Zespół metaboliczny obejmuje kilka chorób, które występują razem i mają ogromny wpływ na metabolizm. Do diagnozy zalicza się takie cechy, jak podwyższone ciśnienie krwi, podwyższony poziom lipidów we krwi lub zwiększony obwód talii. Przyczynami są często niezdrowe nawyki życiowe i żywieniowe. Kluczową rolę odgrywa profilaktyka poprzez zwiększenie aktywności fizycznej i zmianę diety. Leczenie zespołu metabolicznego dostosowuje się do poszczególnych czynników ryzyka i poprawia rokowania.
Termin „zespół metaboliczny” opisuje obraz kliniczny, w którym występują co najmniej trzy z pięciu następujących czynników: podwyższone ciśnienie krwi, podwyższony poziom lipidów we krwi, zbyt duży obwód talii, podwyższony poziom cukru we krwi oraz niski poziom cholesterolu HDL. To współwystępowanie określa się również jako zespół X lub śmiertelny kwartet. Zgodnie z definicjami zespołu metabolicznego Międzynarodowej Federacji Diabetologicznej oraz Narodowego Instytutu Serca, Płuc i Krwi, decydującymi kryteriami są nadwaga, insulinooporność, otyłość i nadciśnienie tętnicze. Ponadto zespół metaboliczny jest ściśle powiązany z cukrzycą typu 2, otyłością i zaburzeniami metabolizmu tłuszczów. Zespół metaboliczny jest często nazywany zespołem dobrobytu, ponieważ niezdrowe nawyki życiowe i żywieniowe oraz przejadanie się przy niewystarczającej aktywności fizycznej sprzyjają jego rozwojowi. Typowym objawem jest w szczególności tłuszcz brzuszny, przy czym wartości graniczne wynoszą 102 cm u mężczyzn i 88 cm u kobiet.
Diagnoza choroby opiera się na uznanych na całym świecie kryteriach diagnostycznych zespołu metabolicznego, takich jak te opracowane przez National Cholesterol Education Program lub American Heart Association. Pierwszymi objawami zespołu metabolicznego są nadwaga, podwyższone ciśnienie krwi, podwyższony poziom lipidów we krwi oraz podwyższony poziom cukru we krwi. Za cechę charakterystyczną zespołu metabolicznego uważa się połączenie insulinooporności, nadmiernej ilości tłuszczu brzusznego i tkanki tłuszczowej oraz zmian w stężeniu lipidów we krwi i ciśnieniu krwi. Diagnoza zespołu metabolicznego obejmuje co najmniej trzy z tych czynników. Często towarzyszą mu nadciśnienie i zaburzenia metabolizmu tłuszczów, otyłość, zwiększony obwód talii oraz cukrzyca. Inne cechy charakterystyczne to trwale podwyższony poziom cukru we krwi, stłuszczenie wątroby, wolne kwasy tłuszczowe we krwi lub nadciśnienie. W związku z tym zespół metaboliczny stanowi zwiększone ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.
Zespół metaboliczny to szereg chorób współistniejących, które często występują wraz z otyłością © bilderzwerg | AdobeStock
Powstawaniu tego zespołu sprzyja kilka czynników: predyspozycje genetyczne, zaburzenia hormonalne, niezdrowy tryb życia i nawyki żywieniowe, otyłość, a także przejadanie się i brak ruchu. Zwiększony obwód talii, nadmierna ilość tłuszczu brzusznego i stłuszczenie wątroby są uważane za podstawę późniejszego wystąpienia zespołu metabolicznego. Czynnikiem ryzyka jego rozwoju jest przede wszystkim insulinooporność, która wymaga większej ilości insuliny w organizmie. Na przebieg choroby wpływają również stężenie lipidów we krwi i ciśnienie krwi. Do ryzyka nadwagi oraz rozwoju zespołu metabolicznego przyczyniają się takie czynniki, jak stres, brak ruchu lub nieodpowiednia dieta. W profilaktyce tzw. zespołu X kluczowe znaczenie mają zwiększona aktywność fizyczna, zmiana nawyków żywieniowych oraz redukcja stresu. Pozwala to znacznie obniżyć ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych.
Leczenie rozpoczyna się od zmiany diety, zwiększenia aktywności fizycznej i redukcji nadwagi. Celem jest ustabilizowanie poziomu cukru we krwi, obniżenie podwyższonego poziomu lipidów we krwi oraz normalizacja ciśnienia krwi. Opieka nad pacjentem obejmuje również leczenie cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego i zaburzeń metabolizmu lipidów. Pacjentki muszą zmienić swoje nawyki życiowe, aby poprawić rokowania. Jeśli to nie wystarczy, stosuje się leki przeciw nadciśnieniu, insulinooporności, zaburzeniom lipidowym lub otyłości. Terapię wspierają również programy profilaktyczne, na przykład opracowane przez American Heart Association lub International Diabetes Federation. Konsekwentne leczenie zmniejsza ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i poprawia jakość życia.
Co rozumie się pod pojęciem zespołu metabolicznego?
Zespół ten oznacza współwystępowanie czynników ryzyka, takich jak otyłość, insulinooporność, podwyższone ciśnienie krwi, podwyższony poziom lipidów we krwi i podwyższony poziom cukru we krwi.
Jak diagnozuje się ten zespół?
Zespół diagnozuje się, gdy występują co najmniej trzy z pięciu następujących czynników: podwyższone ciśnienie krwi, zwiększony obwód talii, podwyższony poziom lipidów we krwi, niski poziom cholesterolu HDL oraz podwyższony poziom cukru we krwi.
Jaką rolę odgrywa predyspozycja genetyczna?
Predyspozycja genetyczna może sprzyjać powstawaniu problemów z wagą i rozwojowi zespołu metabolicznego.
Jak można temu zapobiegać?
Zapobieganie polega na zmianie diety, zwiększeniu aktywności fizycznej oraz unikaniu niezdrowych nawyków życiowych i żywieniowych.
