Artroskopia – informacje na temat zabiegu artroskopii stawów i kliniki

Kontekst historyczny artroskopii – zabieg

Pierwsze próby artroskopii podjęto już na początku XX wieku. Początkowo wykorzystywano do tego urządzenia służące do cystoskopii. Jednak ze względów technicznych sukcesy nie były znaczące.

Dopiero w latach 60. udało się przeprowadzić pierwsze operacje artroskopowe (z użyciem endoskopu) stawu kolanowego. Stosowano je przede wszystkim podczas operacji łąkotki.

Metoda artroskopii stawu kolanowego stała się rutynową procedurą dopiero w latach 80. W tym czasie lekarze zaczęli również stosować artroskopię w innych stawach, na przykład w

• barku,
• stawie skokowym i
• łokciu.

Obecnie operacje artroskopowe należą do najczęstszych zabiegów chirurgicznych. Zabieg ten jest tak powszechny i łatwy do wykonania, że coraz częściej przeprowadza się go ambulatoryjnie. Dzięki bardzo małym instrumentom można obecnie wykonywać artroskopię nawet w obrębie nadgarstków oraz stawów palców rąk i stóp.

Duże stawy ludzkiego ciała © freshidea / Fotolia

W jakich przypadkach wskazane są zabiegi artroskopowe stawów? – Diagnoza i leczenie

Artroskopia jest stosowana w wielu schorzeniach stawów – zarówno w celach diagnostycznych, jak i terapeutycznych.

W diagnostyce artroskopia służy do wyjaśnienia niejasnych dolegliwości stawowych, gdy badania obrazowe, takie jak RTG lub MRI, nie dają jednoznacznych wyników. Dzięki artroskopii lekarze mogą bezpośrednio obejrzeć struktury w stawie i w ten sposób pewnie rozpoznać choroby, takie jak uszkodzenia chrząstki, urazy więzadeł lub stany zapalne.

W leczeniu artroskopia jest stosowana przede wszystkim w następujących zabiegach:

• operacje łąkotki,
• operacje więzadeł krzyżowych,
• operacje chrząstki stawu kolanowego,
• leczenie zwężeń w stawie barkowym, a także
• zszywanie ścięgien i stabilizacja w przypadku urazów więzadeł.

Dzięki udoskonalonej technice coraz częściej można wykonywać artroskopowo operacje małych stawów oraz skomplikowane zabiegi na dużych stawach. W ten sposób w przyszłości możliwe będą również

• przeszczepy chrząstki,
• sztuczna wymiana łąkotki oraz
• wiele innych operacji stawów

rutynowo wykonywane metodą minimalnie inwazyjną.

Artroza łokcia (artroza łokciowa): objawy, przyczyny i leczenie

Artroza łokcia (artroza łokciowa) występuje rzadziej niż artroza kolana lub biodra, ale może powodować silny ból i ograniczenia ruchowe. Typowe objawy to ból przy obciążeniu, chrzęst w stawie, obrzęki i narastająca sztywność, szczególnie podczas ruchów obrotowych i prostujących.

Przyczynami są zazwyczaj związane z wiekiem zużycie chrząstki, wcześniejsze urazy (np. złamania kości lub uszkodzenia więzadeł), przeciążenia spowodowane uprawianiem sportu lub pracą, a także zapalne choroby stawów.

Leczenie zależy od stadium artrozy: zachowawcze z fizjoterapią, lekami przeciwbólowymi i zastrzykami w celu złagodzenia dolegliwości – lub operacyjne, np. poprzez artroskopię, podczas której usuwa się luźne fragmenty stawu i poprawia się ruchomość. W zaawansowanych przypadkach konieczna może być również wymiana stawu.

Przebieg artroskopii diagnostycznej i terapeutycznej

W zależności od stawu artroskopia może być wykonywana w

• znieczulenie częściowe,
• tzw. znieczuleniu regionalnym (np. „znieczuleniu pleców”) lub
• znieczulenie ogólne

. Często do operacji konieczne jest specjalne ułożenie nogi lub ramienia w systemach podtrzymujących, takich jak tzw. uchwyt do nogi.

Dodatkowo podczas operacji chirurgicznych kolana, stawu skokowego, łokcia i nadgarstka zakłada się mankiet uciskowy. Przypomina on mankiet do pomiaru ciśnienia krwi i służy do zapobiegania krwawieniom podczas operacji. Poprawia to widoczność w stawie podczas operacji.

Sam artroskop składa się z kilku części:

• rury wydrążonej (przewodu lub tulei trokarowej) z umieszczonym wewnątrz prętem (trokarem),
• różnych przyłączy do płynu płuczącego oraz
• systemu optycznego.

Układ optyczny zawiera system soczewek, przyłącze dla kabla światła zimnego oraz przyłącze kamery. Dzięki temu obrazy ze stawu mogą być bezpośrednio przesyłane na monitor. Nowoczesne systemy kamer oferują możliwości cyfrowej dokumentacji wideo i obrazowej oraz ich edycji i wydruku. 

Oto jak przebiega artroskopia krok po kroku:

• Wielu chirurgów wstrzykuje środek znieczulający miejscowo w miejscu planowanego nacięcia skóry. Dzięki temu za pomocą igły strzykawkowej można lepiej zbadać szczelinę stawową i po operacji złagodzić ból.
• Następnie przez nacięcie skóry o długości od 5 do 7 mm do stawu wprowadza się rurkę (przewodnik z trokarem) oraz system kamer.
• Chirurg może oglądać powierzchnię stawu w wielu obszarach z dużym powiększeniem na dużym monitorze.
• Aby poprawić widoczność, wypłukać materiał i poszerzyć wąską szczelinę stawową, torebka stawowa jest stale płukana płynem za pomocą artroskopu.
• Po wstępnym obejrzeniu przestrzeni stawowej i zidentyfikowaniu możliwej choroby wykonuje się drugie nacięcie skóry jako dostęp operacyjny. Przez nie wprowadza się mały hak palpacyjny. Dzięki temu chirurg może zbadać palcem części stawu i sprawdzić ich powierzchnię oraz stabilność.
• Po stwierdzeniu zmian chorobowych można wprowadzić pod kontrolą wzroku wiele narzędzi operacyjnych. Za ich pomocą lekarz operuje m.in. łąkotkę wewnętrzną lub zewnętrzną, chrząstkę i wiele innych struktur.
• Po zakończeniu operacji kamera zostaje wyjęta, w razie potrzeby zakładany jest dren, a małe nacięcia skóry są zszywane. Nakłada się sterylny opatrunek z lekkim uciskiem.

Schemat artroskopii – staw, narzędzia diagnostyczne i terapeutyczne, monitor do kontroli © bilderzwerg / Fotolia

Leki po artroskopii stawu – operacja

Po artroskopii zazwyczaj stosuje się tylko leki zapobiegające zakrzepicy (np. zastrzyki z heparyny). Nie jest wymagana specjalna rutynowa terapia farmakologiczna.

W przypadku bólu pacjent otrzymuje oczywiście środki przeciwbólowe.

Możliwe powikłania i ryzyko związane z zabiegami artroskopowymi

Zabiegi artroskopowe są zazwyczaj mało ryzykowne. Poważne powikłania występują, w zależności od badania, w 1 na 10 000 do 1 na 25 000 przypadków.

Oprócz wcześniejszych schorzeń pacjentów decydujące znaczenie mają przede wszystkim rozmiar i stopień złożoności operacji.

W przypadku prostej operacji łąkotki mogą wystąpić przede wszystkim

• obrzęki,
• bóle,
• wysięk w stawie,
• naciągnięcia więzadeł oraz
• rzadziej zakrzepica

. Większe operacje (urazy więzadeł krzyżowych, zerwania ścięgien itp.) wiążą się z wyższym odsetkiem powikłań.

Ogólnie rzecz biorąc, głównymi zagrożeniami są

• to uszkodzenie chrząstki, nerwów skórnych lub mniejszych naczyń krwionośnych,
• zakrzepica oraz
• zakażenie.

Rzadziej, w przypadku bardziej złożonych i dłuższych zabiegów, dochodzi również do

• rozległe uszkodzenia nerwów spowodowane uciskiem lub urazem,
• zatorowości płucnej (przeniesienie skrzepów krwi do naczyń płucnych) oraz
• zaburzeń krążenia spowodowanych skłonnością do obrzęków lub uszkodzeniem większych naczyń krwionośnych.

Nietolerancja implantów i materiału szewnego występuje ostatnio coraz częściej w związku z rosnącą liczbą alergii.

W pojedynczych przypadkach mogą wystąpić

• oparzenia skóry spowodowane skalpelem elektrycznym,
• pęknięcie narzędzi chirurgicznych,
• uszkodzenia spowodowane ułożeniem ciała w wyniku nadmiernego ucisku lub
• uszkodzenia spowodowane przez wiertła

. Pacjent zostanie szczegółowo poinformowany o indywidualnym ryzyku przed operacją.

Leczenie pooperacyjne i rehabilitacja po artroskopii stawu

Nie ma jednej, uniwersalnej koncepcji postępowania po artroskopii. Leczenie pooperacyjne zależy od konkretnego przypadku.

W przypadku prostych operacji łąkotki lub chrząstki stawowej już kilka dni po operacji chrząstka stawowa może się swobodnie poruszać, a ból jest mniejszy. Również obciążanie stawu może nastąpić szybko. Mówi się tu również o wczesnej rehabilitacji funkcjonalnej.

Czasami, w przypadku obrzęków lub zaburzeń ruchowych, konieczne jest ręczne drenaż limfatyczny lub fizjoterapia.

W przypadku prawie wszystkich operacji kończyn dolnych zaleca się profilaktykę zakrzepicy za pomocą heparyny drobnocząsteczkowej do momentu osiągnięcia zdolności do obciążania kończyny. W pierwszych dniach po operacji zaleca się

• chłodzenie,
• oszczędzanie kończyny oraz
• uniesienie kończyny

. Środki te zapobiegają nadmiernej tendencji do obrzęków.

W przypadku

• operacji więzadeł krzyżowych,
• przeszczepach chrząstki,
• zszywania ścięgien oraz
• innych bardziej skomplikowanych operacjach

często konieczne jest częściowe obciążanie przez ponad 4 tygodnie. Nie ma tu jednolitych zasad.

Podsumowanie: zalety i ograniczenia artroskopii jako zabiegu minimalnie inwazyjnego

Artroskopia należy obecnie do najczęściej wykonywanych operacji u ludzi. Często można ją przeprowadzić ambulatoryjnie. Dzięki udoskonalonej technice i dużemu doświadczeniu za pomocą artroskopii można wykonywać coraz bardziej złożone operacje.

Miniinstrumenty umożliwiają obecnie nawet ocenę i operację małych powierzchni stawowych, takich jak stawy palców stóp. Zabiegi w technice artroskopowej

• pozwalają na szybszą rehabilitację,
• zazwyczaj wiążą się z mniejszym ryzykiem niż operacje otwarte wykonywane przy użyciu tradycyjnych technik oraz
• umożliwiają tym samym szybki powrót do codziennego życia.

Małe nacięcia w chrząstce stawowej

• oszczędzają tkanki,
• zmniejszają ryzyko infekcji i zaburzeń gojenia się ran oraz
• są również korzystniejsze pod względem kosmetycznym.

Ogólnie rzecz biorąc, technika ta oferuje pacjentom wiele korzyści. Stawia jednak coraz wyższe wymagania przed chirurgami, co powoduje, że również w tym obszarze rozwija się specjalizacja.