Ένας έμπειρος ειδικός ιατρός με διεθνή φήμη, ο οποίος έχει διακριθεί κυρίως ως διευθυντής του Ογκολογικού Κέντρου των Κλινικών Maria Hilf στο Μόνχενγκλάντμπαχ – αυτός είναι ο καθηγητής Δρ. Ullrich Graeven. Ο διευθυντής της Κλινικής Αιματολογίας, Ογκολογίας και Γαστρεντερολογίας θεωρείται πραγματική αυθεντία στον τομέα της εσωτερικής ογκολογίας. Έτσι, τοΟγκολογικό Κέντρο του πιστοποιήθηκε από τη Γερμανική Αντικαρκινική Εταιρεία. Αυτό αποδεικνύει ότι ανταποκρίνεται πλήρως στις υψηλές επαγγελματικές απαιτήσεις και στα πρότυπα ποιότητας της Εταιρείας. Ο καθηγητής Graeven μίλησε με το Leading Medicine Guide για τα καρκινώματα του παχέος εντέρου – τα οποία στην καθομιλουμένη ονομάζονται καρκίνος του εντέρου. Και ακριβώς ο καρκίνος του εντέρου είναι ένας από τους απόλυτους τομείς εξειδίκευσης του διακεκριμένου ιατρού.
Leading Medicine Guide: Κύριε Καθηγητά Graeven, εμείς οι μη ειδικοί δεν γνωρίζουμε καθόλου ότι το έντερο, από μέσα, μπορεί να είναι μια αρκετά αισθητική εικόνα: ροζ, λαμπερό, διαμορφωμένο από τους μυϊκούς δακτυλίους σαν ένα ενδιαφέρον γλυπτό.
Καθηγητής Δρ. Ullrich Graeven: Αυτό είναι αλήθεια. Κατά τη διάρκεια της κολονοσκόπησης έχουμε την ευκαιρία να δούμε, αν θέλετε, ένα πραγματικά όμορφο όργανο. Και κάτι ακόμα ενδιαφέρον: το έντερο παραμένει διαχρονικά όμορφο, έχει την ίδια εμφάνιση τόσο σε έναν ηλικιωμένο όσο και σε έναν νεαρό άνθρωπο – είναι ένα από τα λίγα όργανα που δεν παρουσιάζουν σχεδόν καθόλου σημάδια γήρανσης.
Leading Medicine Guide: Και είναι ένα όργανο για το οποίο οι προληπτικές εξετάσεις μπορούν πραγματικά να βοηθήσουν στην πρόληψη του καρκίνου;
Καθ. Δρ. Ιατρ. Ullrich Graeven: Ναι, αυτό είναι σωστό. Σε όλες τις άλλες εξετάσεις για την έγκαιρη διάγνωση, ο καρκίνος εντοπίζεται σε πρώιμο στάδιο, ενώ κατά τη διάρκεια της κολονοσκόπησης εντοπίζουμε το προκαρκινικό στάδιο. Αυτό το προκαρκινικό στάδιο είναι οι λεγόμενοι πολύποδες του εντέρου. Είναι βασικά ακίνδυνοι, αλλά μετά από κάποιο χρονικό διάστημα μπορούν να εξελιχθούν σε κακοήθη όγκο. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, κατά τη διάρκεια μιας κολονοσκόπησης, αφαιρούμε όλους τους πολύποδες που εντοπίζουμε. Συνήθως είναι εύκολο να τους αναγνωρίσει κανείς, καθώς διαφέρουν από τον φυσιολογικό βλεννογόνο του εντέρου. Στο κολοσκόπιο, τη συσκευή με την οποία πραγματοποιούμε την εξέταση, εκτός από την κάμερα και τον φωτισμό, υπάρχει επίσης ένας μικρός κανάλι εργασίας, μέσω του οποίου μπορούν να εισαχθούν μικρά εργαλεία, έτσι ώστε οι πολύποδες να μπορούν στη συνέχεια να αφαιρεθούν, για παράδειγμα, με ηλεκτροβρόχο ή απλά να αποκοπούν με μια μικρή λαβίδα. Μόλις αφαιρεθούν οι πολύποδες, δεν μπορούν πλέον να εξελιχθούν σε όγκο, επομένως, μέσω μιας προληπτικής κολονοσκόπησης, μπορεί κανείς να μειώσει σχεδόν στο μηδέν τον προσωπικό του κίνδυνο να προσβληθεί από καρκίνο του παχέος εντέρου.
© bilderzwerg / Fotolia
Μπορούμε λοιπόν να πούμε ότι η κολονοσκόπηση, η οποία χρησιμοποιείται για προληπτικούς σκοπούς, βοηθά πραγματικά στην πρόληψη του καρκίνου. Σε όλες τις άλλες προληπτικές εξετάσεις, ο στόχος είναι συχνά η έγκαιρη ανίχνευση ενός κακοήθους όγκου, ώστε να υπάρχουν ακόμα καλύτερες πιθανότητες ίασης. Στην κολονοσκόπηση, όπως προαναφέρθηκε, αφαιρούνται τα προδρόμια της καρκινικής νόσου και ο καρκίνος δεν εμφανίζεται καν. Γι’ αυτό, δεν μπορώ παρά να συμβουλεύσω όλους να αξιοποιήσουν την προληπτική εξέταση, η οποία ρυθμίζεται από τη νομοθεσία και καλύπτεται πλήρως από τα δημόσια ταμεία υγείας.
Leading Medicine Guide: Γιατί η προληπτική κολονοσκόπηση πρέπει να γίνεται μόνο κάθε δέκα χρόνια; Πώς προκύπτει αυτό το μεγάλο χρονικό διάστημα;
Καθ. Δρ. Ullrich Graeven: Η διάρκεια αυτού του χρονικού διαστήματος εξηγείται από το γεγονός ότι, όπως γνωρίζουμε από έρευνες, απαιτείται ένα αντίστοιχα μεγάλο χρονικό διάστημα για να εξελιχθεί ένας καλοήθης πολύποδας σε κακοήθη όγκο. Επομένως, διαθέτουμε αρκετό χρόνο για να διακόψουμε την ανάπτυξη του όγκου μέσω των προληπτικών εξετάσεων και των προβλεπόμενων χρονικών διαστημάτων.
Leading Medicine Guide: Υπάρχουν παράγοντες που ευνοούν την ανάπτυξη καρκινωμάτων;
Καθ. Δρ. Ullrich Graeven: Δεν υπάρχει μία και μοναδική αιτία, αλλά γνωρίζουμε μια σειρά παραγόντων που παίζουν ρόλο σε αυτό. Σε λίγους ασθενείς υπάρχει γενετική προδιάθεση. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, πρόκειται για συνδυασμό διαφόρων παραγόντων, όπως για παράδειγμα μια διατροφή φτωχή σε φυτικές ίνες και η υπερβολική κατανάλωση κόκκινου κρέατος· επιπλέον, η κατανάλωση νικοτίνης, η έλλειψη σωματικής άσκησης, το υπερβολικό βάρος και το αλκοόλ συμβάλλουν στην ανάπτυξη καρκινωμάτων του παχέος εντέρου. Δεδομένου ότι πολλοί από αυτούς τους παράγοντες αποτελούν μέρος του δυτικού τρόπου ζωής μας, είναι επίσης δύσκολο να επιτευχθεί αποτελεσματική πρόληψη μόνο μέσω αλλαγών στον τρόπο ζωής. Γι’ αυτό και η προληπτική εξέταση για τον καρκίνο του παχέος εντέρου έχει τόσο μεγάλη σημασία, καθώς μας δίνει τη δυνατότητα να αφαιρέσουμε αποτελεσματικά τους πολύποδες που έχουν αναπτυχθεί.
Leading Medicine Guide: Αν αυτό ισχύει, πώς διαμορφώνεται συνήθως η θεραπεία;
Καθ. Δρ. Ullrich Graeven: Η θεραπεία του καρκίνου του παχέος εντέρου αποτελείται, ανάλογα με το στάδιο και την εξάπλωση της νόσου, από διάφορα, αν θέλετε, «δομικά στοιχεία». Από τη μία πλευρά υπάρχει η χειρουργική επέμβαση, η ακτινοθεραπεία ή και η φαρμακευτική χημειοθεραπεία. Στα αρχικά στάδια, ο στόχος είναι πάντα η χειρουργική επέμβαση, η οποία δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την ίαση σε μεγάλο αριθμό ασθενών. Όλες οι μορφές θεραπείας έχουν σημειώσει πρόοδο τα τελευταία χρόνια, είτε πρόκειται για τη βελτιστοποίηση της ακτινοθεραπείας, της λαπαροσκοπικής χειρουργικής είτε, πιο πρόσφατα, της ρομποτικής χειρουργικής. Στον τομέα της φαρμακευτικής θεραπείας έχουν προστεθεί τα τελευταία χρόνια νεότερα φάρμακα, με αποτέλεσμα να βελτιωθούν και εδώ τα θεραπευτικά αποτελέσματα. Στην περίπτωση όγκων του ορθού, δηλαδή των τελευταίων εκατοστών του εντέρου, συχνά εφαρμόζεται συνδυασμός όλων των θεραπειών και, σε μεμονωμένες περιπτώσεις, μπορεί να είναι απαραίτητο να πραγματοποιηθεί ακτινοθεραπεία και χημειοθεραπεία πριν από μια προγραμματισμένη χειρουργική επέμβαση, προκειμένου να βελτιωθούν τα θεραπευτικά αποτελέσματα και οι πιθανότητες ίασης. Για τους ασθενείς με καρκίνο του παχέος εντέρου, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις απαιτείται, μετά την ολοκλήρωση της χειρουργικής επέμβασης, μια επικουρική θεραπεία, η οποία συμβάλλει στη μείωση του κινδύνου μετάστασης· και σε αυτόν τον τομέα έχουν σημειωθεί σημαντικές προόδους τα τελευταία χρόνια και σήμερα γνωρίζουμε ότι, για μεγάλο αριθμό ασθενών, η τρίμηνη συμπληρωματική χημειοθεραπεία είναι εξίσου αποτελεσματική με τη συμπληρωματική θεραπεία διάρκειας έξι μηνών, η οποία προηγουμένως θεωρούνταν πρότυπο. Στις κλινικές Maria Hilf στο Mönchengladbach συμμετέχουμε επίσης συνεχώς σε εθνικές και διεθνείς μελέτες, με στόχο τη βελτίωση των επιμέρους πτυχών της θεραπείας.
Leading Medicine Guide: Πώς είναι η κατάσταση όσον αφορά την ανοσοθεραπεία στο καρκίνωμα του παχέος εντέρου ή, όπως λέγεται γενικά, στον καρκίνο του εντέρου;
Καθ. Δρ. Ullrich Graeven: Οι ανοσοθεραπείες έχουν αλλάξει ριζικά τον τομέα της ογκολογίας. Παλαιότερα θεωρούσαμε ότι έπρεπε να ενεργοποιήσουμε το ανοσοποιητικό σύστημα, ώστε να μπορεί να καταπολεμήσει μόνο του τα κακοήθη κύτταρα. Πλέον, όμως, γνωρίζουμε ότι πολλά καρκινικά κύτταρα έχουν την ικανότητα να καμουφλάρονται, με αποτέλεσμα ένα ανοσοποιητικό σύστημα που είναι από μόνο του ενεργό να μην τα αναγνωρίζει πλέον. Η επιστημονική γνώση σχετικά με αυτές τις διεργασίες οδήγησε στη χρήση των λεγόμενων αναστολέων σημείων ελέγχου (checkpoint inhibitors) – φαρμάκων που χορηγούνται με έγχυση – τα οποία ουσιαστικά αφαιρούν το «καπέλο καμουφλάζ» από τα καρκινικά κύτταρα, επιτρέποντας στο ανοσοποιητικό σύστημα να τα αναγνωρίσει ξανά και να τα καταπολεμήσει επιτυχώς. Αυτή η λεγόμενη ανοσοθεραπεία έχει πλέον εφαρμοστεί με επιτυχία σε πολλούς τύπους όγκων. Όσον αφορά το καρκίνωμα του παχέος εντέρου, γνωρίζουμε ότι η έρευνα σε αυτόν τον τομέα πρέπει σίγουρα να προχωρήσει περαιτέρω, καθώς προς το παρόν μόνο ένα μικρό ποσοστό ασθενών ωφελείται από την ανοσοθεραπεία. Προϋπόθεση για αυτό είναι μια συγκεκριμένη γενετική μεταβολή της νεοπλασματικής νόσου, η λεγόμενη «αστάθεια μικροδορυφόρων», η παρουσία της οποίας επιτρέπει την πρόβλεψη καλής ανταπόκρισης στην ανοσοθεραπεία. Αντίθετα, σε ασθενείς που δεν παρουσιάζουν αυτό το χαρακτηριστικό στον όγκο τους, η ανοσοθεραπεία δεν είναι ακόμη επιτυχής.
Leading Medicine Guide: Θα μπορούσατε να περιγράψετε λίγο πιο αναλυτικά, με τρόπο κατανοητό για τον μη ειδικό, την τρέχουσα κατάσταση όσον αφορά τις ανοσοθεραπείες για το καρκίνωμα του παχέος εντέρου;
Καθ. Δρ. Ullrich Graeven: Χάρη στη μοριακή βιολογία και τη βιολογία των όγκων, οι γνώσεις μας σχετικά με τις νεοπλασματικές παθήσεις αυξάνονται συνεχώς και, με βάση αυτές τις γνώσεις, τα τελευταία χρόνια έχουμε καταφέρει να αναπτύσσουμε συνεχώς νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις για συγκεκριμένες ομάδες ασθενών. Ένα παράδειγμα αποτελεί η προαναφερθείσα μικροδορυφορική αστάθεια, δηλαδή μεταβολές στο γενετικό υλικό των νεοπλασματικών παθήσεων, οι οποίες οδηγούν σε αυξημένες μεταλλάξεις στον ιστό. Αυτοί οι όγκοι παρουσιάζουν τότε σημαντικά υψηλότερο ρυθμό μεταλλάξεων και ανταποκρίνονται καλύτερα στην ανοσοθεραπεία με αναστολείς σημείων ελέγχου.
Leading Medicine Guide: Ας μιλήσουμε λίγο ακόμα για την πρόληψη. Μπορεί κανείς να προλάβει τον καρκίνο του παχέος εντέρου μέσω του τρόπου ζωής του; Τι ρόλο παίζει η ασπιρίνη σε αυτό;
Καθ. Δρ. Ullrich Graeven: Όπως ανέφερα στην αρχή, υπάρχουν παράγοντες που μπορούν να ευνοήσουν την εμφάνιση του καρκίνου του παχέος εντέρου. Αν εξετάσει κανείς προσεκτικά αυτούς τους παράγοντες, θα διαπιστώσει ότι πρόκειται ουσιαστικά για τις ίδιες συστάσεις αλλαγής του τρόπου ζωής που θα έδινε και ένας καρδιολόγος για την πρόληψη των καρδιαγγειακών παθήσεων, και αυτές είναι σίγουρα βασικές συμβουλές που θα πρέπει, στο μέτρο του δυνατού, να ενσωματώνει κανείς στον τρόπο ζωής του. Δεν υπάρχουν άλλα φαρμακευτικά μέτρα πρόληψης πέραν αυτών. Έχει αναφερθεί επανειλημμένα η αποτελεσματικότητα του ASS (ακετυλοσαλικυλικό οξύ), όπου παρατηρείται επίσης κάποια επίδραση στην ανάπτυξη των πολύποδων. Παρ’ όλα αυτά, μέχρι στιγμής δεν έχει διατυπωθεί καμία σύσταση για τη γενική χρήση του ASS ως προληπτικό μέτρο, καθώς οι πιθανές παρενέργειες αιμορραγιών αντισταθμίζουν τα οφέλη.
Leading Medicine Guide: Αν η προετοιμασία για την κολονοσκόπηση με τη λήψη αυτών των καθαρτικών δεν ήταν τόσο δυσάρεστη, ίσως θα προτιμούσε κανείς να υποβληθεί στην εξέταση.
Καθ. Δρ. Ullrich Graeven: Ναι, δυστυχώς δεν υπάρχει τρόπος να αποφευχθούν τα καθαρτικά μέτρα, καθώς εμείς, ως εξεταστές, πρέπει να έχουμε ελεύθερη ορατότητα του εντέρου. Μόνο έτσι μπορούμε να εντοπίσουμε και να αφαιρέσουμε ακόμη και μικρούς πολύποδες, διασφαλίζοντας έτσι την απαιτούμενη ασφάλεια της εξέτασης. Ωστόσο, η ενόχληση που προκαλούν τα καθαρτικά ποικίλλει σημαντικά από άτομο σε άτομο. Η ίδια η εξέταση πραγματοποιείται συνήθως υπό ελαφρά νάρκωση, έτσι ώστε οι ασθενείς να μην αντιλαμβάνονται ουσιαστικά τίποτα δυσάρεστο κατά τη διάρκεια της εξέτασης και να μπορούν στη συνέχεια να επιστρέψουν στο σπίτι τους με την καλή αίσθηση ότι δεν υπάρχει κίνδυνος για το έντερο.
Leading Medicine Guide: Κύριε Καθηγητά Graeven, σας ευχαριστούμε θερμά για τις ενδιαφέρουσες και ενημερωτικές πληροφορίες σχετικά με το έργο σας.
Όποιος επιθυμεί να επικοινωνήσει απευθείας με τον διακεκριμένο ειδικό, μπορεί να το κάνει μέσω της σελίδας προφίλ του στο Leading Medicine Guide.
