Στα γεωγραφικά μας πλάτη, πολλοί άνθρωποι επιθυμούν να χάσουν βάρος. Συχνά, αυτό επιτυγχάνεται με περισσότερη άσκηση και αλλαγή των διατροφικών συνηθειών. Τι συμβαίνει όμως όταν η αύξηση βάρους έχει ξεφύγει από τον έλεγχο; Όταν, παρά τη μειωμένη πρόσληψη θερμίδων, η ζυγαριά δεν δείχνει καμία αλλαγή – δηλαδή, όταν το υπερβολικό βάρος μετατρέπεται σε χρόνια ασθένεια; Το Leading Medicine Guide συζήτησε το θέμα αυτό με τον καθηγητή Δρ. Ralph Peterli, ο οποίος, ως έμπειρος χειρουργός ολόκληρης της κοιλιακής χώρας, ειδικεύεται κυρίως στις βαριατρικές θεραπείες. Δεδομένου ότι συγκαταλέγεται μεταξύ των αναγνωρισμένων ειδικών και σε θέματα διαβήτη, τα άτομα που πάσχουν από παχυσαρκία μπορούν να βασίζονται σε μια ολοκληρωμένη και περιεκτική φροντίδα, η οποία πείθει με τη βέλτιστη συμβουλευτική υποστήριξη και τις ελάχιστα επεμβατικές χειρουργικές τεχνικές. Ο καθηγητής Δρ. Ralph Peterli διευθύνει στο Πανεπιστημιακό Κέντρο Κοιλιακής Χειρουργικής Clarunis της Βασιλείας το μεγαλύτερο κέντρο αναφοράς για τη βαριατρική χειρουργική στη Βορειοδυτική Ελβετία – και έχει διεξάγει εκτενή έρευνα σχετικά με την παχυσαρκία και τον διαβήτη. Μαζί με την ομάδα του, αποτελεί έναν εξαιρετικά ικανό και ταυτόχρονα συμπονετικό συμβουλάτορα.
Φαίνεται άδικο. Μερικοί μπορούν να τρώνε όσο θέλουν χωρίς να παχαίνουν, ενώ άλλοι παχαίνουν, παρόλο που υποτίθεται ότι καταναλώνουν λίγη τροφή. Όταν η αύξηση βάρους γίνεται παθολογική, μιλάμε για παχυσαρκία. Η λέξη έχει την προέλευσή της στη λατινική λέξη adeps – λίπος. Η παχυσαρκία, δηλαδή το παθολογικό υπερβολικό βάρος, είναι μια διατροφική και μεταβολική διαταραχή, γνωστή επίσης ως λιπιδαιμία ή λιπομανία.
Ως βάση υπολογισμού για το σωματικό βάρος χρησιμοποιείται ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ). Ο ΔΜΣ είναι ένας δείκτης για την αξιολόγηση του βάρους ενός ατόμου σε σχέση με το ύψος του (kg/m²). «Ο ΔΜΣ δεν είναι ένα καλό, αλλά ένα απλό και μετρήσιμο μέτρο», σχολιάζει ο καθηγητής Δρ. Peterli και συνεχίζει: «Το λεγόμενο όριο βρίσκεται σε ΔΜΣ από 35 έως 40. Σε αυτό το εύρος, ο μεταβολισμός ενός ατόμου έχει ήδη μεταβληθεί τόσο πολύ προς το χειρότερο, ώστε χωρίς εξωτερική παρέμβαση είναι σχεδόν αδύνατο να μειωθεί το βάρος με τις δικές του δυνάμεις».
Τα γονίδιά μας βρίσκονται στο DNA (δεσοξυριβονουκλεϊκό οξύ) μας. Πρόκειται για μακρά, ινώδη μόρια από τα οποία αποτελούνται τα χρωμοσώματά μας. Αυτά φέρουν τον κώδικα για την παραγωγή όλων των πρωτεϊνών και, κατά συνέπεια, για κάθε πτυχή των διαδικασιών της ζωής. Τα γονίδιά μας είναι σαν ένα σχέδιο κατασκευής – μέσω αυτών καθορίζεται το χρώμα των μαλλιών και των ματιών μας ή το ύψος μας, ενώ συμμετέχουν στην παραγωγή πρωτεϊνών και ορμονών, οι οποίες με τη σειρά τους καθορίζουν το μεταβολισμό μας, αλλά και τις διατροφικές μας συνήθειες.
Οι αιτίες του σοβαρού υπερβολικού βάρους είναι ποικίλες
Ωστόσο, δεν μπορεί πάντα να κατηγορηθεί ένας υπέρβαρος άνθρωπος ότι έτρωγε υπερβολικά στο παρελθόν. Διότι οι αιτίες του σοβαρού υπερβολικού βάρους είναι ποικίλες: «Γι’ αυτό και η παχυσαρκία χαρακτηρίζεται ως χρόνια ασθένεια, καθώς οι πάσχοντες δεν φέρουν καμία ευθύνη. Πρόκειται μάλλον για γενετική προδιάθεση. Η γενετική αποτελεί την κύρια αιτία σε ποσοστό περίπου σαράντα έως ογδόντα τοις εκατό. Αυτό έχουν δείξει επίσης μελέτες με γονείς και έρευνες σε δίδυμα. Ο τρόπος ζωής του ατόμου παίζει μάλλον δευτερεύοντα ρόλο», εξηγεί ο καθηγητής Δρ. Peterli.
Το τι συμβαίνει στον οργανισμό κατά τη διάρκεια μιας δίαιτας ή ακόμη και μιας ριζικής θεραπείας και γιατί μια τέτοια προσέγγιση συνήθως δεν αποδίδει αποτελέσματα και η ένδειξη στη ζυγαριά απλώς δεν μειώνεται σχεδόν καθόλου, το εξηγεί πολύ συνοπτικά ο ειδικός στη βαριατρική χειρουργική: «Όποιος ακολουθεί μια ριζική δίαιτα, βάζει το σώμα του σε μια κατάσταση που μοιάζει με λιμοκτονία. Ο οργανισμός κρατάει απεγνωσμένα κάθε κιλό για να επιβιώσει», λέει ο καθηγητής Δρ. Peterli. «Υπάρχει μια ενδιαφέρουσα μελέτη, σύμφωνα με την οποία τα παιδιά που γεννήθηκαν από μητέρες με υποβάρος στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν παχυσαρκία στην ενήλικη ζωή τους. Φαίνεται λοιπόν ότι ο οργανισμός, από φόβο για λιμοκτονία, αποθηκεύει τα πάντα και κρατάει το λίπος χωρίς όρους», αναφέρει.
Σημαντικός ρόλος: η διατροφή στην παιδική ηλικία
Όποιος ως παιδί καταναλώνει πολλά προϊόντα με ζάχαρη και λίπος και γενικά τρώει περισσότερο από ό,τι καταναλώνει, φυσικά θα πάρει βάρος και θα δυσκολευτεί να το χάσει ξανά. «Φυσικά, και στην ενήλικη ζωή η γενική διατροφή παίζει μεγάλο ρόλο. Ενοχλητική είναι επίσης η παραπλανητική επισήμανση, η οποία αφθονεί στη βιομηχανία τροφίμων. Έτσι, πολλοί άνθρωποι πιστεύουν, για παράδειγμα, ότι το σιρόπι αγαύης είναι ένα καλό υποκατάστατο της ζάχαρης. Αυτό δεν ισχύει, γιατί τελικά και το σιρόπι αγαύης είναι φρουκτόζη. Και η φρουκτόζη είναι ζάχαρη!», λέει ο καθηγητής Δρ. Peterli. Η φρουκτόζη δεν μπορεί να διασπαστεί από τον οργανισμό και μεταφέρεται απευθείας στα αποθέματα λίπους.
Η παχυσαρκία δεν είναι δικό μας λάθος
Με την πάροδο της ηλικίας, ο άνθρωπος συνήθως αυξάνει συνεχώς το βάρος του. Αυτή είναι μια φυσιολογική διαδικασία. Σε άτομα κανονικού βάρους, αυτό δεν αποτελεί τόσο μεγάλο πρόβλημα, καθώς μπορεί να αντιμετωπιστεί με απλά μέσα. Στους παχύσαρκους ασθενείς, όμως, η αύξηση βάρους είναι συχνά τόσο προχωρημένη, ώστε μόνο εξωτερική βοήθεια μπορεί να επιφέρει αλλαγή. «Από το 2011, οι μεταβολικές ή βαριατρικές επεμβάσεις στην Ελβετία αποτελούν υποχρεωτική παροχή από τα δημόσια ταμεία υγείας, όταν ένα άτομο πάσχει από ακραίο υπερβολικό βάρος. Αυτό σημαίνει ότι η παχυσαρκία αναγνωρίζεται ως ασθένεια στη Γερμανία – κάτι που δεν ισχύει, για παράδειγμα, στην Ελβετία», δήλωσε ο καθηγητής Δρ. Peterli σχετικά με τη νομική κατάσταση.
© bilderzwerg | Fotolia
Μια χειρουργική επέμβαση δεν αφορά αποκλειστικά την απώλεια βάρους
Όποιος πάσχει από σοβαρό υπερβολικό βάρος επιβαρύνει ολόκληρο το σώμα. Φανταστείτε, παρακαλώ, τι πρέπει να αντέχουν μόνο τα οστά και οι αρθρώσεις για να μπορέσουν να φέρουν όλο αυτό το βάρος. «Η απώλεια βάρους όμως δεν ανακουφίζει μόνο το σκελετικό σύστημα, αλλά βοηθά επίσης στη θεραπεία και την πρόληψη καρδιακών και κυκλοφορικών παθήσεων, καθώς και του διαβήτη τύπου II, μιας χρόνιας μεταβολικής νόσου κατά την οποία παράγεται ανεπαρκής ποσότητα ινσουλίνης στον οργανισμό. Επίσης, μειώνεται το σύνδρομο της άπνοιας ύπνου. Η απώλεια βάρους μπορεί να σώσει ζωές», προειδοποιεί ο καθηγητής Δρ. Peterli.
Στη Γερμανία, το 2006, περισσότεροι από επτά εκατομμύρια πολίτες υποβλήθηκαν σε θεραπεία για σακχαρώδη διαβήτη, ενώ ήταν κυρίως οι διαβητικοί τύπου 2 που έπρεπε να λαμβάνουν ολοένα και περισσότερη ινσουλίνη. Ως εκ τούτου, ο διαβήτης τύπου 2 αποτελεί τη δαπανηρότερη χρόνια ασθένεια, η οποία επιβαρύνει τα γερμανικά ταμεία υγείας με περίπου 18 δισ. ευρώ ετησίως.
Διάφορες χειρουργικές μέθοδοι για τη μακροπρόθεσμη απαλλαγή ενός ασθενούς από το υπερβολικό βάρος
«Ο κλασικός γαστρικός δακτύλιος έχει πλέον ξεπεραστεί», απαντά ο καθηγητής Peterli στην ερώτηση σχετικά με τις διάφορες χειρουργικές μεθόδους. «Ένα γαστρικό δακτύλιο έχει επιτυχία μόνο κατά περίπου 10%, καθώς απλώς επιβραδύνει την πρόσληψη τροφής. Η γαστρική παράκαμψη πραγματοποιείται εδώ και πάνω από πενήντα χρόνια και αποτελεί πλέον τη συνήθη χειρουργική επέμβαση με τη μέθοδο της λαπαροσκοπικής τεχνικής. Σε αυτή τη διαδικασία, η διέλευση της τροφής μέσω του γαστρεντερικού σωλήνα ανακατευθύνεται μέσω δύο τεχνητών συνδέσεων, έτσι ώστε να παρακάμπτεται ένα μεγάλο τμήμα του στομάχου και τμήματα του λεπτού εντέρου», εξηγεί ο καθηγητής Δρ. Peterli.
«Η γαστρική σωληνοποίηση αποτελεί την εναλλακτική λύση της γαστρικής παράκαμψης, κατά την οποία ο στομάχος απλώς συρρικνώνεται δραστικά, με αποτέλεσμα να μπορεί να προσληφθεί, κατ’ αρχήν, λιγότερη τροφή», διευκρινίζει ο καθηγητής Peterli. Εάν η γαστρική σωληνοποίηση ή η γαστρική παράκαμψη δεν αποφέρουν τα επιθυμητά αποτελέσματα, σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς μπορεί να πραγματοποιηθεί η λεγόμενη χοληπαγκρεατική παράκαμψη, ένας συνδυασμός χειρουργικής επέμβασης παράκαμψης και γαστρικής σωληνοποίησης. Σε αυτή την επέμβαση, ο στομάχος μετασχηματίζεται σε σωληνοειδή στομάχι και ταυτόχρονα το μεγαλύτερο μέρος του λεπτού εντέρου αποκλείεται από τη διαδρομή της τροφής, με αποτέλεσμα να συντομεύεται και η πεπτική οδός. «Αυτός ο τύπος χειρουργικής επέμβασης είναι πιο περίπλοκος, αλλά οδηγεί σε απώλεια βάρους περίπου 80 %. Ωστόσο, απαιτείται δια βίου παρακολούθηση, για την έγκαιρη ανίχνευση ανεπιθύμητων παρενεργειών ή συμπτωμάτων ανεπάρκειας», εξηγεί ο καθηγητής Δρ. Peterli.
Ποια χειρουργική επέμβαση για ποιον ασθενή;
Για να διασφαλιστεί η επιλογή της σωστής χειρουργικής μεθόδου, ο ασθενής ή η ασθενής υποβάλλεται σε διάφορα στάδια προετοιμασίας, όταν πράγματι έχουν αποτύχει όλες οι συντηρητικές μορφές θεραπείας. «Αρχικά πραγματοποιείται διεπιστημονική αξιολόγηση στην κλινική. Αυτό σημαίνει ότι ο ασθενής υποβάλλεται σε πλήρη εξέταση από διάφορους ειδικούς (διατροφολόγο, ειδικό μεταβολισμού, ψυχίατρο και, αν χρειαστεί, καρδιολόγο και πνευμονολόγο). Στη συνέχεια, σε μια αναλυτική συζήτηση, εξηγούνται στον ασθενή τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα των διαφόρων χειρουργικών μεθόδων. Στατιστικά, στην Ελβετία πραγματοποιούνται περίπου 85 % γαστρικές παρακάμψεις και 15 % γαστρικοί σωλήνες – στη Γερμανία η αναλογία είναι αντίστροφη», εξηγεί ο καθηγητής Δρ. Peterli με ελαφρώς κριτική έκφραση. Διότι η χειρουργική επέμβαση γαστρικού σωλήνα είναι τελικά η πιο εύκολη στην εκτέλεση. Η χειρουργική επέμβαση bypass είναι όμως η πιο αποτελεσματική και, για παράδειγμα, πολύ πιο επιτυχημένη σε ασθενείς με γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, ήδη και μόνο λόγω της δυνατότητας ταυτόχρονης αντιμετώπισης μιας διαφραγματοκήλης. «Οι αρνητικές επιπτώσεις που ακούμε να αναφέρονται σε σχέση με τη χειρουργική επέμβαση παράκαμψης συχνά συνδέονται με ανεπαρκή μετεγχειρητική παρακολούθηση», επισημαίνει επικριτικά ο καθηγητής Δρ. Peterli.
Ο καθηγητής Δρ. Peterli, ως τότε πρόεδρος της Ελβετικής Εταιρείας Βαριατρικής Χειρουργικής, κατάφερε, σε συνεργασία με εκπροσώπους της Ειδικής Εταιρείας Ενδοκρινολογίας και Διαβήτη, να εξασφαλίσει ότι οι ασθενείς με ΔΜΣ 30-35 και με σοβαρό, δυσρυθμιζόμενο σακχαρώδη διαβήτη (σακχαρώδης διαβήτης) να μπορούν να υποβληθούν σε χειρουργική επέμβαση και στην Ελβετία.
Όσον αφορά την επιλογή της χειρουργικής μεθόδου, ο καθηγητής Δρ. Peterli αποδίδει μεγάλη σημασία στη λήψη της βέλτιστης απόφασης για κάθε ασθενή ξεχωριστά. Τόσο η επέμβαση παράκαμψης όσο και η γαστροπλαστική με σωληνοειδή γαστροστομία πραγματοποιούνται λαπαροσκοπικά. Και οι δύο επεμβάσεις έχουν ως αποτέλεσμα, εκτός από τη μείωση της ποσότητας τροφής, μια ευεργετική μεταβολή του μεταβολισμού.
Απλά προληπτικά μέτρα
Κατ’ αρχήν, κάθε άτομο που δεν είναι ακόμη παχύσαρκο μπορεί να επηρεάσει το βάρος του μέσω της συμπεριφοράς του. Εδώ ισχύουν τα κλασικά: περισσότερη άσκηση, πιο υγιεινή διατροφή. Ωστόσο, ο καθηγητής Δρ. Peterli εξηγεί με απλά λόγια: «Παρακαλώ, αποφύγετε όσο το δυνατόν περισσότερο τη ζάχαρη και τα τρόφιμα που περιέχουν ζάχαρη. Στην πραγματικότητα, θα έπρεπε να ασκηθεί αγωγή κατά της βιομηχανίας τροφίμων, ειδικά όσον αφορά τα συστατικά των προϊόντων για παιδιά. Μέσω της διαφήμισης δημιουργείται η ψευδής εντύπωση ότι, για παράδειγμα, μια παιδική σοκολάτα είναι υγιεινή, ενώ στην πραγματικότητα αποτελείται από ανθυγιεινά συστατικά. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, τα παιδιά δεν πρέπει να καταναλώνουν περισσότερο από 10 g ζάχαρης την ημέρα, ενώ οι ενήλικες όχι περισσότερο από 25-50 g. Οι περισσότερες από τις λεγόμενες «υγιεινές μορφές ζάχαρης», όπως το σιρόπι αγαύης, η ζάχαρη από άνθη καρύδας, το σιρόπι σφενδάμου ή ο συμπυκνωμένος χυμός αχλαδιού, δεν έχουν καμία αξία, καθώς τελικά αποτελούνται μόνο από φρουκτόζη. «Μόνο τα υποκατάστατα ξυλιτόλη/ερυθριτόλη μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε αυτή την περίπτωση», εξηγεί ο καθηγητής Δρ. Peterli και συνεχίζει με την εξής σύσταση: «Αφιερώστε πάντα χρόνο στην προετοιμασία του φαγητού και στο ίδιο το γεύμα. Αποφύγετε τα έτοιμα γεύματα και μειώστε την πρόσληψη υδατανθράκων. Τα γλυκά ποτά και το αλκοόλ πρέπει φυσικά να καταναλώνονται μόνο με μέτρο. Αλλά τελικά αυτό που μετράει είναι: πρέπει να μπορεί κανείς να απολαμβάνει το φαγητό και να μην αυτοτιμωρείται».
Ευχαριστούμε πολύ τον καθηγητή Δρ. Peterli για αυτές τις ενδιαφέρουσες και πρωτοποριακές πληροφορίες! Μέσω της σελίδας προφίλ του Leading Medicine Guide μπορείτε να επικοινωνήσετε απευθείας με τον καθηγητή Δρ. Peterli.
