Zakrzepica powstaje, gdy w naczyniu krwionośnym tworzy się skrzep krwi (zakrzep), który utrudnia lub całkowicie blokuje przepływ krwi. Najczęściej dotyczy to żył nóg, rzadziej tętnic lub innych naczyń. Jeśli skrzep nie zostanie wykryty na czas, może się oderwać i wraz z krwią przedostać się do innych narządów – w najgorszym przypadku do płuc, gdzie może spowodować zatorowość płucną.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Zakrzepica powstaje, gdy zaburzona jest równowaga między krzepnięciem krwi a przepływem krwi. Główne przyczyny podsumowano w tzw. triadzie Virchowa:
- Spowolniony przepływ krwi – np. z powodu braku ruchu, leżenia w łóżku, długich podróży lub gipsowych opatrunków
- Zmiany w ścianie naczynia – np. spowodowane urazami, stanami zapalnymi lub operacjami
- Zwiększona skłonność krwi do krzepnięcia – spowodowana wrodzonymi zaburzeniami krzepnięcia, hormonami (np. pigułką antykoncepcyjną), ciążą lub nowotworami
Do najważniejszych czynników ryzyka zaliczają się nadwaga, palenie tytoniu, podeszły wiek, nadciśnienie, cukrzyca i przebyte zakrzepice.
Objawy – jak rozpoznać zakrzepicę?
W zależności od lokalizacji dolegliwości mogą mieć różny nasilenie. Typowe objawy zakrzepicy żylnej, zwłaszcza głębokich żył nóg (TVT), to:
- Obrzęk nogi (lub ramienia)
- uczucie napięcia i ból, szczególnie w łydce lub podczas stąpania
- zaczerwienienie lub niebieskawe zabarwienie skóry
- Ocieplenie dotkniętego obszaru
- widoczne, wypukłe żyły powierzchowne
W przypadku powierzchownego zakrzepowego zapalenia żył (zapalenia żył powierzchownych) występuje zaczerwienienie, ból i wyczuwalne stwardnienie wzdłuż przebiegu żyły.
Diagnoza
Diagnozę stawia się na podstawie połączenia badania klinicznego i diagnostyki obrazowej:
- Ultrasonografia duplexowa lub kompresyjna: standardowa procedura obrazowania żył i przepływu krwi.
- Badanie D-dimerów: badanie laboratoryjne, którego podwyższone wyniki wskazują na możliwe zakrzepicę.
- Flebografia (badanie rentgenowskie): Stosowana jest tylko w szczególnych przypadkach, gdy badanie ultrasonograficzne nie daje jednoznacznych wyników.
Leczenie zakrzepicy
Celem terapii jest zatrzymanie rozprzestrzeniania się skrzepu, zapobieganie zatorom oraz przywrócenie drożności naczynia.
Leczenie doraźne
- Leczenie przeciwzakrzepowe (rozrzedzanie krwi): standardowa terapia heparyną lub bezpośrednimi doustnymi lekami przeciwzakrzepowymi (DOAK).
- Terapia uciskowa: pończochy uciskowe poprawiają przepływ krwi i zmniejszają obrzęki.
- Ruch zamiast leżenia w łóżku: zaleca się wczesną mobilizację, aby uniknąć powikłań.
Dalsze działania
- Tromboliza: W ciężkich przypadkach skrzep można rozpuścić za pomocą leków.
- Trombektomia: chirurgiczne usunięcie skrzepu w przypadku grożącego uszkodzenia tkanek lub rozległej zakrzepicy.
Opieka pooperacyjna i profilaktyka
Po zakrzepicy konieczne jest wielomiesięczne leczenie farmakologiczne antykoagulantami, trwające zazwyczaj od 3 do 6 miesięcy. W niektórych przypadkach – np. przy genetycznych zaburzeniach krzepnięcia lub nawracających zakrzepicach – konieczna jest terapia długoterminowa.
W profilaktyce pomagają:
- Regularna aktywność fizyczna, zwłaszcza przy długim siedzeniu lub podróżowaniu
- Picie dużej ilości płynów, aby utrzymać płynność krwi
- Pończochy uciskowe u pacjentów z grupy ryzyka
- Wczesna mobilizacja po operacjach
- Leczenie chorób podstawowych, takich jak cukrzyca lub niewydolność serca
Możliwe powikłania
Nieleczona zakrzepica może prowadzić do poważnych konsekwencji:
- Zatorowość płucna, gdy część skrzepu odrywa się i przedostaje do płuc
- Zespół pozakrzepowy, czyli przewlekła niewydolność żylna z obrzękami, zmianami skórnymi lub owrzodzeniami nóg
- Powtarzające się zakrzepice spowodowane niewystarczającą antykoagulacją
Regularna opieka pooperacyjna i kontrola parametrów krzepnięcia zmniejszają ryzyko.
