Terapia za pomocą wszczepionego defibrylatora – Eksperci medyczni

Wszczepialny kardiowerter-defibrylator stale monitoruje pracę serca. Jeśli wykryje niebezpieczne, szybkie zaburzenie rytmu pochodzące z komór serca, może je zatrzymać za pomocą impulsów elektrycznych lub silniejszego impulsu prądowego. Takie komorowe zaburzenia rytmu serca mogą spowodować zatrzymanie krążenia.

W przypadku migotania komór serce przestaje pompować krew. Bez szybkiej resuscytacji może dojść do nagłej śmierci sercowej. Tachykardia komorowa to bardzo szybkie bicie serca, które powstaje w komorze serca i również może stanowić zagrożenie dla życia.

Po przetrwaniu częstoskurczu komorowego lub resuscytacji implantacja może być wskazana, jeśli nie da się wyeliminować przyczyny zaburzenia rytmu. ICD ma wówczas chronić przed ponownym zatrzymaniem krążenia.

Nawet bez wcześniejszego zdarzenia taki system można zastosować profilaktycznie. Warunkiem jest choroba serca, która znacznie zwiększa ryzyko wystąpienia niebezpiecznych zaburzeń rytmu komorowego. Po zawale serca ponownie bada się czynność serca, zanim podejmie się decyzję o wszczepieniu urządzenia ze względu na upośledzoną funkcję pompowania.

W przypadku wyraźnej niewydolności serca ICD może stanowić część terapii resynchronizacji serca (CRT). Terapia ta dodatkowo koordynuje ruch pompujący serca. Jednak sama funkcja defibrylatora nie leczy ani przyczyny, ani objawów niewydolności serca.

Na decyzję wpływają również regularne przyjmowanie niezbędnych leków oraz przewidywana długość życia wynosząca ponad rok przy dobrej jakości życia. Leczenie choroby podstawowej powinno być optymalnie dostosowane.

Stymulator serca pełni inną główną funkcję: w przypadku zbyt wolnego bicia serca wysyła niewielkie impulsy. Defibrylator może dodatkowo leczyć niebezpiecznie szybkie rytmy serca.

ICD może zmniejszyć ryzyko zgonu z powodu niebezpiecznych zaburzeń rytmu komorowego. W zbiorczych badaniach z udziałem osób z podwyższonym ryzykiem w ciągu 2–3 lat na nagłą śmierć sercową zmarło 8 na 100 osób bez ICD i 3 na 100 osób z ICD.

Wszczepiony defibrylator uruchamia się dopiero w momencie wystąpienia odpowiedniego zaburzenia rytmu serca. Nie zapobiega on jednak wystąpieniu częstoskurczu komorowego. W przypadku niewydolności serca niezbędne pozostają zatem leki.

To, jak duże są indywidualne korzyści, zależy między innymi od choroby podstawowej i ryzyka ponownego wystąpienia zdarzenia. Przy podejmowaniu decyzji należy rozważyć potencjalną ochronę, oczekiwaną długość życia oraz obciążenia związane z zabiegiem, kontrolami lub wyładowaniami elektrycznymi.

Przed zabiegiem ustala się, jakie zaburzenie rytmu występuje i co je powoduje. EKG pozwala wykryć częstoskurcz komorowy. Jeśli dolegliwości występują rzadko, można rozważyć wykonanie długookresowego EKG.

W zależności od sytuacji klinicznej konieczne może być wykonanie echokardiografii, rezonansu magnetycznego, badań genetycznych lub innych badań. Na podstawie wyników lekarz ocenia, czy konieczne jest wszczepienie urządzenia oraz jaki typ urządzenia wydaje się odpowiedni.

Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe powinny przed zabiegiem omówić dalsze postępowanie w tym zakresie. W jednym z badań kontynuacja stosowania warfaryny prowadziła do mniejszej liczby większych krwotoków w okolicy kieszeni urządzenia niż tymczasowe zastąpienie jej heparyną. Nie należy samodzielnie zmieniać schematu przyjmowania leków.

W celu zapobiegania infekcji wytyczne Niemieckiego Towarzystwa Kardiologicznego zalecają podanie antybiotyku przed wszczepieniem defibrylatora.

W przypadku tradycyjnej implantacji ICD miejsce pod obojczykiem jest znieczulane miejscowo. Urządzenie wraz z baterią i elektroniką umieszcza się następnie pod skórą. Znieczulenie ma na celu zapobieganie bólowi w obszarze operacyjnym podczas zabiegu.

1. Lekarz lub lekarka wykonuje nacięcie skóry poniżej obojczyka i przygotowuje kieszonkę na urządzenie.
2. Elektrodę w postaci drutu, zwaną również sondą, wprowadza się przez żyłę aż do serca.
3. Następnie elektrodę podłącza się do urządzenia. Dzięki temu połączeniu urządzenie może monitorować pracę serca i wysyłać impulsy elektryczne.

Jeśli system wykryje zbyt szybkie bicie serca, może najpierw wysłać kilka słabszych impulsów stymulujących. Mają one na celu zatrzymanie zaburzeń rytmu. W przypadku migotania komór lub nieskutecznej stymulacji może być konieczna silniejsza defibrylacja, czyli impuls prądu elektrycznego w celu normalizacji rytmu.

Innym typem urządzenia jest podskórny ICD, w skrócie S-ICD. Jego elektroda przebiega pod skórą, a nie przez naczynie krwionośne do serca. W badaniu porównawczym ten typ urządzenia został zbadany u osób, które nie wymagały funkcji stymulatora serca.

Po nowej implantacji medycznie uzasadnione jest monitorowanie pacjenta w warunkach szpitalnych przez noc. W przypadku przebiegu bez powikłań dłuższy pobyt w szpitalu zazwyczaj nie jest konieczny. Nie można podać ogólnego czasu trwania zabiegu, ponieważ na jego przebieg wpływają typ urządzenia oraz indywidualne uwarunkowania pacjenta.

U około 3 na 100 osób z ICD występują powikłania. Należą do nich infekcje, krwawienia, zaburzenia gojenia się ran oraz nieprawidłowe działanie urządzenia. U około 1 na 100 osób powikłania mają charakter ciężki lub zagrażający życiu.

• Przesunięcie elektrody: może to zakłócić połączenie z sercem.
• Uszkodzenie płuc: podczas wprowadzania elektrody może dojść do uszkodzenia płuc.
• Zużycie materiału: z upływem czasu izolacja elektrod może ulec zużyciu.
• Niepotrzebny impuls elektryczny: urządzenie wyzwala impuls elektryczny, mimo że nie występuje odpowiednie, niebezpieczne zaburzenie rytmu serca.

Silniejszy impuls, odczuwalny świadomie, jest bolesny i może wywołać strach. Natomiast słabsze impulsy mogą pozostać niezauważone.

Przed wypisaniem ze szpitala sprawdzana jest rana pooperacyjna oraz działanie defibrylatora. Podczas kolejnych wizyt lekarz sprawdza zapisane zaburzenia rytmu serca, poziom naładowania baterii oraz ewentualne nieprawidłowości w działaniu urządzenia.

• Karta identyfikacyjna ICD: Należy ją zawsze mieć przy sobie, aby ratownicy mogli rozpoznać wszczepione urządzenie.
• Prowadzenie samochodu: To, czy i kiedy będzie można ponownie prowadzić samochód prywatnie, należy ustalić indywidualnie. Prowadzenie samochodu w celach zawodowych może być trwale ograniczone.
• Smartfon i słuchawki: Nie należy kłaść ani przykładać tych urządzeń bezpośrednio do skóry w miejscu nad implantem.
• Rezonans magnetyczny: Przed badaniem należy uwzględnić obecność ICD. Niektóre modele pozwalają na wykonanie badania po specjalnym zaprogramowaniu urządzenia.

W zależności od modelu bateria wystarcza nawet na dziesięć lat. Następnie urządzenie jest wymieniane; sprawne elektrody mogą pozostać w ciele. Regularne kontrole wskazują, kiedy bateria zbliża się do końca okresu eksploatacji.

Wybór odpowiedniej alternatywy zależy od przyczyny i przewidywanego czasu trwania ryzyka. Leki i ablacja cewnikowa mogą zapobiegać częstoskurczom komorowym. W zależności od sytuacji są one łączone z defibrylatorem i nie zawsze stanowią równoważny zamiennik.

Publiczna kasa chorych pokrywa koszty medycznie niezbędnej implantacji w warunkach szpitalnych, o ile szpital ma podpisaną umowę z publicznymi kasami chorych. Prawo do opieki zdrowotnej obejmuje również niezbędne leczenie szpitalne.

Osoby ubezpieczone w ramach ubezpieczenia ustawowego, które ukończyły 18 lat, zazwyczaj ponoszą dopłatę w wysokości 10 euro dziennie w przypadku pełnego pobytu szpitalnego. Opłata ta obowiązuje maksymalnie przez 28 dni w roku kalendarzowym. Usługi dodatkowe wiążą się z dodatkowymi kosztami, o ile nie pokrywa ich odpowiednie prywatne ubezpieczenie uzupełniające.

W przypadku implantacji w całości opłacanej we własnym zakresie nie można podać wiarygodnej ogólnej ceny całkowitej w euro. Jeśli w przypadku planowanego zabiegu nie ma pewności, czy koszty zostaną w całości pokryte, lekarz lub szpital muszą przed rozpoczęciem zabiegu poinformować na piśmie o przewidywanych kosztach.

Osoby ubezpieczone prywatnie otrzymują rachunek szpitalny za pobyt stacjonarny i przedkładają go w celu uzyskania zwrotu kosztów. Zakres usług objętych ubezpieczeniem zależy od indywidualnej umowy ubezpieczeniowej i należy go wyjaśnić przed planowanym zabiegiem.

Za leczenie odpowiedzialni są lekarze kardiolodzy posiadający doświadczenie w terapii zaburzeń rytmu serca. Kardiolog ocenia indywidualną kwalifikację pacjenta, dobiera odpowiedni model urządzenia i planuje dalsze kontrole.

Jednym z potencjalnych wyznaczników jakości jest dodatkowa kwalifikacja „Rytmologia specjalistyczna – aktywne implanty regulujące rytm serca”. Dowód posiadania tej kwalifikacji obejmuje udokumentowane własne zabiegi wszczepienia ICD. Placówka powinna ponadto dysponować ustaloną procedurą postępowania w przypadku typowych powikłań i sytuacji nagłych.

Na pierwszą konsultację można przygotować między innymi następujące pytania:

• Jakie korzyści osobiste przyniesie mi to urządzenie?
• Który typ urządzenia jest odpowiedni dla mojej choroby serca?
• Jakie powikłania występują w tej placówce i jak są one leczone?
• Gdzie będą odbywały się późniejsze wizyty kontrolne?

Listę specjalistów zajmujących się defibrylatorami wszczepialnymi znajdą Państwo na końcu tego tekstu.

Czym różni się defibrylator implantacyjny (ICD) od rozrusznika serca?

ICD służy przede wszystkim do leczenia niebezpiecznych, szybkich zaburzeń rytmu serca, podczas gdy rozrusznik serca wysyła niewielkie impulsy w przypadku zbyt wolnego bicia serca. Niektóre systemy wszczepialne łączą obie te funkcje.

Czy po zawale serca od razu potrzebuję ICD?

Nie, decyzja o wszczepieniu nie jest podejmowana automatycznie bezpośrednio po zawale serca. W przypadku upośledzonej funkcji pompującej serca najpierw ponownie sprawdza się jego wydajność.

Czy impuls z ICD jest bolesny?

Silny impuls prądu, odczuwalny świadomie, jest bolesny i może wywołać strach. Przed podaniem silnego impulsu urządzenie, w zależności od rodzaju zaburzenia rytmu, najpierw próbuje zatrzymać szybkie bicie serca za pomocą kilku słabszych impulsów.

Czy elektroda defibrylatora może się przesunąć?

Tak, elektroda może się przesunąć. Podczas kontroli sprawdzane jest działanie urządzenia, zapisane zdarzenia rytmiczne oraz ewentualne nieprawidłowości w działaniu.

Czy z wszczepionym defibrylatorem mogę prowadzić samochód?

To, czy i kiedy można ponownie prowadzić samochód prywatnie oraz czy jest to medycznie uzasadnione, należy ustalić indywidualnie. Prowadzenie samochodu w celach zawodowych może podlegać trwałym ograniczeniom.