Οι τροφικές δυσανεξίες ως ευρέως διαδεδομένη πάθηση: Ο καθηγητής Δρ. ιατρ. Sükrettin Güldütuna συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο γνωστών γαστρεντερολόγων διεθνώς. Η κλινική γαστρεντερολογίας που διευθύνει στη Φρανκφούρτη του Μάιν είναι μία από τις σημαντικότερες κλινικές εξωτερικών ασθενών του είδους της στην Ευρώπη: Εδώ, γύρω από τον διακεκριμένο ειδικό, συνεργάζονται πολλοί ειδικοί ιατροί υψηλού ιατρικού επιπέδου, οι οποίοι αντιμετωπίζουν όλες τις παθήσεις του γαστρεντερικού σωλήνα, καθώς και του ήπατος, της χοληδόχου κύστης και του παγκρέατος. Ένα από τα ιατρικά και επιστημονικά πεδία ειδίκευσης του καθηγητή Güldütuna είναι οι τροφικές δυσανεξίες, οι οποίες απαιτούν υψηλή εξειδίκευση ήδη από το στάδιο της διάγνωσης. Το Leading Medicine Guide συνομίλησε μαζί του για αυτό το συναρπαστικό θέμα.
Leading Medicine Guide: Κύριε Καθηγητά Güldütuna, δεν υπήρχαν πάντα οι τροφικές δυσανεξίες;
Καθηγητής Δρ. Güldütuna: Πιθανότατα υπήρχαν πάντα, αλλά είναι επίσης γεγονός ότι αυτές οι δυσανεξίες αυξάνονται σήμερα. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι παραπονιούνται για προβλήματα μετά το φαγητό. Παλαιότερα, αυτού του είδους τα συμπτώματα – καούρα, κοιλιακοί πόνοι, μετεωρισμός, διάρροια – συγκαταλέγονταν στην κατηγορία του ευερέθιστου εντέρου. Ως μία από τις αιτίες του ευερέθιστου εντέρου συζητούνται οι γαστρεντερικές λοιμώξεις, οι οποίες προκαλούν μια λανθασμένη ανοσολογική αντίδραση, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε τροφικές δυσανεξίες. Για τη διερεύνηση των αόριστων κοιλιακών πόνων τους, οι ασθενείς υποβάλλονταν σε γαστροσκόπηση και κολονοσκόπηση, και αν τα ευρήματα ήταν φυσιολογικά, η διάγνωση ήταν απλά «ευερέθιστο έντερο». Στους ασθενείς χορηγούνταν προβιοτικά, σπασμολυτικά ή ακόμη και αντικαταθλιπτικά. Πολλά συμπτώματα χαρακτηρίζονταν επίσης απλώς ως υποχονδριακά ή ψυχοσωματικά.
Leading Medicine Guide: Πότε σημειώθηκε η στροφή στη γαστρεντερολογία;
Καθ. Δρ. Güldütuna: Για να απαντήσω σε αυτό, ίσως πρέπει να κάνω μια μικρή αναδρομή και να εξηγήσω ότι ο κλάδος μας βρίσκεται εδώ και χρόνια σε διαδικασία αναθεώρησης της σκέψης του. Βρισκόμαστε εν μέσω της έρευνας για το μικροβίωμα και ανακαλύπτουμε συνεχώς νέα πράγματα. Το μικροβίωμα, η ανθρώπινη εντερική χλωρίδα με τρισεκατομμύρια διαφορετικά βακτήρια, είναι ένας ξεχωριστός μικρόκοσμος, ένα ξεχωριστό οικοσύστημα που μας διατηρεί υγιείς. Όμως, πώς ακριβώς συμβαίνει αυτό, τι ακριβώς λαμβάνει χώρα εκεί και τι μπορεί να διαταραχθεί – αυτό ακόμα δεν το γνωρίζουμε με ακρίβεια. Η επιστήμη ανακαλύπτει σταδιακά πόσο κρίσιμη σημασία έχει το μικροβίωμα για τις ζωτικές μας λειτουργίες.
Leading Medicine Guide: Το 2014 πραγματοποιήθηκε μια καθοριστική μελέτη με εντυπωσιακά αποτελέσματα όσον αφορά τις τροφικές δυσανεξίες και το λεγόμενο ευερέθιστο έντερο.
Καθ. Δρ. Güldütuna: Ναι, έτσι μπορεί να πει κανείς. Η εφημερίδα «Ärztezeitung» έγραψε τότε: «Νέα εξέταση φέρνει επιτέλους ηρεμία στο στομάχι». Η γαστρεντερολόγος από το Κίελο, Καθηγήτρια Δρ. Annette Fritscher-Ravens, διερεύνησε με τη βοήθεια της ενδομικροσκοπίας τι ακριβώς συμβαίνει στο λεπτό έντερο των ασθενών με ευερέθιστο έντερο. Τα ευρήματα ήταν πραγματικά εντυπωσιακά. Μέσω του ενδοσκοπίου, εισήγαγε διαλύματα με τα τρόφιμα που προκαλούν συχνότερα δυσανεξία: αγελαδινό γάλα, σόγια, μαγιά και σιτάρι. Στη συνέχεια, μέσω του μικροσκοπίου, παρατηρήθηκε πώς αντιδρούσαν οι εντερικές λάχνες. Και πράγματι – το 60 τοις εκατό αυτών των ασθενών με ευερέθιστο έντερο παρουσίασε μια εκπληκτική αντίδραση μέσα σε λίγα λεπτά. Οι κυτταρικές δομές στις εντερικές λάχνες διαλύονται, δημιουργούνται βλάβες στα επιθηλιακά κύτταρα του εντέρου, ο εντερικός βλεννογόνος γίνεται πιο διαπερατός – οι πάσχοντες υποφέρουν στη συνέχεια, με χρονική καθυστέρηση, από κοιλιακούς πόνους και μετεωρισμό. Η ιατρική είχε να αντιμετωπίσει αυτά τα συμπτώματα, αλλά μέχρι τότε δεν είχε καταστεί δυνατό να αναγνωριστεί η διαδικασία εμφάνισης των ενοχλήσεων. Με την ενδομικροσκοπία με συγκεντρωτικό λέιζερ διαθέτουμε πλέον επιτέλους ένα διαγνωστικό εργαλείο που δείχνει σε πραγματικό χρόνο τις αντιδράσεις του εντερικού βλεννογόνου.
Leading Medicine Guide: Γιατί δεν είχαμε προχωρήσει με τις μέχρι τώρα διαγνωστικές μεθόδους;
Καθ. Δρ. Güldütuna: Λαμβάνονταν δείγματα και αποστέλλονταν στο εργαστήριο, αλλά δεν προέκυπταν ευρήματα. Οι αντιδράσεις στις εντερικές λάχνες εξελίσσονται γρήγορα και είναι βραχυπρόθεσμες, μόνο οι συνέπειες διαρκούν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Μόνο με την οπτικοποίηση αυτών των μικροσκοπικών διεργασιών η ιατρική έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο. Επειδή μέχρι σήμερα δεν είχε βρεθεί τίποτα ορατό, οι ασθενείς έπρεπε να ζουν με ετικέτες όπως «ψυχοσωματική αιτία» ή «υποχονδρία».
Leading Medicine Guide: Καλύπτουν οι ασφαλιστικές εταιρείες το κόστος της ενδομικροσκοπίας με συγκεντρωτικό λέιζερ;
Καθ. Δρ. Ιατρ. Güldütuna: Δυστυχώς, αυτή η εξέταση δεν έχει ακόμη συμπεριληφθεί στον κατάλογο παροχών για τους ασφαλισμένους στο δημόσιο σύστημα. Εάν η ασφαλιστική εταιρεία δεν καλύπτει το κόστος, τότε πρέπει να προχωρήσουμε σταδιακά: για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα αποφεύγουμε συγκεκριμένα τρόφιμα και στη συνέχεια παρατηρούμε τις αντίδρασεις σε κάθε περίπτωση. Σήμερα, άλλωστε, δεν είναι μόνο το λεπτό έντερο που παρουσιάζει αλλεργική αντίδραση. Έχουν αυξηθεί σημαντικά και οι αλλεργίες του οισοφάγου. Μια προσπάθεια εξήγησης για αυτό είναι τα αλλαγμένα τρόφιμα, τα συντηρητικά που περιέχουν, οι χρωστικές ουσίες κ.λπ.
Leading Medicine Guide: Σε ποιες παθήσεις εφαρμόζετε την ενδομικροσκοπία με συγκεντρωτικό λέιζερ;
Καθ. Δρ. Güldütuna: Με τη συγκεντρωτική ενδομικροσκοπία λέιζερ εξετάζουμε επίσης τον οισοφάγο σε ασθενείς που παραπονιούνται για παλινδρόμηση – τη λεγόμενη καούρα. Σε περίπτωση μη θεραπευμένης παλινδρόμησης, ο βλεννογόνος του οισοφάγου μεταβάλλεται με την πάροδο του χρόνου. Το γαστρικό οξύ και διάφορα ένζυμα την καταστρέφουν, με αποτέλεσμα να αναπτυχθεί ο οισοφάγος Barrett, ο οποίος με τη σειρά του αποτελεί παράγοντα κινδύνου για καρκίνο του οισοφάγου. Ο καρκίνος αναπτύσσεται από τις κυτταρικές μεταβολές, τις δυσπλασίες, στον βλεννογόνο του οισοφάγου. Με τη συγκεντρωτική ενδομικροσκοπία λέιζερ μπορούμε να εντοπίσουμε σε πολύ πρώιμο στάδιο τις δυσπλασίες του οισοφάγου Barrett, που αποτελούν τα άμεσα προδρόμια του καρκίνου, οι οποίες στη συνέχεια μπορούν να αφαιρεθούν ενδοσκοπικά χωρίς χειρουργική επέμβαση.
Αριστερά: Υγιής στομάχος. Δεξιά: Νόσος παλινδρόμησης, κατά την οποία το γαστρικό οξύ ρέει στον οισοφάγο © bilderzwerg/AdobeStock
Leading Medicine Guide: Τι άλλο πρέπει να γνωρίζουν οι ασθενείς με σύνδρομο Barrett;
Καθ. Δρ. Güldütuna: Η ενδομικροσκοπία για την ανίχνευση προκαρκινικών αλλοιώσεων στον οισοφάγο Barrett αποτελεί, ειδικά στις ΗΠΑ, την πιο συχνή εφαρμογή της ενδομικροσκοπίας. Και διαπιστώσαμε ότι στους ασθενείς με σύνδρομο Barrett πρέπει επίσης να εξετάζουμε το λεπτό έντερο, για να διαπιστώσουμε αν παρουσιάζει αυξημένη διαπερατότητα. Διότι αυτό, όπως μπορείτε να φανταστείτε, υποδηλώνει τροφική δυσανεξία. Όταν όμως το έντερο επιβαρύνεται τακτικά με ουσίες που προκαλούν αμυντική αντίδραση, τότε μπορεί κανείς να φανταστεί ότι ο εντερικός βλεννογόνος υποφέρει. Αυτό οδηγεί στο σύνδρομο «Leaky Gut» (διαρρέον έντερο), όπως ονομάζεται ο κατεστραμμένος, διαπερατός εντερικός βλεννογόνος, ο οποίος επιτρέπει την είσοδο ουσιών στην κυκλοφορία του αίματος που δεν ανήκουν εκεί και μπορούν στη συνέχεια να προκαλέσουν ασθένειες με ποικίλους τρόπους.
Leading Medicine Guide: Ποια άλλα προβλήματα μπορούν να προκύψουν σε περίπτωση τροφικής δυσανεξίας;
Καθ. Δρ. Ιατρ. Güldütuna: Μια ασθένεια του οισοφάγου που οφείλεται σε τροφικά αλλεργιογόνα είναι η λεγόμενη ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα. Σε αυτή την πάθηση, η οποία δεν είναι και τόσο σπάνια, τα τρόφιμα προκαλούν μια πολύ έντονη φλεγμονή στον οισοφάγο, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές, όπως στένωση του οισοφάγου με δυσκολία στην κατάποση. Αυτή η ανοσοαπόκριση που εκτρέπεται από τα τροφικά αλλεργιογόνα μπορεί να προκαλέσει ποικίλες παθήσεις, όπως γνωρίζουμε ήδη από την κοιλιοκάκη, ένα συγκεκριμένο είδος τροφικής αλλεργίας στη γλουτένη. Σε αυτή την πάθηση μπορεί να επηρεαστούν όχι μόνο το έντερο, αλλά και το δέρμα, το ήπαρ και άλλα όργανα, ενώ σε περίπτωση μη τήρησης της διατροφής μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και 100 φορές αυξημένος κίνδυνος για όγκους του γαστρεντερικού συστήματος. Πόσο σοβαρές ασθένειες μπορούν να προκαλέσουν οι τροφικές δυσανεξίες – αυτό είναι το θέμα με το οποίο ασχολείται η επιστήμη εδώ και μερικά χρόνια και από το οποίο αντλεί συνεχώς νέες γνώσεις.
Leading Medicine Guide: Στην κλινική γαστρεντερολογίας που διευθύνετε στη Φρανκφούρτη, πραγματοποιείτε τη συγκεντρωτική ενδομικροσκοπία με λέιζερ. Πρόκειται για μια πολύ χρονοβόρα εξέταση;
Καθ. Δρ. Güldütuna: Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν πολλά κέντρα στη Γερμανία που προσφέρουν αυτή την εξέταση. Πρόκειται για μια περίπλοκη διαδικασία που απαιτεί μεγάλη εμπειρία. Και δεν αρκεί απλώς να πραγματοποιηθεί η εξέταση, αλλά πρέπει στη συνέχεια να μπορεί κανείς να συμβουλεύσει και να υποστηρίξει τον ασθενή κατάλληλα. Χρησιμοποιώ ένα ενδοσκόπιο υψηλής ανάλυσης και έναν μικροσκοπικό καθετήρα, ο οποίος παρέχει μεγέθυνση έως και 1000 φορές. Με αυτό βλέπουμε τις λάχνες ή τα επιθηλιακά κύτταρα σε τεράστιο μέγεθος. Στέκονται το ένα δίπλα στο άλλο σαν στρατιώτες, μοιάζουν με τα δάχτυλα ενός γαντιού. Για να μπορέσουμε να δούμε κάτι στο φως του λέιζερ, έχουμε προηγουμένως χορηγήσει στον ασθενή το σκιαγραφικό φθορεσκεΐνη. Στη συνέχεια, εισάγουμε διαδοχικά μικρές ποσότητες διαλύματος με τα διάφορα τρόφιμα στον εντερικό βλεννογόνο. Αν, για παράδειγμα, ο ασθενής δεν ανέχεται το σιτάρι, βλέπουμε εντυπωσιακές εικόνες: οι εντερικές λάχνες απομακρύνονται μεταξύ τους, ο βλεννογόνος γίνεται διαπερατός, ενώ σε περίπτωση έντονης αντίδρασης τα επιθηλιακά κύτταρα αποσπώνται ακόμη και. Μπορούν μεν να αναγεννηθούν, αλλά αν προστεθούν και φλεγμονώδεις διεργασίες, τότε δεν αναρρώνουν πλέον, καταστρέφονται. Αν εμφανιστεί έντονη αντίδραση ήδη από το πρώτο διάλυμα τροφής, τότε δεν μπορούμε να συνεχίσουμε τις δοκιμές.
Leading Medicine Guide: Πού επικεντρώνεται αυτή τη στιγμή η έρευνά σας;
Καθ. Δρ. Güldütuna: Στην κλινική γαστρεντερολογίας που διευθύνω στη Φρανκφούρτη του Μάιν έρχονται πάρα πολλοί ασθενείς με τροφικές δυσανεξίες και αλλεργίες. Με τα αποτελέσματα των εξετάσεών μας, βρισκόμαστε στη διαδικασία κατάρτισης δικών μας, αξιόπιστων στατιστικών για το θέμα αυτό. Γνωρίζω πρακτικά όλες τις μελέτες σε αυτόν τον τομέα, τόσο τις εθνικές όσο και τις διεθνείς. Επειδή καθημερινά αντιμετωπίζω τόσες πολλές ερωτήσεις – ειδικά από νέους ανθρώπους – σχετικά με το θέμα, θα ήθελα στο μέλλον να αξιοποιήσω περισσότερο το Διαδίκτυο για την ενημέρωση του κοινού. Διότι διαπιστώνω ότι υπάρχει τεράστια ανάγκη σε αυτό το πεδίο και, με τις εξειδικευμένες γνώσεις μου, μπορώ να συνεισφέρω αρκετά.
Κύριε καθηγητά Güldütuna, σας ευχαριστούμε πολύ για την ενδιαφέρουσα συζήτηση και για την ενημέρωση σχετικά με τις εξελίξεις σε ένα θέμα που αφορά πολλούς από εμάς. Όποιος επιθυμεί να επικοινωνήσει απευθείας με τον ειδικό μας, μπορεί να το κάνει απευθείας από τη σελίδα του προφίλ του στον Leading Medicine Guide.
