W przypadku krwotoków mózgowych mówi się również o krwotokach śródczaszkowych. Termin ten odnosi się do cranium, co po łacinie oznacza czaszkę. Mamy tu zatem na myśli wszystkie krwotoki występujące wewnątrz czaszki.
Wpływ na mózg i pojawiające się objawy zależą również od rozległości i lokalizacji krwotoku. Lekarze dzielą krwotoki według nazwy otaczających je opon mózgowych:
- Krwotok zewnątrzoponowy (krwiak zewnątrzoponowy, EDH): krwotok między czaszką a twardą oponą mózgową (dura mater)
- Krwiak podtwardówkowy (SDH): krwawienie bezpośrednio pod twardą oponą mózgową, a jednocześnie nad oponami miękkimi
- Krwotok podpajęczynówkowy (SAB): krwawienie poniżej pajęczynówki (miękkiej błony mózgowej).
- Krwotok śródmózgowy (ICB): krwotoki w miąższu mózgu
Krwotoki mózgowe nazywane są na podstawie sąsiadujących z nimi opon mózgowych © songkram | AdobeStock
Wszystkie cztery wymienione rodzaje krwotoków mózgowych mogą powstać w wyniku urazu. Krwotoki śródczaszkowe w okolicy opon mózgowych (krwiak nadtwardówkowy i krwiak podtwardówkowy) powstają szczególnie często w wyniku urazu głowy. Należą do nich
- wypadki drogowe, sportowe i przy pracy,
- przestępstwa z użyciem przemocy, w tym uderzenia lub ciosy w głowę.
Wewnątrzmózgowy krwotok mózgowy
Nadciśnienie tętnicze jest najczęstszą przyczyną krwotoku śródmózgowego. Podwyższone ciśnienie krwi utrzymujące się przez dłuższy czas uszkadza naczynia krwionośne. Mogą one pęknąć, powodując krwotok mózgowy.
Inne czynniki ryzyka sprzyjające krwotokowi mózgowemu to:
- podeszły wiek,
- palenie tytoniu,
- nadmierne spożywanie alkoholu,
- zażywanie twardych narkotyków,
- wysoki poziom lipidów we krwi,
- brak aktywności fizycznej,
- guzy mózgu oraz
- wady rozwojowe naczyń krwionośnych.
W przypadku krwotoku śródmózgowego występują podobne objawy jak w przypadku udaru mózgu. Wynika to z zaburzeń krążenia. Objawami są
Możliwa jest również utrata przytomności.
Krwotok podpajęczynówkowy
Uraz głowy często powoduje mniej lub bardziej wyraźny krwotok podpajęczynówkowy. W niektórych przypadkach jednak przyczyną tego rodzaju krwotoku jest pęknięty tętniak.
Tętniak to workowate poszerzenie naczynia krwionośnego (tętniczego lub żylnego). Powstaje w wyniku miejscowego osłabienia ścianki w okolicy rozgałęzienia tętnicy w połączeniu z
- wysokim ciśnieniem krwi,
- wieloletnim paleniem tytoniu oraz
- predyspozycjami genetycznymi.
W przypadku krwotoku podpajęczynówkowego nagle pojawia się szczególnie intensywny ból głowy. Towarzyszy mu ból szyi lub sztywność karku.
Dolegliwości pojawiają się najczęściej podczas intensywnego wysiłku fizycznego. Inne objawy to
- nudności,
- wymioty lub
- zaburzenia świadomości.
Krwotok podtwardówkowy
Krwotoki podtwardówkowe mogą występować w dwóch postaciach:
- ostrej jako świeży krwotok lub
- przewlekłe jako krwawienie utrzymujące się przez dłuższy czas.
Przewlekły krwiak podtwardówkowy dotyka przede wszystkim osoby starsze. Przyczyną jest zmniejszająca się objętość mózgu i związane z tym zwiększone napięcie na tzw. żyłach mostkowych. Przewlekłe krwiaki podtwardówkowe rozwijają się powoli w ciągu kilku tygodni.
Najczęściej przyczyną jest niewielki uraz głowy, w niektórych przypadkach nie doszło do żadnego znaczącego urazu. Leki rozrzedzające krew zwiększają ryzyko wystąpienia przewlekłego krwiaka podtwardówkowego.
Przewlekłe krwiaki podtwardówkowe mogą utrzymywać się przez długi czas bez objawów klinicznych. Możliwe objawy to
- bóle głowy,
- uczucie ucisku w głowie,
- zawroty głowy lub
- nowo pojawiające się zaburzenia funkcji poznawczych.
Możliwe są również ogniskowe deficyty neurologiczne lub zaburzenia świadomości. Ostry krwiak podtwardówkowy powstaje najczęściej w wyniku poważnego wypadku, w którym dochodzi do uszkodzenia naczyń krwionośnych w przestrzeni podtwardówkowej.
Objawy kliniczne ostrego krwiaka podtwardówkowego obejmują
Specyficzne objawy to
- zaburzenia mowy,
- drgawki lub
- paraliż połowiczy.
Obserwuje się je zwłaszcza w przypadku ucisku na mózg. Te deficyty są bardzo podobne do objawów krwiaków nadtwardówkowych.
Krwawienie zewnątrzoponowe
Najczęstszą przyczyną krwawienia zewnątrzoponowego jest złamanie czaszki z uszkodzeniem tętnicy opony twardej. Bardzo często przyczyną jest wypadek. Krwiak rozprzestrzenia się wyłącznie w obrębie szwów czaszkowych.
Krwawienie zewnątrzoponowe zazwyczaj wiąże się z utratą przytomności bezpośrednio po urazie.
Raczej rzadko, ale charakterystycznie, pacjent po urazie głowy może się obudzić i przez kilka minut odczuwać stosunkowo niewielkie dolegliwości. Mówi się wtedy o tzw. okresie bezobjawowym. Nieco później typowo pojawiają się
- bóle głowy,
- nudności,
- wymioty oraz
- zaburzeń neurologicznych, a następnie zaburzeń świadomości.
Skutki krwotoku mózgowego mogą być śmiertelne. Dlatego konieczne jest szybkie działanie. Im później pacjent otrzyma pomoc, tym większe jest prawdopodobieństwo, że krwotok mózgowy doprowadzi do śmierci. Dlatego już przy najmniejszym podejrzeniu należy wezwać pogotowie ratunkowe!
Tomografia komputerowa (TK) głowy pozwala ustalić, gdzie znajduje się krwawienie. W celu dalszego leczenia należy skonsultować się z kliniką posiadającą oddział neurochirurgiczny.
W przypadku krwotoku mózgowego zawsze istnieje ryzyko obrzęku mózgu. Wynikający z tego wzrost ciśnienia śródczaszkowego ma wpływ na cały organizm. Skutkiem tego jest niedotlenienie mózgu. Aby temu przeciwdziałać, można zastosować różne środki:
- sztuczna wentylacja,
- obniżenie ciśnienia krwi za pomocą leków lub
- wlewy moczopędne
są pierwszymi krokami w leczeniu. Dzięki temu lub też dzięki zewnętrznemu drenażowi płynu mózgowego można regulować objętość płynu mózgowego, a tym samym ciśnienie śródczaszkowe. Większe krwawienia powodują ekstremalne ciśnienie śródczaszkowe i dlatego są zazwyczaj usuwane operacyjnie.
W trakcie operacji chirurg otwiera kość czaszki w miejscu krwotoku. Następnie usuwa krwiak i likwiduje przyczynę krwawienia. Pomimo szybkiego leczenia w niektórych przypadkach pacjenci mogą mimo wszystko umrzeć. W związku z tym wszystkie krwotoki śródczaszkowe są poważnymi schorzeniami. Wymagają one natychmiastowego leczenia.
W zależności od lokalizacji krwotoku mózgowego występują różne uszkodzenia neurologiczne. Szczególnie częste są objawy połowiczne z obniżoną wrażliwością czuciową i siłą po jednej stronie ciała. U niektórych osób występują jedynie niewielkie zaburzenia chodu. Inni natomiast borykają się z rozległym porażeniem.
Niekompletne porażenie połowicze (hemipareza) dotyczy nie tylko rąk i nóg, ale także twarzy.
Inne możliwe skutki to
- zaburzenia koordynacji ruchowej (ataksja),
- problemy z wykonywaniem bardziej złożonych sekwencji ruchowych (apraksja) oraz
- zmniejszona czujność po jednej stronie ciała
.
Po szybkim leczeniu w szpitalu zazwyczaj następuje rehabilitacja neurologiczna. Służy ona poprawie rokowań po leczeniu w trybie nagłym.
Różne obszary dotknięte chorobą, takie jak
- mowa,
- wzrok,
- koncentracja lub
- ruch
wymagają dobrej współpracy terapeutów z różnych dziedzin medycznych:
- terapii zajęciowej
- fizjoterapia
- terapia fizyczna
- Logopedia
- Neuropsychologia
- Zarządzanie przypadkiem (służba socjalna)
Rokowanie dotyczące powrotu do zdrowia zależy między innymi od wielkości i rozległości krwotoku. Istotny jest również stan świadomości pacjenta w momencie przyjęcia do szpitala.
Część osób dotkniętych tą chorobą wraca do pełnej sprawności po krwotoku mózgowym. Jednak większa część chorych może samodzielnie radzić sobie z codziennymi zadaniami tylko częściowo lub dopiero po kilku miesiącach lub latach.
Czym jest krwotok mózgowy?
Krwotok mózgowy to krwawienie wewnątrz mózgu, opon mózgowych lub między kością czaszki a oponą twardą. Lekarze rozróżniają różne rodzaje krwotoków mózgowych, takie jak krwotok śródmózgowy, krwotok podpajęczynówkowy, krwotok podtwardówkowy lub krwiak podtwardówkowy. Krwotok może uszkodzić tkankę mózgową i jest uważany za stan zagrażający życiu.
Jakie objawy występują w przypadku krwotoku mózgowego?
Typowymi objawami krwotoku mózgowego są nagłe silne bóle głowy, zaburzenia neurologiczne, nudności i wymioty lub zaburzenia świadomości. U wielu pacjentów z krwotokiem mózgowym dodatkowo pojawia się paraliż, zaburzenia mowy lub zawroty głowy. Objawy krwotoku mózgowego różnią się znacznie w zależności od miejsca krwotoku i obszaru mózgu.
Jakie są przyczyny i czynniki ryzyka krwotoku mózgowego?
Najczęstszą przyczyną krwotoku mózgowego jest nadciśnienie tętnicze. Inne przyczyny i czynniki ryzyka to tętniak, leki rozrzedzające krew, uraz czaszkowo-mózgowy lub uszkodzone naczynia krwionośne w mózgu. Również krwawienie spowodowane urazem lub zmiany naczyniowe mogą wywołać krwawienie śródczaszkowe.
Jak diagnozuje się krwotok mózgowy?
W diagnostyce krwotoku mózgowego stosuje się tomografię komputerową (CT) oraz rezonans magnetyczny (MRI). Dodatkowo angiografia i badania neurologiczne pomagają ustalić przyczynę i lokalizację krwotoku. Szczególnie ważna jest szybka diagnostyka w przypadku podejrzenia udaru mózgu lub krwotoku podtętniczego (SAB).
Jak przebiega leczenie krwotoku mózgowego?
Leczenie krwotoku mózgowego zależy od wielkości i lokalizacji krwotoku. Niektóre krwotoki śródmózgowe wymagają leczenia operacyjnego lub neurochirurgicznego w celu zatamowania krwotoku i zmniejszenia ciśnienia w czaszce. Po udzieleniu pomocy doraźnej następuje rehabilitacja i specjalistyczna terapia, mająca na celu ograniczenie następstw i poprawę rokowań.
