Lipedema to przewlekła choroba tkanki tłuszczowej. Powoduje zaburzenia w rozmieszczeniu tkanki tłuszczowej, co prowadzi do patologicznego powiększenia i deformacji komórek tłuszczowych. Najczęściej dotyka kobiety. U mężczyzn lipoedema występuje rzadko. Większość osób dotkniętych tą chorobą ma od 30 do 40 lat.
Miejsca, w których najczęściej dochodzi do nadmiernego odkładania się tłuszczu w tkankach, to
- pośladki,
- udach (zespół bryczesów) oraz
- biodra.
W ciężkich przypadkach dochodzi nawet do pogrubienia ramion i podudzi. Lipedema jest nieuleczalna, ale można ją skutecznie leczyć metodami zachowawczymi lub chirurgicznymi. Jeśli nagromadzenie komórek tłuszczowych rozciąga się od pośladków aż do kostek, lekarze mówią o tzw. nogach kolumnowych.
W początkowym stadium lipoedemę trudno odróżnić diagnostycznie od otyłości. Ponad 50 procent pacjentek cierpi jednocześnie na otyłość. Wiele pacjentek cierpi ponadto na depresję wymagającą leczenia z powodu dysproporcji między górną a dolną częścią ciała.
Osobom z lipoedemą często zarzuca się brak kontroli nad nawykami żywieniowymi. Niezdrowa dieta i wynikające z niej skutki nie są jednak przyczyną lipoedemy. Nadmierna masa ciała może jednak negatywnie wpływać na przebieg tej choroby tkanki tłuszczowej.
Zaburzenie rozmieszczenia tkanki tłuszczowej ma podłoże genetyczne i pojawia się w wyniku zmian hormonalnych w organizmie, np. w okresie
W jakim stopniu hormony wpływają na tę chorobę, nie zostało dotychczas wystarczająco wyjaśnione naukowo.
Specjalistami oferującymi kompetentną pomoc w przypadku lipoedemy są specjaliści chorób naczyniowych (angiolodzy, flebologowie) oraz chirurdzy plastyczni.
Lipedema zawsze rozwija się symetrycznie. Początkowo dotyczy ona tylko zewnętrznych stron bioder, pośladków i ud.
Lekarze zakładają, że choroba ta wiąże się z uszkodzeniem małych naczyń krwionośnych w tych obszarach ciała: ścianki naczyń stają się przepuszczalne, co z kolei wpływa na układ limfatyczny. Musi on odprowadzać zbyt dużo płynów z tkanek.
W miarę postępu choroby nawet nogi stają się coraz grubsze – i to pomimo tego, że wiele pacjentek regularnie uprawia sport. Przy wyższych temperaturach zewnętrznych oraz po dłuższym siedzeniu i staniu komórki tłuszczowe gromadzą jeszcze więcej wody niż zwykle.
Inne objawy lipoedemy to:
- cellulit (skórka pomarańczowa)
- ograniczony lokalnie, czasami silny ból
- wrażliwość na ucisk w dotkniętych miejscach
- zwiększona skłonność do powstawania siniaków bez silnego ucisku
- opuchnięte, „ciężkie” nogi
- Pojawienie się pajączków
- zimna powierzchnia skóry
- O-nogi spowodowane masywnymi udami
- przedwczesna artroza spowodowana wadą postawy nóg
- ograniczona mobilność spowodowana dolegliwościami stawowymi
- Uszkodzenia tkanek (wypryski) na wewnętrznej stronie ud
Diagnoza lipoedemy opiera się na wynikach badania wzrokowego i dotykowego (palpacji) oraz badaniu ultrasonograficznym. W przeciwieństwie do obrzęku limfatycznego, w przypadku lipoedemy po ucisku na powierzchnię skóry nie pozostają wgłębienia. Specjalista musi również odróżnić zaburzenia rozmieszczenia tkanki tłuszczowej od innych schorzeń o podobnych objawach (obrzęk limfatyczny, otyłość).
Ze względu na typowy wzór rozmieszczenia choroba jest wyraźnie rozpoznawalna najpóźniej w stadium zaawansowanym. Rozpoczyna się w okolicy bioder i pośladków, a następnie rozprzestrzenia się w postaci dużych fałd tłuszczowych aż do kostek i nadgarstków. Obraz ultrasonograficzny pokazuje zmiany w tkance tłuszczowej przypominające zamieć śnieżną.
Zazwyczaj lipoedem można łatwo zdiagnozować na podstawie jednoznacznych objawów:
- Moment wystąpienia: lipoedema pojawia się prawie zawsze w związku ze zmianami hormonalnymi, takimi jak wejście w okres dojrzewania, ciąża lub menopauza.
- Silne odkładanie się tłuszczu: zgromadzone w podskórnej tkance tłuszczowej fałdy tłuszczowe rozmieszczają się symetrycznie, na przykład na obu nogach lub obu ramionach.
- Dysproporcja: Uderzająca jest duża różnica w stosunku do reszty ciała. Górna część ciała i talia są często szczupłe, podczas gdy biodra i uda w niekontrolowany sposób zwiększają swoją objętość.
- Sport i diety: Nawet przy zdrowej diecie, rygorystycznych dietach i intensywnych ćwiczeniach fizycznych nie udaje się zredukować nadmiaru tkanki tłuszczowej.
- Obrzęki i skłonność do krwiaków: Już przy niewielkim ucisku kobiety dotknięte tą chorobą odczuwają ból, mają skłonność do obrzęków i przy najmniejszym uderzeniu powstają u nich krwiaki.
- Struktura skóry: W miarę postępu choroby powierzchnia skóry traci na gładkości i staje się „dziurawa”, z coraz większymi guzkami w podskórnej tkance tłuszczowej. Jest to tak zwane zjawisko materaca.
Już jeden lub dwa z tych objawów mogą wskazywać na lipoedemę. Jeśli cierpisz na tę dolegliwość, powinnaś zgłosić się do specjalisty, na przykład flebologa. Zdiagnozuje on objawy i zaproponuje terapię.
W miarę postępu choroby lekarz rozróżnia 3 etapy:
- 1. stadium: powstawanie skórki pomarańczowej (mniejsze wgłębienia) – w początkowym stadium powierzchnia skóry jest jeszcze stosunkowo gładka, a tkanka podskórna miękka i pokryta drobnymi guzkami. Ogólna harmonia ciała jest prawie nienaruszona.
- 2. stadium: powstawanie większych wgłębień (skóra materacowa) – w miarę postępu choroby w tkance tłuszczowej tworzy się coraz więcej guzków. Powierzchnia skóry staje się bardziej nierówna, a złogi tłuszczu większe i bardziej asymetryczne. Różnica w stosunku do reszty ciała jest wyraźnie widoczna.
- 3. Etap: Duże, twardsze fałdy skórne i zgrubienia, pokrywające nawet grzbiety dłoni i stóp – Tkanka tłuszczowa podskórna jest znacznie pogrubiona i stwardniała, z dużymi guzkami i dziurawą powierzchnią skóry. Pacjenci dotknięci chorobą są mocno opuchnięci. Dysproporcja w stosunku do drugiej połowy ciała jest bardzo wyraźna, zwłaszcza na udach i biodrach, gdzie występują częściowo duże fałdy tłuszczowe.
Ponadto – w zależności od stopnia zaawansowania – wyróżnia się 5 typów:
- Typ I: ograniczony do okolicy pośladków i bioder
- Typ II: sięgający do kolan i z fałdami tłuszczowymi po wewnętrznej stronie kolan
- Typ III: sięgający do kostek
- Typ IV: nie dotyczy tylko dłoni i stóp
- Typ V: zatrzymanie wody (obrzęki) nawet na grzbietach dłoni i stóp, palcach rąk i nóg (lipolimfobrzek). Uszkodzenie większych naczyń limfatycznych
Różne typy lipoedemy © vanillya / Fotolia
W przypadku lipoedemy mówi się również o:
- typ udowy,
- typ podudziowy,
- typ łydkowy lub typ obejmujący całą nogę,
- a także typ ramion, typ całej ręki lub typ przedramion.
W leczeniu tej dziedzicznej choroby tkanki tłuszczowej istnieje kilka opcji terapeutycznych:
- ręczny drenaż limfatyczny wykonywany przez fizjoterapeutę (zazwyczaj jest to terapia zachowawcza trwająca całe życie)
- leczenie kompresyjne (opatrunki uciskowe, pończochy uciskowe)
- uprawianie sportu
- liposukcja (odsysanie tłuszczu) wykonywana przez chirurga estetycznego i plastycznego (zazwyczaj operacja wykonywana wielokrotnie)
Regularny drenaż limfatyczny
Drenaż limfatyczny jest często stosowany w późniejszych stadiach lipoedemy. Ma on na celu zmniejszenie obrzęków (edem) powstałych w wyniku dodatkowego gromadzenia się wody w tkankach.
Odblokowanie limfy zgromadzonej między komórkami tłuszczowymi odbywa się za pomocą określonych technik manualnych: nacisk i pociągnięcie aktywują naczynia limfatyczne, umożliwiając odpływ płynu limfatycznego z dotkniętego obszaru. Bodziec mechaniczny działa ponadto przeciwbólowo.
Na początku leczenia, w ramach terapii odciążającej, przewiduje się drenaż limfatyczny 5–7 razy w tygodniu. W następującej po tym fazie podtrzymującej – tylko 1–2 razy w tygodniu. Dotknięte obszary ciała są dodatkowo owijane bandażami uciskowymi.
Pończochy uciskowe
Pończochy uciskowe, dzięki specjalnej metodzie produkcji i mocnemu materiałowi, wywierają zwiększony nacisk na żyły nóg. Stosuje się je w terapii podtrzymującej.
Pończochy uciskowe są dostępne w trzech klasach ucisku – w zależności od tego, jak intensywny ma być wywierany nacisk. Ponieważ osoby z lipoedemą często mają większy obwód nóg, lekarz przepisuje pończochy uciskowe z płaskiej dzianiny. Należy je nosić codziennie – w miarę możliwości nawet podczas aktywności fizycznej – co zapobiega zastojowi krwi żylnej w nogach. Zmniejsza się gromadzenie wody w tkance tłuszczowej. Nogi stają się smuklejsze.
Sport
Pacjenci z lipoedemą, którzy dodatkowo cierpią na otyłość, powinni w miarę możliwości zrzucić zbędne kilogramy. Łagodzi to ból i pomaga im odzyskać sprawność ruchową. Przyczynia się do tego nie tylko umiarkowana i zdrowa dieta (nie dieta odchudzająca!), ale także sport.
Dobrze sprawdzają się wszystkie sporty wodne, w tym
- gimnastyka w wodzie,
- pływanie oraz
- bieganie w wodzie.
Te dyscypliny sportowe są szczególnie łagodne dla stawów i wspomagają działanie ręcznego drenażu limfatycznego. Ponadto specjaliści od układu krążenia zalecają
- narciarstwo biegowe,
- marsz i
- spacery.
Liposukcja
Odsysanie komórek tłuszczowych i płynu limfatycznego (liposukcja) jest jedyną metodą, która pomaga pacjentom również w perspektywie długoterminowej. Usuwa ona nie tylko nadmiar wody w tkankach, ale także zmniejsza ilość tkanki tłuszczowej. Ponadto zabieg ten ma charakter trwały: w miejscach poddanych zabiegowi nie może już odkładać się tłuszcz.
Zabieg chirurgiczny może zmniejszyć obwód ud maksymalnie o 3 rozmiary spodni. Zabieg ten redukuje również obrzęki nóg, dzięki czemu pacjent w przyszłości prawie nie odczuwa bólu.
Chirurg plastyczny najpierw zaznacza obszar operacji i wykonuje w nim kilka nacięć o długości około 4 milimetrów. Następnie wstrzykuje do nich roztwór soli fizjologicznej. Zawiera on również adrenalinę i środek znieczulający miejscowo.
Roztwór
- hamuje krwawienie powstające podczas odsysania,
- łagodzi ból pacjenta oraz
- powoduje pęcznienie zgromadzonych tam komórek tłuszczowych, dzięki czemu można je łatwiej usunąć.
Za pomocą wąskiej kaniuli lekarz odsysza następnie do 9 litrów komórek tłuszczowych, limfy i krwi z podskórnej tkanki tłuszczowej. Po liposukcji pacjentka musi nosić specjalny gorset uciskowy przez około 4 tygodnie. Modeluje on zabiegowe partie ciała i przyczynia się do dobrego przylegania skóry. Jeśli operacja przebiegła pomyślnie, pacjentka może w przyszłości zrezygnować z drenażu limfatycznego.
Przygotowanie i rodzaj znieczulenia podczas liposukcji
W przypadku lipoedemy w większości przypadków odsysane są większe ilości tłuszczu. Nawet kilka godzin po operacji nadal wypływa roztwór tumescencyjny. Dlatego praktycznie każda liposukcja odbywa się w znieczuleniu ogólnym.
W ramach przygotowań do zabiegu zespół przeprowadza standardowe badania anestezjologiczne. W przypadku lipoedemy pomocny jest dodatkowo drenaż limfatyczny tuż przed zabiegiem, który poprawia wynik.
W przypadku liposukcji w znieczuleniu ogólnym można zrezygnować ze środka znieczulającego zawartego w roztworze tumescencyjnym. Dzięki temu pacjentki szybciej wracają do formy po operacji i mają stabilny krążenie.
Powikłania i ryzyko związane z liposukcją
Każdy zabieg chirurgiczny wiąże się z potencjalnym ryzykiem, niezależnie od obrazu klinicznego. Dzięki dokładnemu przygotowaniu można je jednak znacznie ograniczyć.
Dlatego pacjentka powinna wyczerpująco poinformować lekarza o ewentualnych
- alergiach,
- nietolerancjach oraz
- inne problemy zdrowotne
. Dzięki temu można podjąć niezbędne środki ostrożności, aby zabieg przebiegł bez komplikacji.
W przypadku lipoedemy choroby żył są całkiem możliwym objawem towarzyszącym. W takim przypadku do leczenia należy włączyć specjalistę od żył.
Jeszcze pod znieczuleniem zakłada się pończochy uciskowe, które należy nosić przez 6 tygodni. W celu umycia się gorset można zdjąć na kilka godzin.
Zaleca się pobyt w szpitalu trwający od jednego do dwóch dni.
Już na dzień po operacji zaplanowany jest pierwszy drenaż limfatyczny. W początkowym okresie powinny być wykonywane dwa do trzech drenaży limfatycznych tygodniowo. Po dwóch tygodniach częstotliwość można zmniejszyć do jednego do dwóch drenaży limfatycznych tygodniowo.
Już wkrótce po zabiegu odczują Państwo wyraźną ulgę w bólu. Po ustąpieniu obrzęków po kilku tygodniach będą Państwo mogli powrócić do normalnego życia, uprawiać sport i cieszyć się nowymi ubraniami.
Od 1 stycznia 2020 r. i początkowo do 31 grudnia 2024 r. ustawowe ubezpieczenie zdrowotne może w pewnych okolicznościach pokryć koszty liposukcji.
Warunkiem jest
- wystąpienie lipoedemy od stadium 3,
- wcześniejsze, co najmniej sześciomiesięczne leczenie zachowawcze, które nie przyniosło oczekiwanych rezultatów, a także
- maksymalny wskaźnik BMI wynoszący 35
Przed podjęciem decyzji o liposukcji należy koniecznie skonsultować się szczegółowo ze swoją kasą chorych, aby zapewnić pokrycie kosztów.
Rozliczenie z prywatnymi ubezpieczycielami zdrowotnymi jest czasem łatwiejsze, ale często i w tym przypadku koszty nie są pokrywane. Proszę wyjaśnić to bezpośrednio ze swoim prywatnym ubezpieczycielem. W każdym razie koszty leczenia można wykazać jako wydatek specjalny w celu obniżenia podatku.
Często lekarze ogólni i lekarze rodzinni są pierwszymi osobami, do których zwracają się pacjenci z dolegliwościami, które można wyjaśnić lipoedemą. Z reguły jednak początkowe objawy tej choroby są bardzo niespecyficzne, więc lekarz rodzinny lub lekarz ogólny kieruje pacjentów do specjalisty. Należą do nich flebologowie, limfologowie oraz chirurdzy plastyczni i estetyczni.
Najlepsze wyniki w leczeniu lipoedemy można osiągnąć dzięki terapii interdyscyplinarnej. Oznacza to, że w leczeniu współpracują ze sobą różne metody terapeutyczne z różnych specjalizacji medycznych.
Lipedema to przewlekła choroba, która występuje prawie wyłącznie u kobiet i charakteryzuje się bolesnym rozrostem tkanki tłuszczowej. Kobiety cierpiące na lipoedemę często odczuwają typowe dolegliwości, takie jak ból, wrażliwość na ucisk i siniaki, zwłaszcza po wewnętrznej stronie ud i na obu nogach. Lipoedema może również wystąpić na ramionach, podczas gdy stopy i dłonie zazwyczaj pozostają wolne od objawów. Objawy lipoedemy obejmują zarówno zmiany widoczne, jak i subiektywne, które mają duży wpływ na jakość życia.
Diagnoza lipoedemy opiera się na dokładnym badaniu fizykalnym, a także oględzinach i badaniu palpacyjnym. Ważną rolę odgrywa tu podział na stopnie zaawansowania oraz rozróżnienie między otyłością a lipoedemą. Lipedema dzieli się na trzy stopnie zaawansowania, przy czym dolegliwości nasilają się szczególnie w zaawansowanych stadiach. Przyczyny lipedemy nie są jeszcze w pełni wyjaśnione, jednak uważa się, że kluczową rolę odgrywają czynniki hormonalne.
Diagnostyka i leczenie lipoedemy opierają się na aktualnych zaleceniach, takich jak wytyczne dotyczące lipoedemy, wydane między innymi przez Niemieckie Towarzystwo Flebologiczne oraz Towarzystwo Flebologiczne i Limfologiczne. Celem każdej terapii lipoedemy jest złagodzenie objawów i spowolnienie postępu choroby. Złożona fizjoterapeutyczna terapia drenażowa stanowi w tym przypadku ważną podstawę, uzupełnioną o dietę i kontrolę wagi.
W wielu przypadkach leczenie operacyjne lipoedemu, w szczególności liposukcja, może znacznie złagodzić dolegliwości. Niemniej jednak lipoedem pozostaje chorobą przewlekłą. Leczenie lipoedemu powinno być dostosowane indywidualnie i uwzględniać zarówno metody zachowawcze, jak i operacyjne.
Podsumowując, lipoedema musi być jednoznacznie traktowana jako odrębna choroba. Znaczenie zdrowej diety oraz wczesnej diagnozy ma decydujący wpływ na przebieg choroby. Nawet jeśli lipoedema nie jest wyleczalna całkowicie, dzięki ukierunkowanym działaniom można osiągnąć jej dobrą kontrolę i zapewnić długotrwałą ulgę osobom dotkniętym tą chorobą.
Jak stawia się diagnozę lipoedemu?
Diagnoza lipoedemu odbywa się zazwyczaj poprzez badanie fizykalne, oględziny i badanie palpacyjne. Ważnymi kryteriami są symetryczny przebieg, odróżnienie od otyłości oraz typowe objawy lipoedemu.
Jakie są stadia lipoedemy?
Lipoedema dzieli się na trzy stadia. Podział ten opisuje nasilenie tkanki tłuszczowej i zmiany w strukturze skóry od łagodnych do silnych.
Jakie są możliwości leczenia lipoedemu?
Terapia lipoedemu obejmuje środki zachowawcze, takie jak terapia kompresyjna, ręczny drenaż limfatyczny i aktywność fizyczna. W zaawansowanych stadiach można zastosować leczenie operacyjne lipoedemu poprzez odsysanie tłuszczu lub liposukcję.
Czy liposukcja przy lipoedemie daje trwałe efekty?
Liposukcja przy lipoedemie może długotrwale złagodzić dolegliwości i poprawić jakość życia. Niemniej jednak powinna ona zawsze stanowić część całościowej koncepcji terapeutycznej, uwzględniającej również odżywianie i aktywność fizyczną.
