Powikłania związane z endoprotezoplastyką stawu biodrowego: informacje i specjaliści

Każdy zabieg wiąże się z pewną utratą krwi, której nasilenie może być różne w zależności od techniki operacyjnej. Zazwyczaj zdrowy organizm jest w stanie klinicznie zrekompensować utratę około 1 litra krwi bez większych problemów. Dlatego po zabiegu przeprowadza się regularne badania krwi i w razie potrzeby przepisuje się leki zawierające żelazo.

W przypadku większej utraty krwi może dojść do znacznego upośledzenia pracy układu sercowo-naczyniowego. Jeśli zostanie osiągnięty krytyczny próg, w wyjątkowych przypadkach konieczna jest również transfuzja krwi od dawcy.

Wiąże się to jednak z pewnym ryzykiem operacyjnym, takim jak:

• ryzyko nietolerancji,
• zakażenia oraz
• przeniesienia chorób.

Jednak dzięki surowym przepisom prawnym dotyczącym wyboru dawców oraz kompleksowym badaniom krwi ryzyko przeniesienia takich chorób w Niemczech jest znikome.

Zabiegi minimalnie inwazyjne zyskują coraz większe znaczenie w endoprotezoplastyce, ponieważ mogą znacznie zmniejszyć ryzyko większej utraty krwi.

Kolejnym, bardzo niewielkim ryzykiem są nacięcia skóry. Są one konieczne, aby dotrzeć do obszaru operacyjnego. Nacięcia te naruszają ochronną funkcję skóry.

Bakterie z otoczenia, a także z samej skóry mogą dostać się do organizmu.

Aby je natychmiast zabić, każdy pacjent otrzymuje zazwyczaj bezpośrednio przed zabiegiem antybiotyk wstrzyknięty dożylnie. Dodatkowo podczas operacji wszystkie powierzchnie rany są stale poddawane czyszczeniu przypominającemu mycie myjką wysokociśnieniową (jet-lavage).

Niemniej jednak istnieje resztkowe ryzyko, że bakterie osadzą się na sztucznym stawie biodrowym. W przypadku niewydolności mechanizmów obronnych organizmu może to prowadzić

• do łatwego do wyleczenia, powierzchownego zaburzenia gojenia się rany z przedłużonym wydzielaniem z rany, albo
• do ropnego zapalenia stawu

. W skrajnym przypadku wyleczenie może przynieść jedynie ponowna operacja z całkowitym usunięciem elementów sztucznego stawu. Oznacza to jednak zawsze utratę stawu.

Również w okresie pooperacyjnym, czyli długo po operacji, możliwe jest wystąpienie zapalenia sztucznego stawu biodrowego, tzw. zakażenia protezy. Każdy zabieg (np. ekstrakcja korzenia zęba) i każde zapalenie w organizmie (np. pęcherzyka żółciowego, ucha środkowego) stanowi czynnik ryzyka. Istnieje wówczas niebezpieczeństwo, że bakterie przedostaną się do protezy stawowej i wywołają infekcję protezy.

Podczas zabiegu może dojść do uszkodzenia większych naczyń krwionośnych, a bardzo rzadko również nerwów. Takie powikłania neurologiczne należą do ryzyka operacyjnego, które może wystąpić zwłaszcza w przypadku wariantów anatomicznych, takich jak obwodnica lub wrodzona wada rozwojowa.

Nerw przebiega stosunkowo blisko stawu biodrowego i kolanowego. Dlatego już sam

• obrzęku spowodowanego operacją lub
• napięcia nogi niezbędnego podczas operacji

może dojść do przejściowej utraty funkcji mięśni unerwionych przez ten nerw, np. w postaci porażenia mięśnia podnoszącego stopę. Uszkodzenia nerwów zazwyczaj ustępują w ciągu roku.

Unieruchomienie nogi związane z operacją może prowadzić do zakrzepicy. Rozumie się przez to zastój krwi w żyłach nóg. Zastój ten jest spowodowany małymi skrzepami krwi, które mogą zatykać żyły.

Towarzyszy temu bolesny obrzęk nogi. Zakrzepica może prowadzić do trwałego uszkodzenia żył nóg i skóry. Mówi się wtedy o tzw. zespole pozakrzepowym z dermatozą troficzną.

Jednak odsetek powikłań związanych z zakrzepicą znacznie się obecnie zmniejszył. Wynika to z

• powszechne stosowanie preparatów heparyny oraz
• wczesnej mobilizacji po zabiegach minimalnie inwazyjnych.

Sytuacja staje się niebezpieczna, gdy skrzep krwi odrywa się i przedostaje do drobno rozgałęzionych naczyń krwionośnych płuc. Tam może spowodować zatorowość płucną, która w najgorszym przypadku zagraża życiu. Niemniej jednak dzięki nowoczesnym środkom profilaktycznym ryzyko pozostaje bardzo niskie.

Jeśli skrzep krwi zatyka naczynie krwionośne, prowadzi to do zastoju krwi. Mówi się wtedy o zakrzepicy © tussik | AdobeStock

Sztuczne elementy stawów wymagają pewnej przestrzeni. Może to prowadzić do zmiany długości nogi, szczególnie w przypadku endoprotez bioder. Szczególnie w trudnych warunkach anatomicznych dochodzi do wydłużenia operowanej nogi. Może się to zdarzyć na przykład podczas rekonstrukcji centrum biodra lub w przypadku współistniejącej choroby po przeciwnej stronie.

Różnice między stronami wynoszące od 1 do 2 cm nie stanowią problemu. Pacjent może je wyrównać za pomocą

• wkładki do butów,
• podwyższone obcasy lub
• później podczas operacji drugiej strony

.

Osiągnięta długość nogi zależy od wielu czynników i rzadko może być modyfikowana przez chirurga. Oprócz warunków anatomicznych ważną rolę odgrywają również zastosowane elementy protezy, takie jak długości głowic, grubości wkładek oraz rozmiary elementów współpracujących.

Elementy stosu protezy nie wykazują stabilności własnej. Dlatego dla dobrego funkcjonowania stawu niezbędne jest odpowiednie napięcie stawowe. Można je regulować poprzez dobór różnych rozmiarów elementów stosu, grubości wkładek i długości głowic.

Tylko sztuczny staw biodrowy o dobrym napięciu stawowym będzie później funkcjonował bez problemów. W związku z tym może się zdarzyć, że dobre napięcie stawowe można uzyskać jedynie poprzez niewielkie wydłużenie nogi.

Precyzyjne ustawienie ma kluczowe znaczenie dla długotrwałej stabilności i funkcjonowania protezy stawu biodrowego. Już niewielkie odchylenia mogą niekorzystnie wpłynąć na obciążenie protezy, zwiększając tym samym ryzyko przedwczesnego zużycia lub obluzowania. Szczególnie ważną rolę odgrywa tutaj położenie panewki stawowej, ponieważ ma ona decydujący wpływ na zakres ruchu i stabilność stawu. Celem każdej operacji jest nie tylko zmniejszenie bólu, ale także jak najlepsze przywrócenie funkcji i ruchomości, tak aby pacjenci mogli długoterminowo korzystać z bezpiecznego i wytrzymałego stawu biodrowego.

Naturalny staw wyskocza z panewki tylko pod wpływem bardzo dużej siły. W przypadku sztucznego stawu zwichnięcie jest znacznie łatwiejsze ze względu na jego właściwości mechaniczne.

Może do tego dojść zwłaszcza przy dużych amplitudach ruchu, takich jak bardzo silne zgięcie lub silny obrót w stawie. Takie zwichnięcie jest w każdym przypadku bardzo bolesne.

Z reguły doświadczony ortopeda może nastawić staw pod krótkim znieczuleniem bez konieczności operacji. W wyjątkowych przypadkach konieczna jest jednak operacyjna repozycja. Prawdopodobieństwo wystąpienia takiego zwichnięcia w Klinice Ortopedii i Chirurgii Ortopedycznej jest niezwykle niskie dzięki dużemu doświadczeniu chirurgów.

U niektórych pacjentów w trakcie gojenia się rany dochodzi do tworzenia się zrostów kostnych wokół sztucznego stawu biodrowego. Może to prowadzić do zesztywnienia protezy biodrowej.

Ryzyko to można jednak zminimalizować poprzez regularne płukanie strumieniowe podczas operacji oraz profilaktykę farmakologiczną w dniu następującym po zabiegu.

Pacjenci, u których stwierdzono taką skłonność, mogą zostać poddani okołooperacyjnej radioterapii.

Sztuczne stawy biodrowe mogą się poluzować. Często wynika to ze zmniejszenia nośności kości, w której zakotwiczona jest proteza. Mówi się wtedy o obluzowaniu protezy biodrowej.

Jeśli proteza się poluzuje, po wielu latach bez dolegliwości zaczyna boleć. Wtedy nadchodzi czas na wymianę protezy stawu biodrowego. Wymaga to zazwyczaj większego nakładu operacyjnego niż pierwotna implantacja. Ponadto pacjenci są wtedy starsi niż w przypadku pierwotnej implantacji, co powoduje wzrost ryzyka operacyjnego.

Średnia trwałość protezy biodrowej wynosi około 15 lat.

Ponieważ endoprotezy są wykonane z metali, zasadniczo każdy może na nie reagować alergicznie. Te nietolerancje mogą objawiać się bólem i przedwczesnym obluzowaniem sztucznego stawu biodrowego.

Szczególnie pacjenci z potwierdzoną alergią na metale powinni poinformować o tym swojego lekarza już na wczesnym etapie. Dla tych pacjentów dostępne są specjalne, hipoalergiczne implanty, które można dobrać indywidualnie.

Czasami jednak przed operacją trzeba je przetestować, co zajmuje trochę czasu.

1. Jakie powikłania występują najczęściej po wszczepieniu protezy biodra?
Często występującymi powikłaniami mogą być utrata krwi podczas operacji, infekcje w okolicy implantu, uszkodzenia nerwów lub naczyń, różnice w długości nóg, zwichnięcia protezy oraz poluzowanie implantu. Jednak dzięki nowoczesnym technikom operacyjnym i starannemu opiece pooperacyjnej ryzyko to jest stosunkowo rzadkie.

2. Co oznacza zwichnięcie protezy i jak się je leczy?
Zwichnięcie to wyskoczenie sztucznego stawu. Może być spowodowane ekstremalnymi ruchami, nieprawidłowym obciążeniem lub niekorzystnym ułożeniem elementów protezy. W większości przypadków wystarczy nastawienie w znieczuleniu krótkotrwałym; tylko w wyjątkowych przypadkach konieczna jest ponowna operacja.

3. Jak rozpoznać infekcję po operacji wszczepienia protezy biodra?
Typowymi objawami choroby są ból, zaczerwienienie, obrzęk lub utrzymujące się wydzielanie z rany. Może również wystąpić gorączka. Infekcje należą do poważniejszych problemów, ponieważ w najgorszym przypadku mogą wymagać rewizji, czyli wymiany protezy.

4. Czy alergie lub nietolerancje mogą wpływać na protezę biodra?
Tak. Niektórzy pacjenci reagują alergicznie na określone metale lub materiały, z których wykonane są implanty. Może to prowadzić do bólu, stanów zapalnych lub przedwczesnej niestabilności. W przypadku znanej alergii na metale osoby dotknięte tym problemem powinny poinformować o tym lekarza na wczesnym etapie, aby można było zastosować specjalne hipoalergiczne materiały protezowe.

5. Co można zrobić samodzielnie, aby uniknąć ryzyka?
Kluczowe znaczenie ma dobre przygotowanie i opieka pooperacyjna. Obejmuje to ujawnienie wszystkich wcześniejszych chorób i alergii podczas rozmowy informacyjnej, konsekwentne stosowanie profilaktyki przeciwzakrzepowej, a także regularne wizyty kontrolne. Również konsekwentna rehabilitacja z budowaniem masy mięśniowej przyczynia się do długotrwałego zapobiegania zwichnięciom i obluzowaniom.