Powstawanie uchyłków – niepożądane wybrzuszenia: wywiad z ekspertem – prof. Ehehaltem

Profesor dr med. Robert Ehehalt jest uznanym gastroenterologiem i ekspertem w dziedzinie chorób przewodu pokarmowego. W swojej praktyce gastroenterologicznej w Heidelbergu oferuje szeroki zakres usług, od badań profilaktycznych w kierunku nowotworów po leczenie złożonych schorzeń przewodu pokarmowego. Praktyka gastroenterologiczna w Heidelbergu posiada certyfikat Stowarzyszenia Gastroenterologów Praktykujących w Niemczech jako placówka specjalizująca się w przewlekłych zapalnych chorobach jelit (CED).

Oprócz pracy w gabinecie prof. dr Ehehalt angażuje się również w kształcenie medyczne. Jako nadzwyczajny profesor medycyny wewnętrznej na Uniwersytecie w Heidelbergu przekazuje swoją wiedzę przyszłym lekarzom. Ponadto posiada międzynarodowe kontakty i wygłasza wykłady przed doświadczonymi kolegami ze swojej dziedziny.

Szczególną mocną stroną prof. dr. Ehehalta jest endoskopia, ważna metoda badania przewodu pokarmowego. Ta nieinwazyjna technika pozwala mu na badanie całego przewodu pokarmowego w czasie rzeczywistym i wczesne wykrywanie niepokojących zmian. Dzięki tej metodzie może również usuwać polipy, co może zapobiegać rozwojowi nowotworów złośliwych. Kolejnym ważnym obszarem jego pracy jest medycyna żywieniowa i doradztwo żywieniowe, które stanowią dodatkowe wsparcie dla leczenia medycznego.

Redakcja Leading Medicine Guide skorzystała z okazji, aby porozmawiać z prof. dr. Ehehaltem na temat powstawania uchyłków.

Uchyłki to małe, workowate wybrzuszenia lub guzki, które mogą tworzyć się w ścianie przewodu pokarmowego, zwłaszcza w jelicie grubym. Są one powszechne i często pojawiają się w późniejszym wieku. „Zwiększona częstość występowania uchyłków w jelicie, zwana również uchyłkowatością, w większości przypadków przebiega bezobjawowo i często jest wykrywana przypadkowo podczas badań, takich jak kolonoskopia. Większość osób z uchyłkami nie odczuwa żadnych dolegliwości ani objawów. W niektórych przypadkach (ok. 20%) mogą jednak wystąpić dolegliwości” – wyjaśnia prof. dr Ehehalt na początku naszej rozmowy. 

O zapaleniu uchyłków mówi się, gdy jeden z uchyłków ulega zapaleniu lub zakażeniu. Może to prowadzić do takich objawów, jak bóle brzucha, gorączka, nudności i zmiany w wypróżnianiu. W ciężkich przypadkach może dojść do ropni, niedrożności jelit lub perforacji, które wymagają pilnego leczenia. „Dokładna przyczyna powstawania uchyłków nie jest w pełni wyjaśniona, ale przypuszcza się, że ciśnienie wewnątrz jelita powoduje wybrzuszenie miejsc w ścianie jelita, które są z natury nieco cieńsze. Zasadniczo przypomina to tworzenie się fałd. Aby zapobiegać powikłaniom związanym z uchyłkami lub je ograniczać, często zaleca się dietę bogatą w błonnik i odpowiednie nawodnienie organizmu. Wcześniej uważano, że np. pestki pomidorów, orzechy lub chili mogą sprzyjać powikłaniom. Obecnie pogląd ten jest jednak przestarzały. Zamiast tego zaleca się spożywanie zdrowej, zróżnicowanej diety, obejmującej produkty pełnoziarniste, owoce i warzywa, w tym również rośliny strączkowe i orzechy. „Ważne jest zróżnicowane mikrobiom oraz stolec o normalnej konsystencji, raczej miękki” – wyjaśnia prof. dr Ehehalt. W niektórych przypadkach lekarz może również przepisać leki w celu złagodzenia objawów lub leczenia stanów zapalnych. W poważniejszych przypadkach konieczna może być operacja.

Dieta uboga w błonnik może sprzyjać rozwojowi uchyłków, ponieważ może prowadzić do zaparć i zwiększonego ciśnienia w jelitach. „Zaleca się zdrową i bogatą w błonnik, zróżnicowaną dietę. Jednak w przypadku konkretnego zapalenia dieta powinna być raczej uboga w błonnik” – stwierdza prof. dr Ehehalt.

---

Brak ruchu i nadwaga to czynniki ryzyka zapalenia uchyłków. Siedzący tryb życia może prowadzić do problemów z trawieniem i zaparć, co z kolei może zwiększyć ryzyko zapalenia uchyłków. Regularna aktywność fizyczna i utrzymywanie prawidłowej wagi mogą pomóc zminimalizować ten czynnik ryzyka. Dodatkowo rolę mogą odgrywać czynniki genetyczne, ponieważ w niektórych rodzinach częściej niż w innych występuje zwiększone i wcześniejsze tworzenie się uchyłków.

---

Ostre zapalenie uchyłków objawia się różnymi symptomami i oznakami, które często trudno odróżnić od innych dolegliwości brzusznych. 

• Ból brzucha: ból jest zazwyczaj zlokalizowany w lewej dolnej części brzucha, gdzie zwykle znajduje się większość uchyłków, i może być bardzo intensywny. Może pojawić się nagle i utrzymywać się przez wiele godzin lub dni.
• Gorączka: W przypadku zapalenia uchyłków gorączka (temperatura ciała > 38,5°C) jest oznaką poważnego stanu zapalnego. 
• Zmiany w wypróżnianiu: Pacjenci z zapaleniem uchyłków mogą zauważyć zmiany w wypróżnianiu, takie jak biegunka lub zaparcia.
• Nudności i wymioty: Niektóre osoby z ostrym zapaleniem uchyłków cierpią na nudności i wymioty, zwłaszcza gdy stan zapalny jest poważniejszy.
• Wrażliwość brzucha: Brzuch może być wrażliwy lub bolesny przy dotyku, zwłaszcza w okolicy lewej dolnej części brzucha. 
• Wzdęcia: Wzdęcia i ogólne złe samopoczucie są również możliwymi objawami zapalenia uchyłków.

Należy pamiętać, że objawy zapalenia uchyłków mogą przypominać inne dolegliwości brzuszne, takie jak ostre zapalenie wyrostka robaczkowego, infekcja żołądkowo-jelitowa lub zespół jelita drażliwego. „W przypadku silnego bólu brzucha, gorączki lub innych poważnych objawów należy natychmiast zgłosić się do lekarza, ponieważ może to wskazywać na poważną chorobę” – zaleca prof. dr Ehehalt.

Diagnoza zapalenia uchyłków jest zazwyczaj stawiana na podstawie połączenia badania klinicznego i różnych procedur diagnostycznych. 

Lekarz często zaczyna od dokładnego wywiadu z pacjentem na temat historii choroby i występujących objawów. Podczas badania fizykalnego może zbadać brzuch, aby sprawdzić, czy występuje ból lub wrażliwość, szczególnie w okolicy lewej dolnej części brzucha. Badanie krwi może wykazać podwyższony poziom markerów stanu zapalnego, takich jak białko C-reaktywne (CRP) oraz zwiększoną liczbę białych krwinek (leukocytoza), co wskazuje na stan zapalny.

W celu potwierdzenia diagnozy i oceny stopnia zaawansowania zapalenia uchyłków można zastosować badania obrazowe. 

• Tomografia komputerowa (TK): Badanie TK pozwala dokładnie zobrazować stany zapalne, ropnie, perforacje jelit i inne zmiany w jamie brzusznej.
• Badanie ultrasonograficzne: Badanie ultrasonograficzne może być wykorzystane do oceny jamy brzusznej i jest szczególnie wskazane u kobiet w ciąży oraz młodych pacjentów. Badanie ultrasonograficzne pozwala bardzo dobrze rozpoznać zapalenie pętli jelitowej.
• Endoskopia: W niektórych przypadkach można wykonać endoskopię, taką jak kolonoskopia lub elastyczna sigmoidoskopia, aby wykluczyć inne choroby i potwierdzić rozpoznanie choroby uchyłkowej. Endoskopii nie należy jednak wykonywać w trakcie aktywnego zapalenia uchyłków, ponieważ istnieje wtedy wysokie ryzyko uszkodzenia jelita.

„W cięższych przypadkach, zwłaszcza gdy pojawiają się powikłania, takie jak ropnie lub perforacje jelita, może być konieczna hospitalizacja i intensywniejsze leczenie. Najgorszym scenariuszem jest spontaniczna perforacja lub pęknięcie jelita. Ściana jelita jest cienka i w najgorszym przypadku powstaje w niej otwór. W poważnych przypadkach konieczna jest wówczas interwencja chirurgiczna” – wyjaśnia prof. dr Ehehalt.

Rola antybiotyków w leczeniu zapalenia uchyłków jest bezsporna. 

„Również w łagodnych przypadkach można przepisać antybiotyki, aby wcześnie opanować stan zapalny. Nie zawsze jest to jednak konieczne i należy to starannie rozważyć w każdym indywidualnym przypadku. W cięższych przypadkach, zwłaszcza gdy pojawiają się powikłania, antybiotyki są jednak niezbędne, aby zapobiec powikłaniom zagrażającym życiu. Dokładna terapia zależy od indywidualnej sytuacji pacjenta i oceny lekarza prowadzącego. Zamiast podawać antybiotyki, w niektórych przypadkach wystarczające może być leczenie polegające na zmianie diety, regulacji wypróżnień za pomocą środków pęczniejących lub złożonych cząsteczek cukru, a w razie potrzeby również środków przeciwbólowych lub spazmolityków” – ocenia prof. dr Ehehalt.

---

Profilaktyka uchyłków

Duże spożycie tłustych i mięsnych posiłków może zwiększać ryzyko wystąpienia choroby uchyłkowej. Zaleca się zbilansowaną dietę zawierającą warzywa, chude mięso i zdrowe tłuszcze. 

Spożycie alkoholu i napojów zawierających kofeinę powinno być umiarkowane, ponieważ mogą one wpływać na pracę jelit.

Również stres może mieć negatywny wpływ na trawienie. Pomocne mogą być techniki radzenia sobie ze stresem, takie jak ćwiczenia relaksacyjne, medytacja lub joga. 

Palenie tytoniu może zwiększać ryzyko zapalenia uchyłków. Dlatego palacze powinni rozważyć rzucenie palenia. 

Nadwaga może zwiększać ryzyko zapalenia uchyłków. Korzystne może być zdrowe odchudzanie i utrzymanie prawidłowej wagi.

---

„W niektórych przypadkach stan zapalny rozprzestrzenia się w pobliżu uchyłka i prowadzi do powstania ropnia, czyli nagromadzenia ropy w tkance objętej stanem zapalnym. Oprócz antybiotykoterapii konieczne może być wówczas leczenie chirurgiczne. Uchyłki mogą również powodować powstawanie przetok, czyli nieprawidłowych połączeń między jelitem a innymi narządami lub tkankami, takimi jak pęcherz moczowy lub skóra, które wymagają korekty chirurgicznej” – wyjaśnia gastroenterolog prof. dr Ehehalt. W ciężkich przypadkach zapalenie uchyłków może nawet prowadzić do przejściowej niedrożności jelit, co wywołuje poważne objawy, takie jak wymioty, bóle brzucha i wzdęcia. Niedrożność jelit jest stanem zagrożenia życia, wymagającym natychmiastowej pomocy medycznej.

„Aby uniknąć powikłań związanych z zapaleniem uchyłków, konieczna jest przede wszystkim wczesna diagnoza i odpowiednie leczenie. Po zdiagnozowaniu zapalenia uchyłków należy stosować się do zaleceń terapeutycznych” – radzi prof. dr Ehehalt, kończąc naszą rozmowę.

Profesorze dr Ehehalt, serdecznie dziękujemy za cenne wskazówki dotyczące tematu „uchyłków”!