Ακριβής διάγνωση, καινοτόμες θεραπείες, δικτύωση εμπειρογνωμοσύνης: Συνέντευξη με τον καθηγητή Heußel

Ο καθηγητής Δρ. ιατρικής Claus Peter Heußel είναι από το 2006 διευθυντής του Τμήματος Διαγνωστικής και Επεμβατικής Ακτινολογίας με Πυρηνική Ιατρική στη φημισμένη Θωρακολογική Κλινική της Χαϊδελβέργης. Ως αναγνωρισμένος εμπειρογνώμονας στον τομέα του, συνδυάζει τις πιο σύγχρονες απεικονιστικές διαγνωστικές μεθόδους με επεμβατικές τεχνικές, συμβάλλοντας έτσι καθοριστικά στην παροχή ιατρικής περίθαλψης υψηλού επιπέδου στους ασθενείς. Υπό τη διεύθυνσή του εφαρμόζονται καινοτόμες μέθοδοι και τεχνολογίες, οι οποίες όχι μόνο επιτρέπουν την ακριβή διάγνωση, αλλά και τη διεξαγωγή στοχευμένων θεραπευτικών επεμβάσεων.

Η Θωρακολογική Κλινική της Χαϊδελβέργης, μία από τις μεγαλύτερες εξειδικευμένες κλινικές της Ευρώπης για πνευμονικές παθήσεις, προσφέρει, με την παράδοση άνω των 100 ετών και τη στενή σύνδεσή της με το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Χαϊδελβέργης, το ιδανικό πλαίσιο για τη δραστηριότητα του Καθηγητή Δρ. Heußel. Εδώ η πιο σύγχρονη επιστήμη συναντά την κλινική πρακτική, κάτι που έχει κεντρική σημασία ιδίως στη διάγνωση και τη θεραπεία του καρκίνου του πνεύμονα, των διάμεσων πνευμονικών παθήσεων και άλλων θωρακικών παθήσεων.

Τα διαγνωστικά πεδία εξειδίκευσης του καθηγητή Δρ. Heußel περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα απεικονιστικών μεθόδων, μεταξύ των οποίων η αξονική τομογραφία (CT), η μαγνητική τομογραφία (MRI), μέθοδοι πυρηνικής ιατρικής όπως η σπινθηρογραφία, καθώς και η ακτινογραφία και το υπερηχογράφημα. Διαθέτει ιδιαίτερη εξειδίκευση στην αξονική τομογραφία υψηλής ανάλυσης για τη διερεύνηση παθήσεων του πνευμονικού ιστού, καθώς και στη δυναμική αξονική τομογραφία των αναπνευστικών οδών για τη διάγνωση πνευμονικής κατάρρευσης. Επίσης, οι βιοψίες με τη βοήθεια αξονικής τομογραφίας και οι αφαίρεσεις όγκων περιλαμβάνονται στο φάσμα των υπηρεσιών του. Με τη μαγνητική τομογραφία των πνευμόνων μπορούν να διερευνηθούν ειδικά ζητήματα, όπως η πνευμονική αιμάτωση, η πνευμονική εμβολή ή οι καρδιακές παθήσεις, χωρίς έκθεση σε ακτινοβολία, κάτι που αποτελεί μεγάλο πλεονέκτημα, ιδίως για ομάδες ασθενών ευαίσθητων στην ακτινοβολία, όπως οι έγκυες γυναίκες ή τα παιδιά. Επίσης, ειδικά χειρουργικά ερωτήματα, όπως η σχέση, για παράδειγμα, των όγκων του θύμου αδένα με τα μεγάλα αγγεία και την καρδιά, καθώς και η κίνηση του διαφράγματος, μπορούν να απαντηθούν με τη δυναμική μαγνητική τομογραφία.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην επεμβατική ακτινολογία, η οποία επιτρέπει ελάχιστα επεμβατικές διαδικασίες, όπως η αφαίρεση όγκων και οι βιοψίες για τη λήψη ιστών. Αυτές οι διαδικασίες συμβάλλουν στην ακρίβεια των διαγνώσεων και στην στοχευμένη έναρξη θεραπειών, όπως οι σύγχρονες ανοσοθεραπείες. Με τη χρήση της πιο σύγχρονης τεχνολογίας και τη διεπιστημονική συνεργασία, για παράδειγμα με τη θωρακοχειρουργική, την ογκολογία και την πνευμονολογία, ο καθηγητής Δρ. Heußel συμβάλλει ουσιαστικά στην εξατομικευμένη φροντίδα των ασθενών.

Παράλληλα με την κλινική του δραστηριότητα, ο καθηγητής Δρ. Heußel συμμετέχει ενεργά σε επιστημονικά προγράμματα, όπως στο Γερμανικό Κέντρο Πνευμονικής Έρευνας, και συμβάλλει, μεταξύ άλλων, στη σύνταξη ιατρικών κατευθυντήριων οδηγιών για τη Γερμανική Εταιρεία Ακτινολογίας. Αυτό υπογραμμίζει τη δέσμευσή του να ενσωματώνει τις πιο πρόσφατες ερευνητικές γνώσεις στην καθημερινή πρακτική και, ως εκ τούτου, να θέτει τα υψηλότερα πρότυπα στη φροντίδα των ασθενών. Η Θωρακολογική Κλινική της Χαϊδελβέργης επωφελείται από τη μακρόχρονη εμπειρία και την εξειδίκευσή του στη διαγνωστική απεικόνιση και τις επεμβατικές διαδικασίες. Οι ασθενείς βρίσκουν στον καθηγητή Δρ. Heußel έναν αφοσιωμένο και υψηλά καταρτισμένο γιατρό, ο οποίος καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια για την καλύτερη δυνατή ιατρική φροντίδα.

Επίσης, στον τομέα της εκπαίδευσης και της επιμόρφωσης, το Τμήμα Ακτινολογίας της Θωρακοκλινικής της Χαϊδελβέργης εφαρμόζει ένα επιτυχημένο μοντέλο. Η άδεια επιμόρφωσης που έχει χορηγηθεί για την ακτινολογία και η πλήρης κάλυψη των διαθέσιμων θέσεων για ιατρούς και τεχνικούς ακτινολογίας (MTRA) καταδεικνύουν το μεγάλο ενδιαφέρον των νέων εργαζομένων να εκπαιδευτούν στο τμήμα ακτινολογίας της Θωρακοκλινικής της Χαϊδελβέργης. Η συντακτική ομάδα του Leading Medicine Guide συνομίλησε μαζί του και έμαθε περισσότερα για τη διαγνωστική και επεμβατική ακτινολογία, με βάση το παράδειγμα των καρκινωμάτων του πνεύμονα.

Το κάπνισμα είναι καταστροφή!

«Πριν εισέλθουμε θεματικά στον τομέα της ακτινολογίας, θα κάνω εκ των προτέρων την πιο σημαντική έκκληση: Παρακαλώ, μην καπνίζετε! Αν δεν καπνίζετε, όλα είναι εντάξει. Αν καπνίζατε και έχετε σταματήσει, πρέπει να περιμένετε περίπου 15 χρόνια, και τότε οι πνεύμονες θα είναι και πάλι σε σχετικά καλή κατάσταση. Αυτό φυσικά δεν αφορά μόνο τον καρκίνο του πνεύμονα, αλλά και σχεδόν όλες τις άλλες σοβαρές ασθένειες που αντιμετωπίζουμε στην Κλινική Θώρακος. Κανείς δεν πρέπει να καπνίζει – ό,τι κι αν είναι, όπως κι αν είναι, είτε παραδοσιακά είτε ηλεκτρονικά – ούτε ένα τσιγάρο! Τότε δεν χρειάζεται να κάνετε τίποτα άλλο. Δεν χρειάζεται προληπτικός έλεγχος, ούτε έγκαιρη διάγνωση, γιατί υπάρχουν ελάχιστα κρούσματα καρκίνου των βρόγχων ή σοβαρών πνευμονικών παθήσεων, όταν δεν καπνίζει κανείς. Το γεγονός ότι το κάπνισμα εξακολουθεί να είναι ευρέως αποδεκτό στην κοινωνία μας, είναι προβληματικό! «Στην κλινική μας προσφέρουμε πρόγραμμα διακοπής του καπνίσματος με τη συνάδελφό μας, τη Δρ. Claudia Bauer-Kemény, διευθύντρια του Τμήματος Πρόληψης και Διακοπής του Καπνίσματος», επισημαίνει με σαφήνεια ο καθηγητής Δρ. Heußel στην αρχή της συζήτησής μας.

Το καρκίνωμα του πνεύμονα είναι μία από τις συχνότερες και σοβαρότερες μορφές καρκίνου, η οποία συχνά παραμένει απαρατήρητη για μεγάλο χρονικό διάστημα. Επειδή τα πρώιμα συμπτώματα συνήθως απουσιάζουν, η διάγνωση συχνά τίθεται μόνο σε προχωρημένο στάδιο, όταν, για παράδειγμα, έχουν ήδη προσβληθεί γειτονικά όργανα. Ωστόσο, τότε οι πιθανότητες ίασης είναι σημαντικά μειωμένες. Η έγκαιρη διάγνωση είναι επομένως καθοριστική για τη βελτίωση των θεραπευτικών προοπτικών. Ιδιαίτερα οι απεικονιστικές μέθοδοι της ακτινολογίας, όπως η αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης, διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στη διάγνωση, καθώς μπορούν να καταστήσουν ορατές έγκαιρα ακόμη και τις ελάχιστες αλλαγές στον πνευμονικό ιστό. Μέσω τακτικών προληπτικών εξετάσεων σε ασθενείς υψηλού κινδύνου, η εξέλιξη της νόσου μπορεί συχνά να προληφθεί εγκαίρως ή να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά. Η διαγνωστική και επεμβατική ακτινολογία είναι ένας κλάδος της ιατρικής που ασχολείται με την εφαρμογή απεικονιστικών μεθόδων για τη διάγνωση και τη θεραπεία ασθενειών. Ενώ η διαγνωστική ακτινολογία επικεντρώνεται στη δημιουργία λεπτομερών εικόνων του σώματος για την ανίχνευση ασθενειών ή τραυματισμών, η επεμβατική ακτινολογία χρησιμοποιεί αυτές τις απεικονίσεις για τη διεξαγωγή ελάχιστα επεμβατικών θεραπευτικών επεμβάσεων.

Η ακτινολογία προσφέρει μια πληθώρα διαγνωστικών δυνατοτήτων για την έγκαιρη ανίχνευση και θεραπεία ασθενειών όπως ο καρκίνος του πνεύμονα και άλλες θωρακικές παθολογίες. 

«Σε περίπου τα δύο τρίτα των ασθενών, ο καρκίνος του πνεύμονα γίνεται αντιληπτός επειδή οι ασθενείς παρουσιάζουν συμπτώματα, όπως αιμόπτυση ή δύσπνοια. Σε αυτό το στάδιο, ο ασθενής βρίσκεται συνήθως σε τόσο προχωρημένο στάδιο, ώστε ο καρκίνος του πνεύμονα να μην είναι πλέον θεραπεύσιμος. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο όγκος έχει συνήθως ήδη εξαπλωθεί σε κεντρικές δομές, από τις οποίες δεν είναι πλέον δυνατή η χειρουργική αφαίρεσή του. Αυτό σημαίνει ότι τα δύο τρίτα των ασθενών με συμπτώματα δεν μπορούν πλέον να θεραπευτούν. Όσον αφορά το υπόλοιπο ένα τρίτο, πρόκειται για τυχαία ευρήματα, για παράδειγμα όταν πραγματοποιείται αξονική τομογραφία κοιλίας ή καρδιάς», εξηγεί ο καθηγητής Δρ. Heußel και προσθέτει:

«Για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του πνεύμονα χρησιμοποιείται η αξονική τομογραφία. Αυτή συνεπάγεται κάποια έκθεση σε ακτινοβολία, γι’ αυτό και πραγματοποιείται μόνο για σοβαρό λόγο και μόνο σε άτομα υψηλού κινδύνου. Εδώ στη Χαϊδελβέργη, ευτυχώς, έχουμε επιπλέον την επιλογή να εξετάζουμε άτομα ευαίσθητα στην ακτινοβολία, π.χ. κάτω των 40 ετών, με μαγνητική τομογραφία (MR) χωρίς ακτινοβολία. Η δυσκολία στην έγκαιρη διάγνωση έγκειται στο γεγονός ότι η αξονική τομογραφία είναι μια πολύ ευαίσθητη μέθοδος, με αποτέλεσμα να παρέχει και πολλά ψευδώς θετικά αποτελέσματα. Αυτό σημαίνει ότι συχνά εντοπίζεται μια λεγόμενη στρογγυλή εστία, η οποία όμως δεν αποτελεί βρογχικό καρκίνωμα, δηλαδή δεν είναι κακοήθης, αλλά καλοήθης. Αυτό ισχύει για περίπου το 97% των ασθενών. Για αυτούς είναι συχνά δύσκολο να κατανοήσουν ότι υπάρχει μια στρογγυλή εστία, η οποία όμως δεν χειρουργείται αμέσως. Η εξέλιξη αυτής της εστίας παρακολουθείται στη συνέχεια με βάση έναν συγκεκριμένο αλγόριθμο. Η αναγνώριση των πραγματικά κακοήθων εστιών απαιτεί καλή τεχνική και μεγάλη εμπειρία. Μερικοί ασθενείς φοβούνται τόσο πολύ, ώστε ζητούν να τους αφαιρεθεί η στρογγυλή εστία από άλλον γιατρό, ο οποίος όμως, για παράδειγμα, δεν εργάζεται σε κέντρο καρκίνου του πνεύμονα. Στη Γερμανία υπάρχουν επί του παρόντος 96 κέντρα καρκίνου του πνεύμονα πιστοποιημένα από τη Γερμανική Εταιρεία Καρκίνου του Πνεύμονα, και θα πρέπει οπωσδήποτε να απευθυνθεί κανείς σε αυτά, επειδή η ποιότητα σε αυτά είναι απλά δραματικά καλύτερη (www.oncomap.de)».

---

Το 2022, περίπου 1,8 εκατομμύρια άνθρωποι πέθαναν από καρκίνο του πνεύμονα, ενώ μόνο στη Γερμανία ο αριθμός των θανάτων ανήλθε σε περίπου 45.000. Ο καρκίνος του πνεύμονα ευθύνεται για περίπου το 15 % των δαπανών υγείας στην Ευρώπη. Η πρόγνωση για την επιβίωση από τον καρκίνο του πνεύμονα είναι τόσο καλύτερη όσο νωρίτερα διαγνωστεί η νόσος. Η έγκαιρη διάγνωση με αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης (LDCT) των πνευμόνων μπορεί να μειώσει τη θνησιμότητα που σχετίζεται με τον καρκίνο του πνεύμονα. Ο καρκίνος του πνεύμονα συγκαταλέγεται στους όγκους με δυσμενή πρόγνωση· το ποσοστό επιβίωσης 5 ετών στις γυναίκες ανέρχεται σε περίπου 25%, ενώ στους άνδρες σε περίπου 19%. Από ιστολογική άποψη διακρίνονται κυρίως 3 κύριοι τύποι: Περίπου το 44 % των περιπτώσεων είναι αδενοκαρκινώματα, περίπου το 21 % είναι πλακώδη καρκινώματα και περίπου το 15 % είναι μικροκυτταρικά βρογχικά καρκινώματα, τα οποία έχουν την χειρότερη πρόγνωση λόγω της τάσης τους για πρόωρη μετάσταση.

---

Η διεπιστημονική συνεργασία μεταξύ ακτινολόγων και άλλων ειδικοτήτων αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο της σύγχρονης ιατρικής και διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη εξατομικευμένων θεραπευτικών στρατηγικών, καθώς και στη βελτιστοποίηση της περίθαλψης των ασθενών. 

Η ακτινολογία παρέχει τις βασικές διαγνωστικές πληροφορίες που είναι απαραίτητες για τον σχεδιασμό και τον έλεγχο των θεραπειών. Μέσω της χρήσης απεικονιστικών μεθόδων υψηλής ακρίβειας, δεν προσδιορίζονται μόνο η θέση, η έκταση και ο τύπος μιας νόσου, αλλά προκύπτουν επίσης ενδείξεις σχετικά με τη βιολογία του όγκου και την ανταπόκριση στις θεραπείες. Η στενή συνεργασία με τη χειρουργική, την ακτινοθεραπεία και την ογκολογία επιτρέπει τη δημιουργία εξατομικευμένων θεραπευτικών σχεδίων με βάση τα ακτινολογικά ευρήματα. Για παράδειγμα, με τη βοήθεια της λειτουργικής απεικόνισης, όπως η PET-CT, μπορούν να προσδιοριστούν με ακρίβεια τα στάδια του όγκου και να ανιχνευθούν έγκαιρα οι μεταστάσεις. Αυτές οι πληροφορίες είναι καθοριστικές για την επιλογή της θεραπείας, είτε πρόκειται για χειρουργική επέμβαση, ακτινοθεραπεία, ανοσοθεραπεία ή χημειοθεραπεία. Μέσω της καθημερινής κοινής συζήτησης των ευρημάτων σε επιτροπές για τους όγκους, οι οποίες συνήθως πραγματοποιούνται στο τμήμα ακτινολογίας, όλες οι ειδικότητες μπορούν να συνεισφέρουν άμεσα την εμπειρογνωμοσύνη τους και να αναλύουν πολύπλοκες περιπτώσεις από διαφορετικές οπτικές γωνίες, γεγονός που συμβάλλει στη λήψη πιο τεκμηριωμένων αποφάσεων.

«Η διεπιστημονική συνεργασία στην Κλινική Θώρακος μας στη Χαϊδελβέργη είναι πολύ καλά εδραιωμένη, καθώς είμαστε εξειδικευμένη κλινική και διαθέτουμε όλες τις ειδικότητες κάτω από την ίδια στέγη. Ανταλλάσσουμε απόψεις πολλές φορές την ημέρα σε διάφορες συσκέψεις. Με αυτόν τον τρόπο διαθέτουμε έναν κύκλο ελέγχου που εξασφαλίζει σταθερά υψηλή ποιότητα. Έτσι, αν η πορεία της νόσου ενός ασθενούς δεν εξελίσσεται όπως θα έπρεπε, αυτό αντανακλάται αμοιβαία, ώστε να μπορούμε να βελτιστοποιήσουμε εκ νέου την πορεία. Αυτό λειτουργεί τόσο καλά ακριβώς επειδή βρισκόμαστε όλοι κάτω από την ίδια στέγη. Υπάρχουν επίσης μελέτες που αποδεικνύουν ότι οι ασθενείς που (αναγκάζονται να) «αλλάζουν γιατρούς» πεθαίνουν νωρίτερα, επειδή στα μεμονωμένα ευρήματα δεν μπορούν ποτέ να περιλαμβάνονται όλα τα στοιχεία. Δεν υπάρχει «κουμπί» – ούτε καν μια αξονική τομογραφία δεν το έχει. Η απεικόνιση έχει τόσες ρυθμίσεις όσες και ένα αεροπλάνο – η σωστή ερμηνεία απαιτεί τη στενή συνεργασία των γιατρών», διευκρινίζει ο καθηγητής Δρ. Heußel, ο οποίος όμως επισημαίνει και ένα μεγάλο πρόβλημα:

«Δυστυχώς, υπάρχει πρόβλημα με την αποζημίωση των εξόδων για ορισμένες από τις απαραίτητες υπηρεσίες εξωτερικών και νοσηλείας. Αυτές δεν αποζημιώνονται καθόλου ή δεν καλύπτουν το κόστος από συγκεκριμένους φορείς χρηματοδότησης. Δεν μπορούμε όμως να αντέξουμε οικονομικά να πληρώνουμε εκατοντάδες ευρώ από την τσέπη μας και εξαρτόμαστε από το να αναζητήσουν οι ασθενείς αυτές τις υπηρεσίες αλλού και να φέρουν τα αποτελέσματα. Αυτό σημαίνει για τους ασθενείς επιπλέον ραντεβού, μετακινήσεις και οργάνωση. Επιπλέον, το αποτέλεσμα δεν είναι πάντα αυτό που χρειαζόμαστε για τη θεραπεία. Αυτό δεν είναι εύκολο να το καταλάβουν οι ασθενείς».

Λογιστικές προκλήσεις στη φροντίδα των ασθενών: Όταν οι εξωνοσοκομειακές θεραπείες φτάνουν στα όριά τους

«Η Θωρακολογική Κλινική μας στη Χαϊδελβέργη είναι μακράν η μεγαλύτερη εξειδικευμένη κλινική πνευμονολογίας στην Ευρώπη και στη Γερμανία. Ασθενείς έρχονται σε εμάς από πολύ μακριά. Συχνά συμβαίνει ένας ασθενής να μην μπορεί απλά να φτάσει από το σπίτι του στην κλινική στις 8 το πρωί για να ξεκινήσει μια θεραπεία, επειδή η διαδρομή διαρκεί πολύ. Αν όμως, για παράδειγμα, ένας ασθενής μπορεί να έρθει σε εμάς μόνο στις 12 το μεσημέρι, απομένει πολύ λίγος χρόνος από την ημέρα, με αποτέλεσμα να μην προλαβαίνουμε να κάνουμε πολλά. Δεν μπορούμε πλέον να πραγματοποιήσουμε μια εγχείρηση ή μια επέμβαση, ήδη λόγω της απαιτούμενης νηστείας. Τότε οι ασθενείς πρέπει να διανυκτερεύσουν την προηγούμενη μέρα σε ένα γειτονικό ξενοδοχείο, καθώς δεν επιτρέπεται να τους εισάγουμε την προηγούμενη μέρα. Τα ενδεχόμενα έξοδα διαμονής στο ξενοδοχείο πρέπει φυσικά να τα καλύψουν οι ίδιοι οι ασθενείς. Επιπλέον, έχουμε πολλούς ηλικιωμένους ασθενείς που εξαρτώνται από τη βοήθεια συγγενών ή φίλων. Και για αυτούς προκύπτουν οικονομικές και χρονικές επιβαρύνσεις. Όλα αυτά αποτελούν μια μεγάλη λογιστική πρόκληση. «Πρέπει να έχουμε επίγνωση του γεγονότος ότι η ιατρική περίθαλψη, όπως παρέχεται σήμερα στη Γερμανία, κοστίζει πολλά χρήματα και ότι επιπλέον εξαρτάται κανείς από το κοινωνικό του δίκτυο», παραπονιέται ο καθηγητής Δρ. Heußel.

Η επεμβατική ακτινολογία διαδραματίζει έναν ολοένα και πιο κεντρικό ρόλο στη θεραπεία σύνθετων παθήσεων, όπως ο καρκίνος του πνεύμονα και οι αγγειακές παθήσεις, καθώς παρέχει ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές που συχνά προσφέρουν μια ακριβή και ήπια εναλλακτική λύση σε σχέση με τις συμβατικές χειρουργικές επεμβάσεις. 

«Με τον όρο επεμβατική ακτινολογία εννοούμε συνήθως κυρίως αγγειακές επεμβάσεις, κάτι που έχει αλλάξει σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Μόλις πριν από 15–20 χρόνια, οι περισσότερες επεμβατικές ακτινολογικές εξετάσεις ήταν μάλλον θεραπευτικές, για παράδειγμα στο πλαίσιο αγγειοδιαστολής ή εμβολισμού όγκου – μια μέθοδος που εδώ στην Θωρακοκλινική δεν εφαρμόζουμε πλέον καθόλου. Στην Κλινική Θώρακα πραγματοποιούμε περίπου 1.500 επεμβάσεις ετησίως. Πρόκειται κυρίως για βιοψίες υπό καθοδήγηση αξονικής τομογραφίας για τη λήψη ιστού, αλλά και για αφαίρεση όγκων με σκοπό την καταστροφή του καρκινικού ιστού στους πνεύμονες. Αν, για παράδειγμα, ένας ασθενής από το πρόγραμμα έγκαιρης διάγνωσης παρουσιάσει μια στρογγυλή εστία που έχει αυξηθεί ελαφρώς κατά την παρακολούθηση, αυτό φυσικά πρέπει να διευκρινιστεί. Παλαιότερα, αυτές οι στρογγυλές εστίες αφαιρούνταν χειρουργικά, παρόλο που περίπου το ένα τρίτο τους είναι καλοήθεις και, στην πραγματικότητα, δεν είναι απαραίτητη μια επέμβαση που συνεπάγεται σημαντική απώλεια πνευμονικού ιστού. Ή, κατά την μεταγενέστερη εξέταση του ιστού που αφαιρέθηκε χειρουργικά, αποδεικνυόταν ότι επρόκειτο για βρογχικό καρκίνωμα – οπότε συχνά απαιτούνταν δεύτερη χειρουργική επέμβαση, καθώς έπρεπε να αφαιρεθεί ολόκληρος ο πνευμονικός λοβός. Μέσω μιας βιοψίας της στρογγυλής εστίας υπό καθοδήγηση αξονικής τομογραφίας (CT), μπορεί να διαπιστωθεί στο παθολογικό εργαστήριο, κάτω από το μικροσκόπιο, εάν και τι είδους χειρουργική επέμβαση είναι πράγματι απαραίτητη. «Και μέσω της αφαίρεσης του όγκου, προσφέρουμε εδώ κυρίως στους ασθενείς με προϋπάρχουσες παθήσεις και, ως εκ τούτου, περιορισμένη λειτουργική ικανότητα, οι οποίοι παρουσιάζουν μόνο μεμονωμένες μικρές εστίες, μια ήπια μέθοδο για την καταστροφή του καρκινικού ιστού, π.χ. με μικροκύματα, για την οποία απαιτείται μόνο μια πολύ ελαφριά καταστολή χωρίς γενική αναισθησία», εξηγεί ο καθηγητής Δρ. Heußel.

Οι ακτινολόγοι διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη ιατρικών κατευθυντήριων γραμμών, καθώς, χάρη στην εξειδίκευσή τους στην απεικονιστική διάγνωση και στις επεμβατικές διαδικασίες, συμβάλλουν καθοριστικά στον καθορισμό διαγνωστικών και θεραπευτικών στρατηγικών βασισμένων σε επιστημονικά στοιχεία. 

Μια εικόνα λέει περισσότερα από χίλιες λέξεις. Η ακτινολογία δημιουργεί μια εικόνα της νόσου και, ως εκ τούτου, αποτελεί συχνά ένα από τα πρώτα βήματα σε κάθε ιατρική θεραπεία. Οι ιατρικές κατευθυντήριες οδηγίες είναι συστηματικά διαμορφωμένες συστάσεις για τους γιατρούς, οι οποίες βασίζονται σε τρέχουσες επιστημονικές γνώσεις. Σκοπός τους είναι να διασφαλίσουν την καλύτερη δυνατή θεραπεία για τους ασθενείς, καθορίζοντας τεκμηριωμένες διαγνωστικές και θεραπευτικές προσεγγίσεις. Αυτές οι κατευθυντήριες οδηγίες καταρτίζονται από επιστημονικές εταιρείες και ενημερώνονται τακτικά. Δεν αποτελούν υποχρεωτικούς κανόνες, αλλά οδηγίες που παρέχουν στους γιατρούς μια βάση για τη λήψη αποφάσεων. Στο πλαίσιο αυτό, λαμβάνουν υπόψη όχι μόνο την αποτελεσματικότητα των ιατρικών παρεμβάσεων, αλλά και τη σχέση οφέλους-κινδύνου καθώς και την οικονομική τους αποδοτικότητα.

«Η Θωρακολογική Κλινική της Χαϊδελβέργης συμμετέχει πάντα στην ανάπτυξη των κατευθυντήριων οδηγιών και μάλιστα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή. Προσωπικά, μου ανατέθηκε από τη Γερμανική Εταιρεία Ακτινολογίας η εκπροσώπηση στις κατευθυντήριες οδηγίες για τον καρκίνο του πνεύμονα, το μεσοθηλίωμα, την πνευμονία, το εμφύσημα κ.λπ. Η Θωρακολογική Κλινική της Χαϊδελβέργης, ως η μεγαλύτερη γερμανική εξειδικευμένη κλινική πνευμονολογίας, κατέχει πάντα ηγετική θέση σε θέματα που αφορούν τους πνεύμονες», σχολιάζει ο καθηγητής Δρ. Heußel.

Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις επηρεάζουν τη διαγνωστική και επεμβατική ακτινολογία σε βαθύ και ολοκληρωτικό βαθμό και συμβάλλουν στην περαιτέρω ενίσχυση του ρόλου της στα διεπιστημονικά θεραπευτικά κέντρα. 

«Αν εξετάσουμε τα τελευταία χρόνια, η ανοσοθεραπεία ξεχωρίζει. Αποτελεί πραγματική ευλογία και τα τελευταία 15 χρόνια έχει επιτρέψει μια δραματική βελτίωση του ποσοστού επιβίωσης. Ωστόσο, αυτό κοστίζει επίσης πάρα πολλά χρήματα. Σήμερα μπορούμε επίσης να καταγράψουμε μακροχρόνια επιβίωση σε περιπτώσεις προχωρημένου καρκίνου του πνεύμονα. Η επιτυχία είναι τόσο εντυπωσιακή, που κάποιος τείνει να πιστέψει ότι ο καρκίνος του πνεύμονα μπορεί ενδεχομένως να θεραπευτεί φαρμακευτικά. Κατ’ αρχάς, η ανοσοθεραπεία απαιτεί ακριβή ανάλυση του ιστού, δηλαδή από τη βιοψία. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας ενός όγκου, απαιτείται συνεχώς φρέσκος καρκινικός ιστός, προκειμένου να βελτιστοποιηθούν και να προσαρμοστούν τα επόμενα στάδια της θεραπείας. Διότι μόνο μέσω συνεχών και επίκαιρων εξετάσεων είναι δυνατό να αναδειχθούν νέες προσεγγίσεις για τη συνεχιζόμενη ανοσοθεραπεία. Και ακριβώς εδώ μπαίνει και πάλι στο προσκήνιο η επεμβατική ακτινολογία. Αλλά και στον τομέα της καθαρά απεικονιστικής διάγνωσης παρατηρείται επί του παρόντος μια εξέλιξη στην τεχνολογία της αξονικής τομογραφίας (CT): η λεγόμενη αξονική τομογραφία μέτρησης φωτονίων (PCCT), μια καινοτόμος εξέλιξη της αξονικής τομογραφίας (CT), η οποία επιτρέπει υψηλότερη ποιότητα εικόνας ή χαμηλότερη ακτινοβολία. Σε αυτή την περίπτωση, είτε η χωρική ανάλυση μπορεί να αυξηθεί σχεδόν κατά έναν συντελεστή 10, είτε η δόση ακτινοβολίας να μειωθεί στο 1/10, ενώ ταυτόχρονα υπάρχει η δυνατότητα μέτρησης της ποιότητας της ακτινοβολίας. Έτσι, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ταυτόχρονα διάφορα σκιαγραφικά μέσα, π.χ. με βάση το ιώδιο, το βάριο, το σίδηρο ή το χρυσό, τα οποία επισημαίνουν αντίστοιχα διαφορετικά όργανα. Η PCCT είναι τότε σε θέση να καταγράφει ταυτόχρονα τα διάφορα σήματα και, στο μέλλον, να διαφοροποιεί τα διάφορα σκιαγραφικά μέσα και να υπολογίζει εικόνες που, π.χ., απεικονίζουν ταυτόχρονα ξεχωριστά όργανα, όγκους και αγγεία. Αυτή η τεχνική εξέλιξη απέχει ακόμη πολύ από την ολοκλήρωσή της, και μερικά από τα σκιαγραφικά μέσα δεν υπάρχουν ακόμη. Ωστόσο, η τεχνολογία CT υπάρχει ήδη σε μερικά, ελάχιστα κέντρα στη Γερμανία. «Αυτή η εξέλιξη θα επηρεάσει καθοριστικά την τεχνολογία CT τα επόμενα χρόνια», διαπιστώνει ο καθηγητής Δρ. Heußel.

---

CT μέτρησης φωτονίων: Το μέλλον της απεικόνισης

Η αξονική τομογραφία μέτρησης φωτονίων (PCCT) αποτελεί μια πρωτοποριακή εξέλιξη της συμβατικής αξονικής τομογραφίας. Επιτρέπει υψηλότερη ποιότητα εικόνας με χαμηλότερη ακτινοβολία, καθώς μετρά μεμονωμένα φωτόνια ακτίνων Χ και αναλύει την ενέργειά τους. Ως εκ τούτου, προσφέρει υψηλότερη ανάλυση, ακριβέστερη διάκριση υλικών και αποδοτικότερη χρήση των σκιαγραφικών μέσων. Ειδικά στους τομείς της ογκολογίας, της καρδιολογίας και της πνευμονολογίας, η PCCT βελτιώνει σημαντικά τη διάγνωση. Η τεχνολογία αυτή χρησιμοποιείται ήδη σε ορισμένα νοσοκομεία και έχει τη δυνατότητα να φέρει επανάσταση στη διάγνωση με αξονική τομογραφία τα επόμενα χρόνια.

---

«Η μεγαλύτερη επιθυμία μου είναι η ανθρωπότητα να σταματήσει να καπνίζει! Αυτό θα είχε, μακράν, και το μεγαλύτερο αποτέλεσμα. Το Ομοσπονδιακό Κέντρο Εκπαίδευσης για την Υγεία παρέχει πολύ καλές συμβουλές και βοήθεια σε αυτό το θέμα. Από το 2024 υπάρχει το πρόγραμμα έγκαιρης διάγνωσης του καρκίνου του πνεύμονα, το οποίο όμως κοστίζει περίπου 300 ευρώ σε κάθε ασθενή. Παρατηρώ, ωστόσο, ότι οι περισσότεροι καπνιστές δεν θέλουν καθόλου να σταματήσουν. Θέλουν να λάβουν ένα «πιστοποιητικό αθωότητας» που θα τους επιτρέπει να συνεχίσουν να καπνίζουν. Πολλοί καπνιστές έχουν σταματήσει με επιτυχία το κάπνισμα και επιθυμούν, μέσω ενός ελέγχου, να βεβαιωθούν ότι δεν έχουν καρκινική εστία. Οι περισσότεροι άνθρωποι από την κύρια ομάδα κινδύνου, ωστόσο, δεν θέλουν ούτε να σταματήσουν το κάπνισμα ούτε να συμμετάσχουν στον έλεγχο. Σύμφωνα με αισιόδοξες εκτιμήσεις, αναμένεται ότι το 5% της ομάδας κινδύνου θα συμμετάσχει στην έγκαιρη διάγνωση – προσωπικά εκτιμώ ότι το ποσοστό αυτό θα είναι μάλλον 2–3%. Επομένως, το 95% των ατόμων που διατρέχουν κίνδυνο δεν προσέρχεται για έγκαιρη διάγνωση. Θα χρειαστεί να περάσει αρκετός χρόνος μέχρι το επόμενο έτος για να ενταχθεί το πρόγραμμα προληπτικού ελέγχου στις παροχές των ασφαλιστικών ταμείων, αν και είναι αμφίβολο αν αυτό αξίζει τον κόπο. Διότι, τελικά, αυτό οδηγεί και στα προαναφερθέντα ψευδώς θετικά αποτελέσματα, με αποτέλεσμα να γίνονται και πάλι περιττές χειρουργικές επεμβάσεις και να αφαιρείται ένα τμήμα του πνεύμονα που ενδεχομένως θα μπορούσε να διατηρηθεί. Για να αξιολογηθεί μια στρογγυλή εστία, απαιτείται πολύ υψηλή εξειδίκευση! Αυτή υπάρχει στα 96 γερμανικά κέντρα καρκίνου του πνεύμονα που λειτουργούν σήμερα. «Ωστόσο, η διαπίστωση μιας στρογγυλής εστίας στον ίδιο τον καπνιστή μπορεί να τον παρακινήσει προσωπικά να σταματήσει το κάπνισμα, καθώς αυτό έχει διαφορετικό αντίκτυπο από τις «σοκαριστικές εικόνες» στα πακέτα τσιγάρων», επισημαίνει ο καθηγητής Δρ. Heußel, και με αυτό ολοκληρώνουμε τη συζήτησή μας.

Σας ευχαριστούμε θερμά, κύριε καθηγητά Δρ. Heußel, για αυτή την ειλικρινή και κριτική συζήτηση!