Όσον αφορά τον καρκίνο του εντέρου, συγκαταλέγεται στους κορυφαίους ειδικούς: η υψηλή χειρουργική του εμπειρογνωμοσύνη γίνεται ιδιαίτερα εμφανής σε ιδιαίτερα πολύπλοκες επεμβάσεις – όπως, για παράδειγμα, στον καρκίνο του ορθού. Σε αυτόν τον τομέα, ο καθηγητής Δρ. Christoph A. Maurer έχει αναπτύξει, μαζί με την ομάδα του, ακόμη και μια δική του χειρουργική μέθοδο. Ο Leading Medicine Guide συνομίλησε με τον διεθνούς φήμης χειρουργό, μεταξύ άλλων, για το τι καθορίζει την επιτυχία μιας χειρουργικής επέμβασης σε αυτόν τον τύπο καρκίνου.
«Η χειρουργική ακρίβεια είναι καθοριστική!»
Ως ορθό – ή τελικό έντερο – ονομάζεται το τελευταίο τμήμα του παχέος εντέρου. Το ορθό έχει μήκος περίπου δώδεκα εκατοστά κατά μέσο όρο και συνορεύει με τον πρωκτικό σωλήνα. Ο έμπειρος χειρουργός σπλαχνικών οργάνων, ο καθηγητής Δρ. Christoph A. Maurer, επισημαίνει ότι, από όλα τα όργανα της κοιλιακής κοιλότητας, το ορθό είναι αυτό που προσβάλλεται συχνότερα από κακοήθεις όγκους. Ωστόσο, αυτό δεν είναι, μακράν, η μόνη ενδιαφέρουσα πληροφορία που έχει να μας δώσει ο ειδικός.
Leading Medicine Guide: Κύριε Καθηγητά Maurer, αναφέρετε ότι οι καρκινικές παθήσεις του ορθού αντιπροσωπεύουν περίπου το σαράντα τοις εκατό του συνόλου των όγκων του παχέος εντέρου. Πρόκειται για έναν εντυπωσιακό αριθμό. Ποιοι είναι λοιπόν οι άνθρωποι που προσβάλλονται συχνότερα από όγκους του ορθού;
Καθηγητής Δρ. Christoph A. Maurer: Κατ’ αρχάς, πρέπει να επισημανθεί ότι οικογενειακό ιστορικό με κληρονομική γονιδιακή μετάλλαξη διαπιστώνεται σε λιγότερο από το δέκα τοις εκατό του συνόλου των ασθενών. Έχουμε, λοιπόν, περίπου το ενενήντα τοις εκατό των περιπτώσεων που δεν παρουσιάζουν οικογενειακά ιστορικά – και σε αυτές τον καρκίνο του ορθού σπάνια εμφανίζεται πριν από την ηλικία των πενήντα ετών. Επιπλέον, ο όγκος αναπτύσσεται αργά, σε διάστημα αρκετών ετών, και σε περίπου το 97% των περιπτώσεων ακολουθεί τη λεγόμενη ακολουθία αδενώματος-καρκινώματος.
Leading Medicine Guide: Ακολουθία αδενώματος-καρκινώματος;
Καθ. Δρ. Ιατρ. Christoph A. Maurer: Στην ακολουθία αδενώματος-καρκινώματος, αρχικά εμφανίζεται ένας μικρός, επίπεδος πολύποδας, ο οποίος αναπτύσσεται αργά σε αδενώδη βλάβη ή μυκητοειδές αδένωμα. Αυτός ο πολύπος του εντέρου τελικά μεταπλασιάζεται και εξελίσσεται σε διηθητικό όγκο, δηλαδή σε καρκίνο. Αυτή η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει από επτά έως δέκα χρόνια.
Leading Medicine Guide: Υπάρχουν παράγοντες κινδύνου που θα μπορούσαν να αποφευχθούν;
Καθηγητής Δρ. Ιατρ. Christoph A. Maurer: Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του ορθού που μπορούν να επηρεαστούν είναι το υπερβολικό βάρος, το κάπνισμα καθώς και η υπερβολική κατανάλωση κόκκινου κρέατος, ιδίως όταν είναι ψημένο στη σχάρα μέχρι να μαυρίσει.
Leading Medicine Guide: Και πώς καταλαβαίνω ότι πάσχω από καρκίνο του ορθού; Από έντονους πόνους;
Καθ. Δρ. Ιατρ. Christoph A. Maurer: Μια συχνή δήλωση των ασθενών είναι: «Δεν νιώθω τίποτα, άρα δεν έχω καρκίνο του παχέος εντέρου!» Αυτό, όμως, ισοδυναμεί με μια εσφαλμένη αντίληψη. Τα συμπτώματα που αναφέρονται κατά κύριο λόγο στον καρκίνο του ορθού είναι η αλλαγή στις συνήθειες αφόδευσης ή η έκκριση ανοιχτόκόκκινου αίματος από τον πρωκτό. Το τελευταίο συχνά αποδίδεται λανθασμένα σε αιμορροΐδες – κάτι που μπορεί να αποβεί μοιραίο. Ο πόνος ή η εντερική απόφραξη αποτελούν όψιμα συμπτώματα και, ως εκ τούτου, ένδειξη μιας ήδη προχωρημένης νεοπλασματικής νόσου.
Leading Medicine Guide: Αν η διάγνωση είναι καρκίνος του ορθού, πώς προχωρά ο σχεδιασμός της θεραπείας;
Καθ. Δρ. Ιατρ. Christoph A. Maurer: Κατ’ αρχάς, η διάγνωση γίνεται μέσω κολονοσκόπησης και λήψης δείγματος ιστού, της λεγόμενης βιοψίας. Στη συνέχεια, προσδιορίζεται η έκταση του όγκου, συνήθως μέσω αξονικής τομογραφίας της κοιλιάς και του θώρακα και μαγνητικής τομογραφίας της πυέλου. Με βάση αυτές τις πληροφορίες, κατά τη διάρκεια της διεπιστημονικής μας συνάντησης για τους όγκους, καταρτίζεται μια πρόταση θεραπείας για τους ασθενείς, λαμβάνοντας υπόψη το ατομικό στάδιο του όγκου. Συχνά απαιτείται η διαδοχική εφαρμογή των τριών θεραπευτικών μεθόδων: χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία και χειρουργική επέμβαση.
Leading Medicine Guide: Είναι επικίνδυνες οι χειρουργικές επεμβάσεις για τον καρκίνο του ορθού;
Καθ. Δρ. Christoph A. Maurer: Αυτό εξαρτάται και από το στάδιο της νόσου. Σε κάθε περίπτωση, όμως, ισχύει το εξής: οι χειρουργικές επεμβάσεις για τον καρκίνο του ορθού ανήκουν στον τομέα της εξαιρετικά εξειδικευμένης κοιλιακής χειρουργικής. Στην Ελβετία, επιτρέπεται να πραγματοποιούνται μόνο από λίγα κέντρα. Για τον σκοπό αυτό, ένα κέντρο πρέπει να πληροί πολυάριθμες προϋποθέσεις – για παράδειγμα, έναν ελάχιστο ετήσιο αριθμό περιπτώσεων ανά κλινική και ανά χειρουργό.
Leading Medicine Guide: Ωστόσο, τα κέντρα στα οποία εργάζεστε και εσείς ο ίδιος πληροίτε αυτές τις προϋποθέσεις, έτσι δεν είναι;
Καθηγητής Δρ. Ιατρ. Christoph A. Maurer: Ναι, τόσο η Solothurner Spitäler AG όσο και η κλινική Hirslanden στη Βέρνη θεωρούνται κορυφαία κέντρα εξειδίκευσης για τις κοιλιακές παθήσεις, μεταξύ άλλων επειδή αποτελούνται από ένα δίκτυο γαστρεντερολόγων, χειρουργών σπλαχνικών οργάνων, ραδιοογκολόγων, ογκολόγων και παθολόγων. Ακριβώς η διεπιστημονική σύσκεψη για τους όγκους, δηλαδή η στενή συνεργασία σε κάθε μεμονωμένη περίπτωση, εξασφαλίζει στους ασθενείς μας μια σημαντική προστιθέμενη αξία σε ό,τι αφορά την ιατρική εμπειρογνωμοσύνη.
Leading Medicine Guide: Αυτό οφείλεται σίγουρα και στο γεγονός ότι τέτοιες επεμβάσεις δεν είναι ακριβώς εύκολες...
Καθ. Δρ. Ιατρ. Christoph A. Maurer: Ακριβώς. Το χειρουργικό πεδίο βαθιά μέσα στη μικρή λεκάνη, οι συχνά στενές συνθήκες της λεκάνης, η συχνά παρατηρούμενη παχυσαρκία των ασθενών και, στους άνδρες, ο ενίοτε διογκωμένος προστάτης καθιστούν αυτές τις χειρουργικές επεμβάσεις του ορθού ιδιαίτερα απαιτητικές. Ωστόσο, με την κατάλληλη εμπειρία και εξειδίκευση, αυτές οι επεμβάσεις πραγματοποιούνται σχεδόν χωρίς εξαίρεση με ακρίβεια, ελάχιστη αιμορραγία και χωρίς επιπλοκές.
Leading Medicine Guide: Σε περίπτωση όγκων στο ορθό, υπάρχει σίγουρα ο φόβος ότι θα χαθεί ο πρωκτός και ότι θα πρέπει να ζήσει κανείς με τεχνητό πρωκτό.
Καθ. Δρ. Christoph A. Maurer: Με την κατάλληλη τεχνογνωσία, η προεγχειρητική διάγνωση και η χειρουργική τεχνική είναι σήμερα τόσο εξελιγμένες, ώστε η κολεκτομή σπάνια είναι πλέον απαραίτητη. Στο σύνολο των ασθενών μας, μόνο σε ποσοστό πέντε έως έξι τοις εκατό η νόσος συνεπάγεται την απώλεια του πρωκτού και, κατά συνέπεια, της φυσιολογικής ακράτειας.
Leading Medicine Guide: Ισχύει αυτό για ολόκληρη την Ελβετία;
Καθ. Δρ. Ιατρ. Christoph A. Maurer: Δυστυχώς όχι, αυτά τα ενθαρρυντικά ποσοστά οφείλονται στην εμπειρογνωμοσύνη μας. Σε ολόκληρη την Ελβετία, πραγματοποιείται κολεκτομή σε κατά μέσο όρο το 25% όλων των ασθενών με καρκίνο του ορθού.
Leading Medicine Guide: Μπορώ να θεραπευτώ εντελώς από τον καρκίνο του ορθού;
Καθ. Δρ. Ιατ. Christoph A. Maurer: Η μακροπρόθεσμη πρόγνωση εξαρτάται, αφενός, από το στάδιο του όγκου κατά τη διάγνωση και, αφετέρου, από την ποιότητα της χειρουργικής επέμβασης. Και ακριβώς εκεί, δηλαδή στην ποιότητα της χειρουργικής επέμβασης, είναι καθοριστική η ακριβής εκτέλεση της λεγόμενης ολικής μεσοορθικής εκτομής. Με αυτή την τεχνική, το λιπώδες σώμα που φέρει τους λεμφικούς αγγείους και τους λεμφαδένες και περιβάλλει τον ορθό, αποκόπτεται με ακρίβεια από τη μικρή λεκάνη κατά μήκος ενός λεπτού στρώματος συνδετικού ιστού. Αυτό το μεσοορθικό λιπώδες σώμα είναι, πράγματι, η περιοχή στην οποία ο όγκος μπορεί να διεισδύσει άμεσα ή να μετασταθεί, δηλαδή να δημιουργήσει αποικίες. Για να προληφθεί η υποτροπή του όγκου στη μικρή λεκάνη, αυτός ο λιπώδης ιστός – το μεσοόρθιο – πρέπει, επομένως, να αφαιρεθεί πλήρως. Στην κλινική μας, το ποσοστό τοπικής υποτροπής μετά από πενταετή περίοδο παρακολούθησης είναι μικρότερο του τριών τοις εκατό, ενώ ακόμη και σε μακροχρόνιες παρατηρήσεις παραμένουμε κάτω από το πέντε τοις εκατό. Παρεμπιπτόντως, έχουμε ήδη παρουσιάσει τη μέθοδό μας σε γερμανόφωνους χειρουργούς σε μορφή βιβλίου ήδη από το 1998. Το βιβλίο ονομάζεται «Η έννοια της ολικής μεσοορθικής εκτομής» και εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Karger.
Leading Medicine Guide: Χρειάζεται λοιπόν επιπλέον χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία;
Καθ. Δρ. Ιατ. Christoph A. Maurer: Η βελτίωση και η βελτιστοποίηση της χειρουργικής τεχνικής στην περιοχή της μικρής λεκάνης μας επιτρέπει σήμερα να αποφεύγουμε την ακτινοθεραπεία σε περίπου εξήντα τοις εκατό των ασθενών – και συγκεκριμένα σε εκείνους τους ασθενείς στους οποίους, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες, θα συνιστούσε μια τέτοια θεραπεία λόγω της συμβατικής χειρουργικής επέμβασης. Έτσι, ένα σημαντικό ποσοστό των ασθενών γλιτώνει τις πιθανές παρενέργειες της ακτινοθεραπείας, χωρίς να διακυβεύεται το ποσοστό τοπικής υποτροπής ή η μακροπρόθεσμη επιβίωση. Αντίθετα, στα μεσαία και προχωρημένα στάδια του όγκου συνιστάται χημειοθεραπεία με σκοπό την πρόληψη ή τη θεραπεία απομακρυσμένων μεταστάσεων στο ήπαρ ή στους πνεύμονες. Πρόσφατα, η χημειοθεραπεία πραγματοποιείται κατά προτίμηση πριν από τη χειρουργική επέμβαση.
Leading Medicine Guide: Πόση ποιότητα ζωής χάνουν κατά μέσο όρο οι ασθενείς μετά από χειρουργική επέμβαση όγκου στο ορθό;
Καθ. Δρ. Christoph A. Maurer: Στην ερευνητική μου ομάδα έχουμε αναπτύξει μια μέθοδο αντικατάστασης του ορθού. Κατά τη διαδικασία αυτή, το παχύ έντερο, το οποίο συρράπτεται στον πρωκτικό σωλήνα, διαμορφώνεται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργηθεί μια δεξαμενή κοπράνων παρόμοια με εκείνη του φυσιολογικού ορθού. Επιπλέον, δημιουργείται ένας αναστολέας της περισταλτικής κίνησης – η προωθητική κίνηση του εντέρου επιβραδύνεται, δηλαδή, πριν από τον πρωκτικό σωλήνα. Έτσι, μετά τη χειρουργική επέμβαση, οι ασθενείς ενοχλούνται πολύ σπανιότερα από συχνές κενώσεις, λεπτό κόπρανα ή ακόμη και ακράτεια. Ήδη μετά από ένα χρόνο, οι ασθενείς μας δεν αναφέρουν σχεδόν καθόλου παράπονα σχετικά με αυτά τα ζητήματα. Χάρη στη βελτίωση της χειρουργικής μας τεχνικής και στην εμβάθυνση των ανατομικών γνώσεων σχετικά με τη μικρή λεκάνη, είμαστε σήμερα επίσης σε θέση να προστατεύουμε σε μεγάλο βαθμό τα νεύρα που οδηγούν στην ουροδόχο κύστη και στα γεννητικά όργανα. Έτσι, οι ουρογεννητικές δυσλειτουργίες εμφανίζονται πολύ σπανιότερα μετά από χειρουργικές επεμβάσεις στο ορθό, εφόσον ο χειρουργός διαθέτει την απαραίτητη εμπειρία και εκτελεί την επέμβαση με μεγάλη ακρίβεια. Αυτή την επιστημονική διαπίστωση, παρεμπιπτόντως, την έχουμε ήδη δημοσιεύσει το 2001 σε ένα έγκριτο χειρουργικό περιοδικό (Br J Surg).
Leading Medicine Guide: Πολλοί ασθενείς αισθάνονται αβεβαιότητα σχετικά με το τι πρέπει να κάνουν μετά από μια διάγνωση. Τι συνιστάτε;
Καθ. Δρ. Christoph A. Maurer: Συμβουλεύω όλους τους ασθενείς να διερευνήσουν το θέμα ακόμη και στην παραμικρή αμφιβολία. Κανείς δεν πρέπει να διστάζει να ζητήσει δεύτερη γνώμη – ακόμη και μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας, σε περίπτωση μη ικανοποιητικού αποτελέσματος.
Leading Medicine Guide: Κύριε Καθηγητά Maurer, σας ευχαριστούμε για αυτές τις συναρπαστικές πληροφορίες σχετικά με την υψηλή τέχνη της χειρουργικής του ορθού! Ελπίζουμε ότι πολλοί ασθενείς θα αντλήσουν λίγο θάρρος από αυτή τη συζήτηση – και θα συνειδητοποιήσουν ότι το καλύτερο είναι να απευθυνθούν σε έναν πολύ έμπειρο ειδικό. Πιστεύουμε ότι τα αναφερθέντα ποσοστά επιτυχίας μιλούν από μόνα τους!
Η εικόνα αυτή δείχνει ένα δείγμα ορθού σε διαμήκη τομή – στο κέντρο βρίσκεται ο μεγάλος όγκος σε σκούρο κόκκινο χρώμα, ενώ κοντά στο κάτω άκρο του δείγματος διακρίνεται ένας μικρότερος δευτερογενής όγκος. Με κίτρινο χρώμα εμφανίζεται το περιβάλλον μεσοορθικό λιπώδες ιστό.
