Resekcja jelita | Specjaliści i informacje

Anatomia i funkcjonowanie jelita

Pod względem anatomicznym jelito u człowieka dzieli się na 4 odcinki:

1. Dwunastnica (duodenum): Dwunastnica zaczyna się bezpośrednio za żołądkiem. Otacza przednią część trzustki i ma zasadnicze znaczenie dla przyswajania pokarmu. Miesza kwaśną treść pokarmową z żółcią i sokiem trzustkowym.
2. Jelito cienkie (jelito czcze i jelito kręte): Jelito cienkie ma długość od 5 do 7 metrów. To właśnie tam odbywa się główna część trawienia poprzez wchłanianie (resorpcję) białek, tłuszczów i węglowodanów.
3. Jelito grube (okrężnica): W jelicie grubym o długości około 1,5 metra następuje głównie zagęszczenie stolca poprzez odparowanie wody.
4. Odbytnica (Rektum): Odbytnica gromadzi treść jelitową w zbiorniku. W ścisłej współpracy z aparatem zwieraczy opróżnia treść jelitową.

Jakie choroby jelit wymagają usunięcia części jelita?

W jelicie mogą wystąpić następujące choroby:

• Nowotwory: łagodne (nowotwory łagodne) i złośliwe (nowotwory złośliwe)
• Choroba uchyłkowa (zapalenie uchyłków)
• Przewlekłe zapalne choroby jelit (choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego)
• Zrosty/niedrożność jelit (zrosty, niedrożność porażenna)
• Poniżej znajdują się dalsze informacje na temat tych schorzeń.
• Nowotwory łagodne w jelicie

W większości przypadków łagodne nowotwory jelita to polipy (gruczolaki) jelita grubego. Te łagodne nowotwory można wykryć podczas kolonoskopii. Lekarze mogą je usunąć bez operacji podczas kolonoskopii.

Ponieważ guzy łagodne z czasem ulegają złośliwieniu, lekarze muszą je zawsze usuwać. Lekarze szacują, że minie około 10 lat, zanim guz łagodny przekształci się w złośliwy.

Dlatego co 10 lat należy wykonywać kolonoskopię jako środek profilaktyczny w celu zapobiegania rakowi jelita grubego.

Ilustracja 1: Gruczolak w jelicie grubym

Nowotwory złośliwe w jelicie

Nowotwory złośliwe również występują prawie wyłącznie w jelicie grubym. Są to nowotwory, które początkowo powstają z łagodnych nowotworów komórek błony śluzowej jelita grubego. Przekształcają się one w raka jelita grubego. Rak jelita grubego rozwija się, zaczynając od wewnętrznej strony jelita. Może on zwężać jelito, co może prowadzić do niedrożności jelit.

Z czasem nowotwór wnika w ścianę jelita. Może również rozprzestrzeniać się poza jelito do innych narządów. Ogólną cechą nowotworów złośliwych jest zdolność do rozprzestrzeniania się komórek nowotworowych i tworzenia przerzutów.

W przypadku raka jelita grubego komórki nowotworowe mogą rozprzestrzeniać się do węzłów chłonnych jelita. Tworzą one wówczas ogniska nowotworowe i same wykazują złośliwy wzrost.

Ilustracja 2: nowotwór złośliwy w jelicie grubym

Ponieważ w okolicy jelita znajdują się naczynia limfatyczne i węzły chłonne, podczas operacji jelita lekarze muszą usunąć odpowiedni obszar drenażu limfatycznego. W przeciwnym razie z pozostawionych węzłów chłonnych mogą powstać kolejne guzy.

Innym mechanizmem rozprzestrzeniania się raka jelita grubego jest rozprzestrzenianie się komórek nowotworowych poprzez krwiobieg. Komórki nowotworowe osadzają się wówczas najczęściej w wątrobie lub płucach i tworzą tam przerzuty.

Ilustracja 3: Nowotwór złośliwy w jelicie grubym

Choroba uchyłkowa i wynikające z niej zapalenie uchyłków

Uchyłki to wypukłości ściany jelita na zewnątrz. Są to więc zawsze zmiany łagodne. Uchyłki te pojawiają się czasami w jelicie cienkim, ale znacznie częściej w jelicie grubym.

Uchyłki mogą być wrodzone, jednak w większości przypadków powstają w średnim wieku. Wypukłości powstają zazwyczaj w wyniku zwiększonego ciśnienia w jelicie grubym, a decydującą rolę wydaje się odgrywać również wrodzona słabość tkanki łącznej.

U osób w podeszłym wieku uchyłki występują u około 70 procent mieszkańców krajów uprzemysłowionych. Same w sobie nie stanowią one jeszcze choroby.

Ilustracja 4: Uchyłki w jelicie cienkim

Uchyłki mogą powodować bolesne zapalenie jelita (zapalenie uchyłków) w wyniku mechanizmów, które nie zostały jeszcze wyjaśnione. Jeśli zapalenie postępuje, może prowadzić do perforacji jelita i zagrażającego życiu zapalenia otrzewnej (peritonitis).

Uchyłki często występują w całym jelicie grubym. Najczęściej jednak w odcinku jelita w kształcie litery S przed odbytnicą (esicy). Zapalenia często przebiegają w postaci nawrotów i po latach mogą prowadzić do zwężeń jelita. Oprócz stanów zapalnych mogą również wystąpić poważne krwawienia spowodowane uchyłkami.

Ilustracja 5: Otwory uchyłków w jelicie grubym

Ilustracja 6: Uchyłki w jelicie grubym

Przewlekłe zapalne choroby jelit

Ta choroba, której przyczyny nie są jeszcze wyjaśnione, prowadzi do ciężkich nawrotów zapalenia trwających wiele lat lub dziesięcioleci. Występują one głównie w dolnym odcinku jelita cienkiego, ale także w jelicie grubym lub odbytnicy.

Choroba ta występuje najczęściej u osób młodszych. Częściej dotyka kobiety.

Leczenie zapalenia jelit polega przede wszystkim na stosowaniu leków. W przypadku wystąpienia poważnych powikłań, takich jak perforacja jelita, zwężenia lub przetoki, konieczna jest operacja jelit. Podczas zabiegu lekarze usuwają dotknięty chorobą odcinek jelita w jak najmniejszym stopniu.

Ilustracja 7: Przewlekła choroba zapalna jelit (choroba Leśniowskiego-Crohna)

Zrosty i niedrożność jelit

Zrosty w jamie brzusznej pojawiają się po stanach zapalnych lub operacjach. Zazwyczaj przebiegają bez problemów. Czasami jednak mogą powodować dolegliwości, gdy odcinki jelita zrastają się ze sobą lub występują zrosty ze ścianą brzucha.

Z powodu tych raczej rozległych zrostów jelito może nie być w stanie swobodnie się poruszać. Nie jest też w stanie pokonać zwężeń i załamań.

Operacja jelit jest konieczna, gdy dolegliwości są jednoznacznie związane z tymi zrostami.

Ilustracja 8: Niedrożność jelit (niedrożność jelitowa) w jelicie cienkim

Ponadto po operacji mogą tworzyć się zrosty w kształcie pętli (przetoki). Jelito może się wokół nich owinąć, co może prowadzić do ostrej niedrożności jelit (ileus).

Wówczas nie jest już zapewnione ukrwienie jelita. Skutkiem tego jest uszkodzenie jelita. Nieleczone prowadzi to do obumarcia odcinka jelita. W tej sytuacji tylko terminowa operacja jelita może zapobiec uszkodzeniu i utracie jelita.

Specjalizacje lekarzy

Zabiegi na jelicie przeprowadzają specjaliści chirurgii jamy brzusznej lub chirurgii jelit. Proktologia to dziedzina zajmująca się chorobami jelit.

Centra kompetencji koloproktologicznej skupiają ekspertów z różnych dziedzin, którzy zajmują się chorobami i leczeniem, szczególnie odbytnicy.

Otwarta operacja jelita czy zabieg minimalnie inwazyjny?

W przypadku resekcji jelita do wyboru są zasadniczo dwie techniki operacyjne:

• operacja otwarta
• operacja laparoskopowa

Ilustracja 9: Operacja laparoskopowa (laparoskopia)

Rodzaj zabiegu chirurgicznego w przypadku usunięcia części jelita zależy od choroby, która jest przyczyną operacji. W przypadku nowotworu złośliwego lekarze muszą usunąć większą część jelita niż w przypadku choroby łagodnej.

Zabiegi otwarte wymagają większego nacięcia brzucha. Zabiegi laparoskopowe (technika minimalnie inwazyjna, „operacja przez otwór klucza”) nie wymagają dużego nacięcia ani bezpośredniego wglądu do wnętrza ciała.

Oba zabiegi nie różnią się zakresem usunięcia jelita, a jedynie sposobem dostępu do jamy brzusznej.

Usunięcie części jelita w ramach operacji otwartej

Operacja otwarta jamy brzusznej jest najczęściej wykonywanym zabiegiem chirurgicznym w Niemczech.

W tym przypadku lekarz otwiera jamę brzuszną poprzez nacięcie. Zazwyczaj wykonuje się je w linii środkowej brzucha powyżej i/lub poniżej pępka. Zabieg odbywa się w znieczuleniu ogólnym.

Podczas usunięcia części jelita lekarze oddzielają jelito od naturalnych zrostów, aby przygotować je do usunięcia.

Podwiązują naczynia krwionośne w odcinku jelita i przecinają ten fragment. Połączenie obu odcinków jelita odbywa się następnie za pomocą szwów lub mechanicznych zszywaczy. Następnie zamyka się ścianę brzucha za pomocą szwów.

Ilustracja 10: Operacja otwarta

Usunięcie części jelita w operacji laparoskopowej

Zasadniczo operacje laparoskopowe nie różnią się od operacji otwartych pod względem zakresu usunięcia jelita. Istotną różnicą jest niewielki dostęp do jamy brzusznej.

Specjalne rurki (trokary) umożliwiają wykonanie niewielkich nacięć (od 5 do 10 milimetrów) w ścianie brzucha. Za pomocą tych trokarów lekarze mogą wprowadzić do jamy brzusznej specjalistyczne narzędzia (kamerę endoskopową). Monitor przekazuje obrazy z jamy brzusznej.

Do przeprowadzenia operacji niezbędna jest wolna przestrzeń w organizmie. W tym celu lekarze wprowadzają do jamy brzusznej nieszkodliwy dwutlenek węgla, aby ją rozszerzyć.

Wszystkie etapy operacji można przeprowadzić, podobnie jak w przypadku operacji otwartej, przy użyciu specjalnych narzędzi i klamer. Jedynie w celu usunięcia wyciętej tkanki jelitowej z jamy brzusznej konieczne jest wykonanie nacięcia o długości kilku centymetrów w ścianie brzucha.

Zaletą techniki minimalnie inwazyjnej jest to, że pacjenci odczuwają mniejszy ból po operacji. Szybciej dochodzą do siebie po zabiegu. Kolejnymi zaletami są krótszy pobyt w szpitalu i niewielkie blizny.

Ilustracja 11: Operacja laparoskopowa

Ilustracja 12: Rany po operacji laparoskopowej

Metody operacyjne stosowane w resekcji jelita

Usunięcie części jelita można przeprowadzić przy użyciu różnych technik operacyjnych:

• Resekcja klinowa
• Resekcja segmentowa
• Hemikolektomia prawa
• Resekcja poprzeczna
• Hemikolektomia lewa
• Resekcja esicy
• Przednia resekcja odbytnicy
• Amputacja odbytnicy
• Całkowita kolektomia
• TEM (transanalna mikrochirurgia endoskopowa)

Usunięcie części jelita metodą resekcji klinowej

W tej procedurze lekarze usuwają część ściany jelita. Ma to miejsce na przykład w przypadku rozległego łagodnego polipa, którego nie można usunąć endoskopowo.

Ciągłość jelita zostaje zachowana. Miejsce wycięcia zamyka się za pomocą szwów lub zszywacza.

Usunięcie części jelita z resekcją segmentową

W przypadku łagodnych schorzeń jelita cienkiego lub grubego wykonuje się oszczędne usunięcie dotkniętego odcinka jelita. Jest to zasada operacyjna stosowana w szczególności w przypadku przewlekłych chorób zapalnych jelit.

Lekarze łączą odcinki jelita przed lub za usuniętym fragmentem za pomocą szwów lub zszywacza klamrowego.

Usunięcie części jelita z hemikolektomią prawostronną

Rozumie się przez to usunięcie prawej części jelita grubego (kolon ascendens) aż do jelita poprzecznego (kolon transversum). Zabieg ten wykonuje się w przypadku nowotworów prawej części jelita grubego, wraz z usunięciem zasilających naczyń krwionośnych i limfatycznych.

Po usunięciu lekarze ponownie łączą koniec jelita cienkiego (jelito kręte) z okrężnicą poprzeczną (transversum).

Usunięcie części jelita z resekcją jelita poprzecznego

W przypadku nowotworów położonych dokładnie w środkowej części jelita poprzecznego lekarze usuwają całe jelito poprzeczne. Następnie łączą prawą część jelita (okrężnicę wstępującą) z lewą częścią jelita (okrężnicę zstępującą).

Usunięcie części jelita z lewostronną hemikolektomią

Rozumie się przez to usunięcie lewej części jelita grubego (okrężnicy zstępującej), zaczynając od jelita poprzecznego (okrężnicy poprzecznej). Zabieg ten wykonuje się w przypadku nowotworów lewej części jelita grubego, usuwając jednocześnie zasilające naczynia krwionośne i limfatyczne.

Po usunięciu lekarze ponownie łączą koniec jelita poprzecznego z pozostałą częścią jelita grubego.

Usunięcie części jelita z resekcją esicy

Lekarze mogą leczyć nowotwory w tym odcinku jelita w kształcie litery S poprzez usunięcie części jelita (wraz z zasilającymi ją naczyniami krwionośnymi i limfatycznymi).

W tym odcinku jelita grubego często występuje choroba uchyłkowa. W przypadku częstego występowania lub ciężkiego przebiegu nawrotu zapalenia konieczne jest usunięcie tego odcinka jelita. Obecnie zabiegi te wykonywane są w większości klinik przy użyciu techniki laparoskopowej, czyli minimalnie inwazyjnej.

Usunięcie części jelita z przednią resekcją odbytnicy

W przypadku nowotworów odbytnicy (dolne 16 centymetrów jelita) lekarze muszą usunąć część lub całą odbytnicę. Usunięciu podlega również otaczająca odbytnicę warstwa tłuszczowa, w której znajdują się węzły chłonne.

Trudność tej operacji jelitowej polega na tym, że odbytnica leży głęboko w małej miednicy i dlatego jest trudniej dostępna. Po usunięciu odbytnicy lekarze ponownie łączą pozostały kikut odbytnicy z mięśniem zwierającym z położonym powyżej jelita grubego.

Również ta operacja może być obecnie wykonywana przy odpowiednim doświadczeniu w sposób minimalnie inwazyjny, łagodny dla pacjenta.

Zasadniczo, dzięki udoskonalonej technice operacyjnej, w przypadku nowotworów położonych w pobliżu zwieracza można go zachować.

Jednak w porównaniu z operacjami w innych obszarach jelita grubego odsetek nieszczelności szwów jest w tych operacjach wyższy. Dlatego lekarze, jako środek bezpieczeństwa, zakładają sztuczny odbyt, który później mogą bez konsekwencji przenieść z powrotem.

Usunięcie części jelita z amputacją odbytnicy

Jeśli nowotwór znajduje się przy zwieraczu, konieczne jest usunięcie odbytnicy wraz z zwieraczem.

Celem operacji, podobnie jak w przypadku operacji odbytnicy, jest zachowanie zwieracza. Operacja ta jest wykonywana najlepiej metodą minimalnie inwazyjną.

Po usunięciu zwieracza wykonuje się sztuczne ujście jelita (stomię). Odpowiedni system opieki zapewnia, że pacjenci mogą bez problemu wykonywać swoje codzienne czynności.

Usunięcie części jelita z całkowitą kolektomią

Usunięcie całego jelita grubego (okrężnicy) może być konieczne w przypadku przewlekłej choroby zapalnej jelit, takiej jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Zwłaszcza gdy choroba obejmuje całe jelito grube.

W tym przypadku lekarze całkowicie usuwają jelito grube i tworzą rezerwuar (pouch) z dolnej części jelita cienkiego. Łączą go bezpośrednio z dolną częścią odbytnicy powyżej zwieracza (pouch ileo-analny).

Operacja ta jest wykonywana u głównie młodszych pacjentów prawie wyłącznie techniką minimalnie inwazyjną.

Usunięcie części jelita metodą TEM (transanalna mikrochirurgia endoskopowa)

Nowotwory łagodne znajdują się w odbytnicy między zwieraczem a przejściem między odbytnicą (rectum) a dolną częścią jelita grubego (sigmoid). Są one trudno dostępne z jamy brzusznej. Dlatego lokalne usunięcie nie jest możliwe.

Lokalne usunięcie łagodnych gruczolaków ze ściany odbytnicy jest jednak możliwe przez odbyt. Specjalny sztywny endoskop umożliwia minimalnie inwazyjne usunięcie guza.

Zabieg ten ma sens przede wszystkim w przypadku guzów położonych w odległości od 8 do 12 centymetrów od zwieracza. W przeciwnym razie obszar ten byłby niedostępny przez odbyt. Nowotwory łagodne położone bliżej zwieracza lekarze mogą bez problemu usunąć ze ściany odbytnicy pod bezpośrednim wzrokiem.