, Amanda McGrosky z Uniwersytetu Elon w Karolinie Północnej, podsumowała to w następujący sposób: „Zwracajcie uwagę na kalorie, które spożywacie, a nie na te, które spalacie. Znacznie trudniej jest spalać więcej kalorii niż spożywać ich mniej”.
Czy sport pomaga w odchudzaniu i walce z otyłością?
Nowe wyniki badań potwierdzają zatem znany już od dawna fakt, że sam sport ma w dłuższej perspektywie niewielki wpływ na utratę wagi przez osoby otyłe. Znacznie skuteczniejsza jest trwała zmiana nawyków żywieniowych – przejście na mniejsze, rzadsze posiłki o zbilansowanej i świeżej zawartości oraz zmniejszonej ilości węglowodanów.
Nie oznacza to jednak, że pacjenci z otyłością i osoby o normalnej wadze powinny zrezygnować z regularnej aktywności fizycznej. Wręcz przeciwnie, sport pobudza metabolizm, chroni przed chorobami układu krążenia, a ponadto jest ważnym czynnikiem poprawiającym zdrowie psychiczne.
Wnioski
Wyniki badań sugerują, że nadmierne odżywianie, a prawdopodobnie również często wysoko przetworzona żywność w krajach uprzemysłowionych, są głównymi czynnikami odpowiedzialnymi za rozwój otyłości. Brak aktywności fizycznej ma na to zaledwie niewielki wpływ.
Leading Medicine Guide wspiera pacjentów z otyłością w poszukiwaniu ośrodków i specjalistów zajmujących się zabiegami bariatrycznymi, takimi jak zmniejszenie żołądka poprzez zabieg rurkowania żołądka, założenie opaski żołądkowej lub pomostowanie żołądka.
Specjalistyczni lekarze i dietetycy mogą również doradzić w zakresie zmiany diety na niskokaloryczną oraz wdrożyć programy wspierające aktywność fizyczną.
Źródła
- https://www.br.de/nachrichten/wissen/studie-ernaehrung-beeinflusst-adipositas-staerker-als-sport,UrffmnQ
- https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2420902122
- https://www.tagesschau.de/wissen/gesundheit/ernaehrung-sport-bewegung-stoffwechsel-100.html
- https://www.uksh.de/diabetologie-kiel/Wir+%C3%BCber+uns/News/Meldungen/2024/Tim+Hollstein+erh%C3%A4lt+den+Forschungspreis+der+Deutschen+Adipositas+Gesellschaft.html
