Oftalmolojide endoskopik gözyaşı kanalı ameliyatı: Gözyaşı kanallarındaki daralmaların tedavisi – Klinikteki hastalar için tedavi seçenekleri

Gözyaşı sıvısı, gözün kurumasını önler ve kayma işlevini iyileştirerek göz kırpmayı kolaylaştırır. Gözyaşı sıvısının üretimi, göz çukurunun yan tarafında, üst kısmında bulunan gözyaşı bezinde gerçekleşir. Birkaç bez açıklığı, sıvıyı gözün korneasına boşaltır. Her göz kırpma hareketi, sıvıyı göz yüzeyine dağıtır.

Gözün alt kısmında gözyaşları önce ortaya doğru toplanır, ardından gözyaşı noktalarının bulunduğu bölgeden dışarı akar. Bu noktalar, üst ve alt göz kapağının iç köşesinde yer alır. Bunlar, gözyaşı kanallarına açılan girişlerdir. Koyu renkli noktalar sayesinde, tıp bilgisi olmayan kişiler bile bunları kolayca tanıyabilir.

Gözyaşı kanalları, gözyaşı sıvısını gözyaşı-burun kanalına doğru taşır. Oradan da tamamen burun yoluyla dışarı akar.

Gözyaşı bezi (a) ve gözyaşı yolları: b = üst gözyaşı noktası. c = üst gözyaşı kanalı. d = gözyaşı kesesi. e = alt gözyaşı noktası. f = alt gözyaşı kanalı. g = gözyaşı-burun kanalı

Gözyaşı akış bozukluğunun başlıca belirtisi, gözün sürekli sulanması ve taşmasıdır (epifora). Göz sıvısı gözden dışarı akar ve hasta çevreyi bulanık görür. Özellikle okurken ve araba sürerken hastalar, sanki “akvaryumdan bakıyormuş” gibi hissettikleri için kendilerini oldukça kısıtlanmış hissederler.

Diğer belirtiler şunlardır:

• Konjonktivit
• Gözyaşı kesesinde iltihaplanma
• Gözyaşı kanallarının iltihabı
• İrin oluşumu

Mukus salgıları sıklıkla konjonktivit olarak yorumlanır, ancak bunların nedeni gözyaşı akış bozukluğudur @ 

Sürekli “göz kuruluğu” ve “gözleri silme” nedeniyle alt göz kapağı zamanla gevşeyebilir. Bunun sonucunda gözyaşı noktası gözden uzaklaşır ve göz kapağı dışa doğru devrilir (göz kapağı ektropiyumu ile eversio puncti lacrimalis).

Bu durumda gözyaşı noktası, gözyaşı sıvısını toplayacak kadar göze yakın konumda değildir. Gözyaşı akışının sağlanabilmesi için alt göz kapağının gerilmesi gerekir.

Gözde drenaj bozukluklarının çeşitli nedenleri olabilir.

Bazı vakalarda, doğuştan itibaren gözyaşı kanalı içinde açık bir bağlantı bulunmaz. Doktorlar, endoskopik gözyaşı kanalı ameliyatı yardımıyla bu nokta şeklindeki tıkanıklıkları açabilirler.

Göz iltihapları da ince yapıların birbirine yapışmasına neden olabilir. Şiddetli iltihaplanmalarda, gözyaşı kanalları içinde yapışıklıklar da ortaya çıkabilir.

Bazı hastalarda gözyaşı kanalları içinde taş oluşumu eğilimi vardır. Bu gözyaşı taşları, fizyolojik gözyaşı akışını engeller. Bu durumda da endoskopik gözyaşı kanalı ameliyatı yardımcı olabilir.

Endoskopik gözyaşı kanalı ameliyatının başarılı olması için burun ve gözyaşı drenaj sisteminin anatomik koşullarının uygun olması gerekir.

Endoskopik gözyaşı kanalı ameliyatının uygun olup olmadığına, göz doktoru tarafından yapılan muayene sonrasında karar verilir.

Bu süreçte, hipersekresyon gibi endoskopik gözyaşı yolu ameliyatı için uygun olmayan belirli hastalıkları dışlaması gerekir.

Hipersekresyonda drenaj düzgün çalışır, ancak gözyaşı bezi çok fazla gözyaşı sıvısı üretir.

Göz kapağının yanlış pozisyonu nedeniyle drenaj yolunda daralma

Muayene kapsamında aşağıdakiler incelenir:

• Göz kapakları
• Gözyaşı noktaları
• Konjonktiva ve
• Kornea

Ayrıca, boya maddeleri kullanılarak yapılan bir fonksiyon testi de bilgi sağlayabilir.

Çoğu zaman, gözyaşı kanalı yıkaması, daralma veya tıkanıklığın tam yerini ortaya çıkarır.

Doktor, dolaylı görüntüleme yöntemleri (ultrason muayenesi, röntgen muayenesi) ve kontrast madde kullanımıyla hastanın gözyaşı akış durumunu değerlendirir.

Sorun burun bölgesindeyse doğrudan görüntüleme yöntemleri kullanılması uygun olur. Örneğin, nazoskopi, burun bölgesinde gözyaşı akışının normal olup olmadığını ortaya çıkarır.

Gözyaşı kanallarının endoskopik muayenesi (dakriyoendoskopi), tıpta büyük bir ilerleme olarak kabul edilmektedir. Bu yöntemle doktor, gözyaşı kanallarını içeriden inceleyebilir.

Bu yöntem 1990’lı yıllardan beri kullanılmaktadır. 1990’lı yıllarda endoskopik muayenenin kullanılmaya başlanmasından kısa bir süre sonra, endoskopik gözyaşı yolu ameliyatı da uygulamaya konulmuştur.

Gözyaşı kanalı endoskopisi, gözyaşı kanalı mukozasındaki patolojik değişikliklerin doğrudan ve yüksek oranda büyütülmüş bir şekilde görüntülenmesini sağlar.

Böylelikle doktor, gözyaşı akışını engelleyen iltihaplar, polipler, gözyaşı kesesi taşları veya diğer patolojik değişikliklerin olup olmadığını tespit edebilir.

Nadir durumlarda, ameliyat gözyaşı yolları üzerinden endoskopik olarak yapılamayabilir. Bu durumda, özellikle gözyaşı kanallarının erişilebilirliği ve burnun kemik yapısı önemli bir rol oynar.

Bu durumda daha kapsamlı cerrahi müdahaleler gerekebilir.

Endoskopik gözyaşı yolu ameliyatı, yüz-kafatası kırıkları nedeniyle oluşan akış bozukluklarında uygulanamaz.

Bu tür bozukluklarda daha kapsamlı bir cerrahi müdahale gereklidir.

Herpes enfeksiyonunun neden olduğu daha geniş yara izlerinde de endoskopik gözyaşı kanalı ameliyatı yeterli olmaz.

Dokularda şiddetli iltihaplanma (gözyaşı kesesi iltihabı) durumunda, gözyaşı drenaj sisteminin küçük yapıları şişmiştir. Bu nedenle, bu durumda da endoskopik gözyaşı yolu ameliyatı uygun değildir.

Enfeksiyon yayılmasını önlemek için, endoskopik gözyaşı yolu ameliyatından önce antibiyotik tedavisi uygulanması tavsiye edilir. Mukozellerde (bir boşlukta sıvı birikimi) de doktorlar endoskopik gözyaşı yolu ameliyatı yapmazlar.

Doktor, işlemden önce ameliyat bölgesinin yapısı hakkında ayrıntılı bilgi edinir. Böylece, işlemin seyrini en uygun şekilde planlayabilir.

İşlem genel anestezi altında gerçekleştirilir. 

Endoskopik gözyaşı yolu ameliyatının amaçları şunlardır:

• Noktasal darlıkların giderilmesi 
• Mevcut gözyaşı drenaj sistemindeki drenaj kanalının yeniden açılması

Bir sonda yardımıyla gözyaşı noktasının genişletilmesi, yıkama solüsyonunun verilmesini kolaylaştırır. Yıkama solüsyonu kanamaları önler.

Mukoza zarındaki en ufak yaralanmalar bile kanamaya yol açar ve bu da gözyaşı kanalı sistemi içinde mukoza zarının yeniden yapışmasına veya birbirine yapışmasına neden olur.

Yıkama solüsyonu ayrıca, optik aletin sokulması sırasında gözyaşı kanalı içinde meydana gelebilecek daha büyük kanamaları da önler.

Çoğu zaman, gözyaşı kanalı darlığını gidermek için yıkama yeterlidir. Optik aletin yavaşça geri çekilmesi ve dikkatli bir şekilde yıkama yapılmasıyla monitör, gözyaşı kanalının net bir görüntüsünü verir.

Cerrah daralmayı genişletemezse, daralma bölgesine küçük bir lazer veya minyatür matkap ilerletir.

Gözyaşı kanalı sistemini açık tutmak için, endoskopik gözyaşı kanalı ameliyatının sonunda küçük silikon sondalar yerleştirir. Bu sondalar 3 ila 6 ay boyunca kanalda kalır. Görevleri, gözyaşı kanalını yeniden skarlaşmaya karşı korumak ve açık tutmaktır.

Endoskopik gözyaşı kanalı ameliyatında kullanılan bir cerrahi yöntem, lazer dakrioplastidir (LDP/gözyaşı kanalını yeniden açmaya yönelik plastik cerrahi).

Bu işlemde yaygın olarak kullanılan alet, diyot lazerdir. Bu lazerin dalga boyu 980 nm, gücü ise 7 ila 9 watt arasındadır. Lazer, noktasal tıkanıklıkları sıklıkla giderebilir.

Endoskopik gözyaşı yolu ameliyatında kullanılan bir diğer yöntem ise minyatür matkapın kullanılmasıdır (mikrodrillplastik, MDP). Minyatür matkabın çapı 0,3 mm'dir. Dakikada 600 devir yapmaktadır. Bu sayede daralmış bölgenin genişletilmesi mümkün olur.

Minyatür matkap aşağıdaki durumlarda kullanılır:

• Daralmaların açılması
• Mukoza kıvrımlarının, zarların ve poliplerin çıkarılması
• Gözyaşı kanalı taşlarının parçalanması

Endoskopik gözyaşı kanalı ameliyatında komplikasyonlar ve riskler nadiren görülür. Bununla birlikte, komplikasyonlar mümkündür.

Aşağıdaki yan etkiler görülebilir:

• Kanamalar
• Şişlik
• Kanama

Göz kapaklarında veya korneada yaralanmalar çok nadiren görülür. İşlem neredeyse her zaman semptomların düzelmesine yol açar.

Genel anestezinin komplikasyonlarını da dikkate almanız gerekir.

Anestezi altında yapılan tüm ameliyatlarda olduğu gibi, endoskopik gözyaşı yolu ameliyatından sonra da araba veya ağır makineler kullanmamalısınız.

Ağrı kesici ilaçların alınması da tepki yeteneğinizi olumsuz etkiler. Herhangi bir anormallik veya endişe verici bir komplikasyon ortaya çıkarsa, derhal bir doktora başvurmalısınız.

Gözyaşı kanalı ameliyatından sonra burnunuzu sümkürmemelisiniz. Bu, ameliyat bölgesine aşırı yük bindirir ve silikon sondaların yerinden çıkmasına neden olabilir. Bunun yerine burnunuzu sadece hafifçe silmelisiniz.

Kanamaları ve sonradan ortaya çıkan kanamaları önlemek için fiziksel efor ve aşırı sıcaktan kaçınmalısınız.

Silikon sondalar genellikle 3 ila 6 ay boyunca vücutta kalır. Bu sürenin sonunda doktorunuz bunları tamamen çıkarır. Bazı durumlarda ise gözyaşı kanalı sisteminde bir yıla kadar kalabilirler.

Endoskopik gözyaşı yolu ameliyatı ile gözyaşı yolu darlığının giderilmesi genellikle başarılı sonuç verir. Birçok hastada ameliyat sonrasında gözyaşı akışı tekrar sorunsuz bir şekilde gerçekleşir. Bazı hastalarda ise en azından semptomlarda düzelme görülür.

Ancak yıllar sonra gözyaşı kanallarının yeniden yapışması veya tıkanması söz konusu olabilir.

Endoskopik gözyaşı kanalı ameliyatından önce cerrahi olmayan yöntemler uygulanabilir. 

Bunlar arasında şunlar yer alır:

• Yıkama
• Göz damlaları
• İlaçlar 

Ancak bunlar genellikle darlığın giderilmesine yardımcı olmaz ve sadece iltihap tedavisine yarar.

Endoskopik gözyaşı kanalı ameliyatı istenen sonucu vermezse, ardından başka cerrahi müdahaleler yapılabilir. Bunlara örneğin dışarıdan yapılan gözyaşı kanalı ameliyatı (Toti ameliyatı) dahildir.

Gözyaşı kanalı ameliyatını bu konuda uzmanlaşmış bir merkezde yaptırmanız önemlidir.