Dr med. Farman Hedayat, specjalista neurochirurgii, od stycznia 2021 r. pracuje w gabinecie neurochirurgicznym w Centrum Leczenia Kręgosłupa Grafenberg, gdzie oferuje szeroki zakres usług zarówno pacjentom posiadającym prywatne, jak i publiczne ubezpieczenie zdrowotne. Jego wieloletnie doświadczenie i wysoka wiedza specjalistyczna sprawiają, że jest on czołowym specjalistą w dziedzinie chirurgii kręgosłupa, terapii bólu oraz technik operacyjnych minimalnie inwazyjnych w regionie. Dr med. Hedayat zyskał renomę dzięki swojemu zaangażowaniu w dobro pacjentów oraz doskonałej opiece medycznej.
Jego zakres usług obejmuje zachowawczą terapię bólu, mikroterapię oraz pełen zakres operacji chirurgii kręgosłupa. Wykorzystuje przy tym najnowocześniejsze techniki endoskopowe i minimalnie inwazyjne, aby zapewnić swoim pacjentom najlepsze możliwe leczenie. Dr med. Hedayat znany jest ze swojego holistycznego podejścia, które obejmuje zachowawczą terapię bólu, mikroterapię oraz pełen zakres operacji z zakresu chirurgii kręgosłupa. Jego główne obszary specjalizacji to między innymi przepukliny dysków szyjnych i lędźwiowych, zwężenia kanału kręgowego w odcinku lędźwiowym, kręgozmyki, endoskopowe operacje dysków oraz robotyczne systemy operacyjne kręgosłupa.
Jako specjalista w dziedzinie neurochirurgii dr med. Hedayat dąży do uniknięcia operacji poprzez skuteczną terapię zachowawczą. Jeśli jednak konieczna jest interwencja chirurgiczna, posiada on bogate doświadczenie w całej dziedzinie neurochirurgii oraz w zabiegach na całym kręgosłupie, wykonywanych zgodnie z najnowszą wiedzą i standardami. Certyfikat Master przyznany przez Niemieckie Towarzystwo Kręgosłupa i Eurospine Society potwierdza jego wszechstronne wykształcenie i doświadczenie w dziedzinie chirurgii kręgosłupa oraz terapii zachowawczej. Kręgosłup jest centralnym elementem ludzkiego ciała, który nie tylko zapewnia stabilność, ale także umożliwia ruchomość. Choroby lub urazy kręgosłupa mogą prowadzić do znacznego obniżenia jakości życia.
Redakcja Leading Medicine Guide przeprowadziła wywiad z dr. med. Hedayatem, aby porozmawiać z nim o specyfice chirurgii kręgosłupa.
Chirurgia kręgosłupa obejmuje wiele zabiegów, których celem jest złagodzenie bólu, poprawa zaburzeń czynnościowych i przywrócenie mobilności pacjenta. Od technik minimalnie inwazyjnych po złożone procedury operacyjne – chirurgia kręgosłupa oferuje innowacyjne rozwiązania dla wielu schorzeń kręgosłupa.
„Do najczęstszych schorzeń kręgosłupa zaliczają się przede wszystkim choroby zwyrodnieniowe, a następnie nowotwory i choroby zakaźne. Istnieją również deformacje, tzw. skoliozy, które mogą być również następstwem zużycia kręgosłupa. Zauważam jednak, że do mojej nowej praktyki przychodzą również pacjenci „tylko” z bólami pleców. W tym przypadku bardzo ważne jest, aby zgodnie z aktualnymi wytycznymi rozróżnić ból krzyża specyficzny od niespecyficznego. Około 90% pacjentów zgłaszających się do lekarza z powodu bólu krzyża nie ma bowiem konkretnej przyczyny. „Około 10% pacjentów ma przyczynę swoich bólów pleców, a w tym przypadku całe leczenie wygląda inaczej niż w przypadku niespecyficznych bólów pleców” – wyjaśnia dr Hedayat na początku naszej rozmowy.
Częstą chorobą kręgosłupa jest również przepuklina dysku, w której pierścień włóknisty dysku pęka, co powoduje wyciekanie galaretowatego jądra i ucisk na sąsiednie korzenie nerwowe. Może to prowadzić do bólu, drętwienia i osłabienia mięśni. „W przypadku klasycznie zdiagnozowanego przepukliny dysku często mamy do czynienia z degeneracją lub zmianami zwyrodnieniowymi kręgosłupa. Tutaj jednak trzeba być nieco ostrożnym. Czasami bowiem pacjent zgłasza się z informacją, że „ma czterokrotny przepuklinę dysku”, co jednak w klasycznym sensie nie może być zdefiniowane jako przepuklina dysku, a raczej jako zużycie. Klinicznie pacjent nie wykazuje również żadnych klasycznych objawów przepukliny dysku. Również w przypadku osób, które mają ciągłą wadę postawy lub są zmuszone do przyjmowania niewłaściwych pozycji w związku z pracą, ostatecznie dochodzi do bólu pleców. Diagnostyka obrazowa jest niezbędna i bardzo pomocna, ale sama w sobie nie stanowi diagnozy. Oznacza to, że nie leczymy obrazów, lecz ludzi. Obrazowanie służy wyjaśnieniu, czy istnieje przyczyna dolegliwości zgłaszanych przez pacjenta.
Klasyczny przepuklina dysku z wysunięciem jądra galaretowatego i odpowiednim uciskiem nerwu dotyczy bardzo różnych grup pacjentów. Najmłodszym pacjentem, którego leczyłem z przepukliną dysku, był 16-latek, który jednak ważył 160 kilogramów i miał znaczną nadwagę. Co prawda znacznie schudł, ale z powodu przepukliny dysku miał porażenie podnoszenia stopy, więc trzeba było go szybko operować. Najstarszym pacjentem, którego operowałem z powodu objawowej przepukliny dysku, był 90-latek. W tym zakresie zakres wahań jest duży. Zasadniczo należy zachować ostrożność. Nie każdy przepuklina dysku zdiagnozowana na podstawie obrazowania jest faktycznie przyczyną dolegliwości pacjenta, a nie każda objawowa przepuklina dysku wymaga operacji”.
Inną częstą chorobą jest zwężenie kanału kręgowego, w którym dochodzi do zwężenia kanału kręgowego, co prowadzi do ucisku na rdzeń kręgowy i korzenie nerwowe. Może to powodować ból, drętwienie, paraliż i zaburzenia chodu. Do powszechnych schorzeń kręgosłupa należą również spondyloartroza, czyli choroba zwyrodnieniowa stawów międzykręgowych, a także skolioza, osteoporoza i kręgozmyk.
Dla pacjentów z chorobami zwyrodnieniowymi kręgosłupa dostępnych jest wiele niechirurgicznych opcji leczenia, które można rozważyć przed operacją. Zabiegi te mają na celu złagodzenie objawów, poprawę funkcjonowania kręgosłupa oraz utrzymanie lub poprawę jakości życia pacjenta.
Dr Hedayat komentuje to następująco: „Nie chcę demonizować tak zwanej operacji krążka międzykręgowego ani w ogóle operacji kręgosłupa, ma ona ogromne uzasadnienie, ale oczywiście istnieją również metody leczenia zachowawczego. Na przykład krótkotrwałe przyjmowanie leków niesteroidowych przeciwzapalnych (takich jak ibuprofen lub diklofenak) lub opioidów w celu zwalczania początkowego bólu i obserwacji jego rozwoju. W zależności od sytuacji następuje następnie ukierunkowana terapia iniekcyjna z użyciem kortyzonu i środka znieczulającego miejscowo. Często objawy ustępują. Gdy bowiem po wielokrotnych zastrzykach obrzęk nerwu ustępuje, zmniejsza się również ból. Ponadto istnieje tak zwana terapia trakcyjna, która odbywa się na stole trakcyjnym. Jest to wskazane na przykład w przypadku zwężenia miejsca wyjścia nerwu. W tym przypadku nerw można odciążyć poprzez delikatne rozciągnięcie. Zasadniczo postępowanie zachowawcze jest indywidualne. Jeden pacjent czuje się lepiej, gdy się rusza, a inny, gdy leży spokojnie. Ponadto istnieją inne klasyczne metody leczenia, takie jak fizjoterapia, rehabilitacja i sport. W tym miejscu ważne jest rozróżnienie między specyficznym a niespecyficznym bólem krzyża. W przypadku objawów niespecyficznych, czyli gdy nie ma wyraźnej przyczyny, pomocne są takie środki, jak redukcja masy ciała w przypadku nadwagi, a także ruch i sport, akupunktura, zabiegi chiropraktyczne i manipulacje osteopatyczne. Są to przykłady terapii, które mają na celu poprawę krążenia, rozluźnienie napięć i wspieranie naturalnego ułożenia kręgosłupa. Środki uzupełniające, takie jak terapia ciepłem lub zimnem, mogą również przyczynić się do złagodzenia bólu poprzez rozluźnienie mięśni i poprawę krążenia. Ponadto można stosować określone środki pomocnicze, takie jak podpórki ortopedyczne lub specjalne materace i poduszki, aby odciążyć kręgosłup i wspierać prawidłowe ułożenie ciała podczas snu. W przypadku specyficznego bólu krzyżowego należy natomiast zastosować ukierunkowaną terapię przyczynową. Po około sześciu tygodniach leczenia zachowawczego w przypadku specyficznego bólu krzyżowego należy ponownie rozważyć, czy wybrana terapia przynosi efekty, w jakim stopniu należy zmienić strategię terapeutyczną lub czy jednak należy rozważyć leczenie operacyjne.
Spondyloliza i kręgozmyk (spondylolisteza) mogą być ze sobą ściśle powiązane, ale są to jednak dwie różne choroby kręgosłupa.
Spondyloliza oznacza ubytek lub patologiczne przerwanie kości w łuku kręgowym, które może być wrodzone lub nabyte. Ubytek ten może prowadzić do niestabilności w dotkniętym obszarze kręgosłupa, ale niekoniecznie wiąże się z wysunięciem kręgu. Przesunięcie kręgów występuje, gdy kręg przesuwa się do przodu względem kręgu znajdującego się poniżej. Dzieje się to często w połączeniu ze spondylolizą, gdy wada w łuku kręgowym prowadzi do niestabilności i powoduje przesunięcie kręgu do przodu. Zsuwanie się kręgów może być jednak również spowodowane zwyrodnieniem. Przesunięcie kręgów może mieć różne stopnie przemieszczenia, od niewielkiego do znacznego, i jest odpowiednio klasyfikowane. Podczas gdy spondyloliza opisuje ubytek lub przerwanie kości w łuku kręgowym, przesunięcie kręgów oznacza rzeczywiste przemieszczenie jednego kręgu względem drugiego. Spondyloliza może być przyczyną kręgozmyku, ale nie u wszystkich osób z spondylolizą koniecznie rozwija się kręgozmyk.
„W ostatnim czasie obserwowano coraz więcej przypadków wysunięcia kręgu, zwłaszcza u młodszych pacjentów. U nich często stwierdzano spondylolizę, która mogła być przyczyną wysunięcia kręgu. Można przypuszczać, że przyczyną jest obecnie większa intensywność uprawiania sportu, w wyniku której niewielki uraz spowodował powstanie mikropęknięcia w łuku kręgowym. Pęknięcia włoskowatego początkowo nie da się zdiagnozować – po prostu nie widać go, a po drobnym urazie podczas uprawiania sportu często nie ma potrzeby dalszej diagnostyki. U niektórych osób to pęknięcie nie goi się jednak, co może prowadzić do spondylolizy, która z kolei może spowodować wysunięcie kręgu. Przesunięcie tych dwóch kręgów powoduje zwężenie miejsc wyjścia nerwów lub zwężenie kanału kręgowego, co z kolei może prowadzić do bólu nóg. „W takich przypadkach można lub należy najpierw zastosować leczenie zachowawcze, ale w przypadku objawów opornych na leczenie lub zaburzeń neurologicznych należy rozważyć operację stabilizacyjną lub zespolenie” – wyjaśnia dr Hedayat.
Ogólna diagnostyka
Metody obrazowania: często stosowanymi metodami obrazowania są zdjęcia rentgenowskie (w pozycji stojącej, aby widoczne były głowy kości biodrowych), tomografia komputerowa (TK) oraz rezonans magnetyczny (MR).
Rezonans magnetyczny (MR): MR jest szczególnie przydatny do obrazowania struktur tkanek miękkich, takich jak więzadła, nerwy i krążki międzykręgowe.
Scyntygrafia: Scyntygrafia może być stosowana do identyfikacji procesów zapalnych lub zwyrodnieniowych w kręgosłupie. Może również pomóc w wykryciu obszarów o podwyższonym metabolizmie kostnym, które mogą wskazywać na złamanie lub mikropęknięcie.
Jeśli środki zachowawcze nie są wystarczające i występują powikłania neurologiczne, może być konieczne leczenie operacyjne.
Operacja może przybierać różne formy, w zależności od lokalizacji i stopnia zaawansowania spondylolizy. Obejmują one takie zabiegi, jak wzmocnienie trzonu kręgowego cementem (kyfoplastyka lub wertebroplastyka) w przypadku złamań trzonu kręgowego oraz zespolenie trzonów kręgowych za pomocą minimalnie inwazyjnych operacji kręgosłupa. Oczywiście perspektywa zabiegu na kręgosłupie może wywoływać u pacjentów niepokój. Jednak dr Hedayat uspokaja:
„Zalecam pacjentom zasięgnięcie drugiej opinii przed podjęciem decyzji o zabiegu chirurgicznym na kręgosłupie. Jednak w przypadku konieczności operacji pacjenci są zasadniczo dobrze przygotowani i poinformowani, więc nie odczuwają większego strachu. Dzieje się tak głównie dlatego, że zazwyczaj znamy pacjentów już od dłuższego czasu. Oczywiście pacjenci odczuwają pewien niepokój, co jest zrozumiałe”.
Po operacji kręgosłupa mogą wystąpić różne powikłania, od łagodnych po poważne problemy.
„Każdy zabieg operacyjny wiąże się z potencjalnymi powikłaniami. Jednak właśnie w chirurgii kręgosłupa krążą prawdziwe historie grozy. Klasycznym przykładem jest strach przed paraliżem lub paraplegią, związany z koniecznością korzystania z wózka inwalidzkiego. Ten strach jest zrozumiały – w końcu operujemy w bardzo wrażliwym obszarze. Najczęstsze powikłania, które mogą wystąpić, to krwawienie pooperacyjne lub infekcja. W przypadku bardzo rzadkiego krwawienia pooperacyjnego może dojść do paraliżu i bólu. Krwawienie pooperacyjne nie ma nic wspólnego z doświadczeniem chirurga – można nieco zminimalizować ryzyko, ale ostatecznie nie ma się na to wpływu. Osobiście zawsze zakładam drenaż, aby płyn z rany mógł odpływać w pierwszej fazie pooperacyjnej. Krwawienie wtórne jest jednym z najbardziej dramatycznych powikłań przy tego typu operacji. Dlatego pacjenci wymagają również monitorowania po operacji. Ponadto istnieją jeszcze inne powikłania, takie jak możliwe zaburzenia gojenia się rany lub uszkodzenie błony nerwowej, które mogą prowadzić do zespołu utraty płynu mózgowo-rdzeniowego lub powstania przetoki płynów mózgowo-rdzeniowych. „W takim przypadku konieczne jest założenie drenażu lędźwiowego, aby płyn mózgowo-rdzeniowy mógł odpływać, a uszkodzona błona nerwowa mogła się zagoić” – wyjaśnia dr Hedayat i podkreśla: „Osobiście nigdy nie spotkałem się z celowym uszkodzeniem nerwów, podobnie jak moi koledzy”.
W niektórych przypadkach konieczna może być kolejna operacja w celu skorygowania problemu wycieku płynu mózgowo-rdzeniowego. Dlatego też staranne monitorowanie i opieka pooperacyjna ze strony zespołu medycznego mają kluczowe znaczenie dla wczesnego rozpoznania powikłań i ich odpowiedniego leczenia.
Choroby kręgosłupa, zwłaszcza w odcinku szyjnym (kręgosłup szyjny), często mogą wiązać się z „zawrotami głowy” i wpływać na układ równowagi.
Jedną z tych chorób jest spondyloartroza szyjna lub choroba zwyrodnieniowa stawów szyjnych, charakteryzująca się zużyciem krążków międzykręgowych i stawów w okolicy szyi. Podrażnienie nerwów lub problemy mięśniowe w okolicy szyi mogą powodować zaburzenia równowagi, a także zawroty głowy. Przepukliny krążków międzykręgowych w odcinku szyjnym kręgosłupa mogą również powodować m.in. zawroty głowy. Wpływ tych schorzeń na układ równowagi może być różnorodny. Ucisk struktur nerwowych, takich jak np. rdzeń kręgowy, może zakłócać przekazywanie sygnałów do mózgu, co często prowadzi do zaburzeń chodu i zawrotów głowy. Ponadto może on wpływać na mięśnie i więzadła w okolicy szyi, co również może wpływać na równowagę.
Można się zastanawiać, skąd pacjent z zawrotami głowy wpadł na pomysł, aby udać się do chirurga kręgosłupa. Dr Hedayat wyjaśnia: „Istnieje wiele różnych rodzajów zawrotów głowy. Są to zawroty głowy o podłożu kardiologicznym, neurologicznym, a także otolaryngologicznym (LOR). W przypadku schorzeń kręgosłupa szyjnego zawroty głowy są często objawem, na przykład spowodowanym zwężeniem kanału kręgowego i wynikającą z tego mielopatią. Objawia się to również zaburzeniami chodu (w sensie choroby kręgosłupa, ponieważ zakłócone jest przekazywanie sygnałów do móżdżku i kory mózgowej oraz odwrotnie), częstymi upadkami lub zaburzeniami motoryki małej. W pierwszej kolejności należy wykonać rezonans magnetyczny czaszki w celu wykluczenia przyczyny mózgowej; konieczne jest również wykonanie rezonansu magnetycznego kręgosłupa szyjnego. Następnie wykonuje się zdjęcia rentgenowskie, a czasem także tomografię komputerową. Konieczna jest również interdyscyplinarna współpraca z kolegami z laryngologii i kardiologii. Klasyczne schorzenia powodujące zawroty głowy są bardzo zróżnicowane”.
Leczenie schorzeń kręgosłupa, którym towarzyszą m.in. zawroty głowy, zależy od przyczyny leżącej u ich podstaw. Pomocne mogą być środki zachowawcze, takie jak fizjoterapia, leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, a także ukierunkowane ćwiczenia wzmacniające mięśnie szyi. Jednak w niektórych przypadkach, np. w przypadku mielopatii, konieczna może być operacja w celu usunięcia przyczyny.
Od stycznia 2021 r. dr med. Farman Hedayat pracuje w gabinecie neurochirurgicznym w Centrum Kręgosłupa Grafenberg i oferuje szeroki zakres usług zarówno dla pacjentów prywatnych, jak i ubezpieczonych w ramach ubezpieczenia publicznego.
„Oferuję klasyczne leczenie schorzeń kręgosłupa, zarówno zachowawcze, jak i operacyjne. Wraz z moim zespołem staram się łagodzić dolegliwości za pomocą dostępnych nam środków. Zaczyna się to od przepisywania leków i zalecania zabiegów rehabilitacyjnych. W celu zwalczania bólu wykonujemy infiltracje pod kontrolą obrazowania na całym odcinku kręgosłupa oraz na nerwach obwodowych. Ponadto oferujemy krioterapię, która jest bardzo skuteczna zwłaszcza w przypadku bólu przewlekłego, np. spowodowanego artrozą lub chorobami reumatycznymi, takimi jak zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa. Jednocześnie terapia zimnem wzmacnia układ odpornościowy i metabolizm, a także jest skuteczna w przypadku częstych bólów głowy, depresji lub zaburzeń snu. Ponadto oferujemy terapię rozciągającą. Po sześciu tygodniach leczenia zachowawczego należy sprawdzić, w jakim stopniu udało się pomóc pacjentowi. Jest to również bardzo ważne z ekonomicznego punktu widzenia, aby nie doszło do niepotrzebnych nieobecności pacjenta w pracy. Trzeba zadać sobie pytanie, czy należy zmienić strategię terapeutyczną, czy nie. I czasami dochodzi się do punktu, w którym trzeba rozważyć również terapię operacyjną” – wyjaśnia dr Hedayat.
W terapii okołokorzeniowej (PRT) cienką igłę iniekcyjną wprowadza się do podrażnionego korzenia nerwowego w okolicy kręgosłupa, natomiast w przypadku infiltracji stawów międzykręgowych (FGI) igła sięga do podrażnionych stawów międzykręgowych. Obie procedury są wykonywane pod kontrolą konwertera obrazu, aby zapewnić precyzyjne umiejscowienie igły. Za pomocą tych igieł podaje się wysoce skuteczne leki, które działają miejscowo znieczulająco, przeciwzapalnie i przeciwbólowo. Ponieważ stany zapalne i ból często ograniczają się do niewielkiego obszaru, precyzyjne sterowanie i dokładne podawanie leków pod kontrolą konwertera obrazu pozwala na stosowanie niskich dawek.
„Oczywiście zajmuję się również chirurgią – wykonuję 160–250 operacji rocznie i oferuję pełen zakres zabiegów z zakresu chirurgii kręgosłupa. Operacje odbywają się w dwóch klinikach: w Evangelisches Klinikum Köln Weyertal oraz w Praxisklinik 360° w Südparku w Solingen. Na przyszłość życzę sobie dobrego wykształcenia dla nowego pokolenia. Obecnie toczy się dyskusja, czy w przyszłości będzie istniał tytuł specjalisty w zakresie chirurgii kręgosłupa. Oczywiście medycyna i technika będą się dalej rozwijać. Osobiście bardzo preferuję endoskopową chirurgię kręgosłupa i wykonuję ją w odpowiednich wskazaniach. Moim zdaniem będzie ona zyskiwać na popularności, podobnie jak robotyka i wykorzystanie sztucznej inteligencji (AI)”, mówi dr Hedayat, kończąc rozmowę tymi słowami.
Serdecznie dziękujemy, szanowny Panie Doktorze Hedayat, za tę pouczającą rozmowę!
