Cystocele powstaje, gdy pęcherz moczowy nie jest już wystarczająco podtrzymywany przez mięśnie dna miednicy i otaczającą tkankę łączną. W rezultacie pęcherz przesuwa się w dół w kierunku pochwy i częściowo wybrzusza się w przednią ścianę pochwy. To obniżenie – zwane również wypadaniem pęcherza – jest najczęstszą formą wypadania narządów miednicy u kobiet.
Przyczyny są różnorodne. Często osłabienie mięśni dna miednicy spowodowane porodami, nadmiernym rozciągnięciem podczas ciąży lub urazami porodowymi prowadzi do utraty stabilnej pozycji pęcherza i ściany pochwy. Szczególnie po wielu porodach lub w przypadku krótkich odstępów między ciążami tkanka podtrzymująca nie jest w stanie w pełni się zregenerować.
Również wrodzona słabość tkanki łącznej może zwiększać ryzyko wystąpienia cystocele. Tkanka, która normalnie utrzymuje narządy miednicy na swoim miejscu, jest wtedy zbyt elastyczna, aby zapewnić pęcherzowi moczowemu trwałe podparcie. W takich przypadkach cystocele może wystąpić nawet w młodym wieku.
Wraz z wiekiem i zmianami hormonalnymi w okresie menopauzy elastyczność tkanki nadal spada. Spadający poziom estrogenu osłabia ściany pochwy i tkankę podtrzymującą wokół pęcherza, co sprawia, że pęcherz może łatwiej opadać.
Inne czynniki sprzyjające to nadwaga, przewlekły kaszel (np. w przypadku POChP lub palenia tytoniu), zaparcia, ciągłe podnoszenie ciężarów lub wieloletnia praca w pozycji stojącej. Wszystkie te obciążenia zwiększają ciśnienie w jamie brzusznej i mogą przyspieszyć opadanie pęcherza.
W rzadkich przypadkach cystocele powoduje nawet załamanie cewki moczowej lub moczowodów, co może prowadzić do zatrzymania moczu, niecałkowitego opróżnienia pęcherza, a w dłuższej perspektywie do uszkodzenia nerek. Jeśli pęcherz nie jest całkowicie opróżniany, wzrasta również ryzyko zapalenia pęcherza i nietrzymania moczu.
Wyraźna cystocele może występować w połączeniu z innymi formami wypadania narządów miednicy, takimi jak rectocele (wypadanie odbytnicy) lub utero-deszensus (wypadanie macicy). W takich przypadkach specjaliści mówią o połączonym wypadaniu narządów miednicy, co wymaga kompleksowego badania ginekologicznego i indywidualnego doboru metod leczenia.
W przypadku wypadania pęcherza (cystocele) pęcherz moczowy przesuwa się w dół © bilderzwerg | AdobeStock
Cystocele może początkowo być prawie niezauważalne. Wiele pacjentek zauważa wypadnięcie pęcherza dopiero wtedy, gdy pojawia się uczucie ciała obcego w pochwie lub ucisk w podbrzuszu. Typowe jest uczucie, jakby „coś ciągnęło w dół” lub wybrzuszało się w pochwie.
W dalszym przebiegu często pojawiają się problemy z oddawaniem moczu. Pacjentki skarżą się na zatrzymanie moczu, częste parcie na mocz, utratę moczu lub uczucie niecałkowitego opróżnienia pęcherza. Nawracające zapalenia pęcherza mogą również wskazywać na cystocele.
Wiele kobiet cierpi dodatkowo na ból podczas stosunku płciowego (dyspareunia) lub uczucie pełności w okolicy miednicy. W zaawansowanych przypadkach wybrzuszenie ściany pochwy jest częściowo widoczne.
Jeśli cystocele nie jest leczone, objawy mogą się nasilić – aż do zaburzeń przepływu moczu lub zagięcia cewki moczowej, co zwiększa ryzyko powikłań.
Diagnoza cystocele jest zazwyczaj stawiana na podstawie badania ginekologicznego. Już rozmowa z pacjentką dostarcza pierwszych wskazówek, na przykład dotyczących dolegliwości podczas oddawania moczu, nietrzymania moczu lub uczucia obecności ciała obcego w pochwie.
Podczas badania lekarz ocenia ścianę pochwy, przednią ścianę pochwy i pęcherz moczowy, aby określić stopień wypadania pęcherza. Za pomocą uroflowmetrii można sprawdzić funkcjonowanie pęcherza – mierzy się wówczas przepływ moczu, aby wykryć ewentualne zatrzymanie moczu.
Dodatkowo zazwyczaj wykonuje się badanie ultrasonograficzne narządów miednicy. Pokazuje ono, czy pęcherz jest całkowicie opróżniony i czy dotyczy to również innych narządów, takich jak macica lub odbytnica. W pojedynczych przypadkach w celu dokładniejszej oceny wykonuje się cystoskopię.
Leczenie cystocele zależy od stopnia zaawansowania wypadania pęcherza i indywidualnych dolegliwości. W łagodnych przypadkach zazwyczaj pomagają środki niechirurgiczne, takie jak ukierunkowane ćwiczenia mięśni dna miednicy, mające na celu wzmocnienie mięśni dna miednicy i utrzymanie pęcherza na miejscu. Regularne ćwiczenia mogą złagodzić objawy i często pozwolić uniknąć operacji.
Jeśli przyczyną są zmiany hormonalne w okresie menopauzy, miejscowa terapia estrogenowa w postaci kremów lub czopków dopochwowych może wzmocnić tkankę łączną. Alternatywnie, pessar wprowadzony do pochwy stabilizuje pęcherz i przednią ścianę pochwy. Jest on dopasowywany przez lekarza i regularnie kontrolowany.
W przypadku silnie rozwiniętej cystocele lub gdy metody zachowawcze nie są wystarczające, konieczna jest operacja cystocele. Zabieg chirurgiczny odbywa się zazwyczaj drogą pochwową w znieczuleniu ogólnym lub rdzeniowym. Podczas zabiegu tkanka podtrzymująca pęcherz jest napinana lub wzmacniana, aby przywrócić pęcherz do jego normalnej pozycji. W rzadkich przypadkach stosuje się materiał pochodzący z organizmu pacjenta lub materiał sztuczny, aby unieruchomić pęcherz w odpowiednim miejscu.
Po operacji należy przez kilka tygodni unikać wysiłku fizycznego. Kolejna fizjoterapia z ćwiczeniami wzmacniającymi mięśnie dna miednicy wspomaga gojenie i zapobiega nawrotom.
Przebieg cystocele zależy w dużym stopniu od stopnia zaawansowania choroby i wybranego sposobu leczenia. We wczesnych stadiach regularne ćwiczenia mięśni dna miednicy mogą zapobiec dalszemu opadaniu pęcherza. Jeśli jednak choroba nie jest leczona, opadanie pęcherza może z czasem ulec pogorszeniu.
Do możliwych powikłań cystocele należą nietrzymanie moczu, zatrzymanie moczu, utrata moczu lub nawracające zapalenia pęcherza, ponieważ pęcherz nie może się całkowicie opróżnić. W rzadkich przypadkach wyraźna cystocele może powodować załamanie moczowodów, a w dłuższej perspektywie nawet prowadzić do uszkodzenia nerek.
Po operacji cystocele ważna jest konsekwentna opieka pooperacyjna. Delikatna aktywność fizyczna, unikanie podnoszenia ciężarów oraz regularne ćwiczenia mięśni dna miednicy wspomagają proces gojenia. Kontrole lekarskie zapewniają, że pęcherz pozostaje w normalnej pozycji i nie dochodzi do ponownego wysunięcia ściany pochwy.
Czy cystocele jest niebezpieczne lub może mieć poważny przebieg?
W większości przypadków cystocele można skutecznie leczyć. Jeśli jednak nie zostanie rozpoznane przez dłuższy czas, może się pogorszyć. W rzadkich przypadkach cystocele może być tak nasilone, że pęcherz opada do pochwy, a pochwa zwęża się całkowicie lub częściowo. Utrudnia to opróżnianie pęcherza i może prowadzić do zastoju moczu lub uszkodzenia nerek. Dlatego cystocele zawsze powinno być zbadane przez lekarza.
Jak określa się stopień zaawansowania cystocele?
Lekarze zazwyczaj rozróżniają trzy stopnie wypadania pęcherza:
w stopniu 1 obniżenie pęcherza jest niewielkie i prawie nie powoduje dolegliwości. W stopniu 2 pęcherz częściowo opada do pochwy, natomiast w stopniu 3 widoczne może być wyraźne wypadnięcie. Stopień zaawansowania określa się na podstawie badania ginekologicznego lub obrazowania, aby ustalić odpowiednie leczenie.
Kiedy konieczna jest operacja w przypadku cystocele?
Operacja jest zalecana, gdy środki niechirurgiczne, takie jak ćwiczenia mięśni dna miednicy lub pessar, nie przynoszą wystarczającej poprawy. W zaawansowanych przypadkach pęcherz jest przywracany do normalnej pozycji, a pęcherz i ściany pochwy są podtrzymywane w celu trwałego zachowania ich funkcji. Zabieg wykonywany jest zazwyczaj drogą pochwową; niektórzy specjaliści preferują przeprowadzenie operacji po menstruacji, aby zmniejszyć ryzyko infekcji.
Czy cystocele jest najczęstszym rodzajem wypadania narządów miednicy?
Tak, cystocele jest najczęstszym rodzajem tzw. wypadania narządów miednicy u kobiet. Powstaje w wyniku osłabienia mięśni i tkanki łącznej, które normalnie utrzymują pęcherz w miejscu. Szczególnie po kilku porodach lub w okresie menopauzy tkanki mogą stracić elastyczność, co powoduje przesunięcie pęcherza w dół.
Jakie objawy występują w przypadku cystocele i kiedy należy udać się do lekarza?
Typowe objawy cystocele to uczucie ciała obcego, ucisk w miednicy, częste parcie na mocz i nietrzymanie moczu. Jeśli pojawią się takie objawy, należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza. Nieleczona cystocele może stać się poważna i w rzadkich przypadkach prowadzić do załamania moczowodów, co może wpływać na pracę nerek.
