Ogólnie rzecz biorąc, lekarze rozumieją pod pojęciem zapalenia piersi stan zapalny gruczołu piersiowego (mammary). Najczęściej jest ono wywoływane przez bakterie.
W zależności od przyczyny rozróżnia się dwie różne formy zapalenia piersi:
- mastitis puerperalis (występuje u matek krótko po porodzie)
- Zapalenie piersi niepopołogowe (niezwiązane z ciążą)
Choroba ta występuje zazwyczaj częściej u kobiet niż u mężczyzn. Dotyka głównie kobiety karmiące piersią. Zapalenie piersi poporodowe często prowadzi do przedwczesnego zakończenia karmienia piersią. Zapalenia piersi o innym podłożu są w porównaniu z tym raczej rzadkie i dlatego budzą podejrzenie nowotworu.
W większości przypadków zapalenie piersi wynika z obecności bakterii na skórze lub błonie śluzowej. Osadzają się one na skórze i przedostają się do gruczołu piersiowego np. przez najmniejsze uszkodzenia skóry. Najczęstszymi patogenami są:
- Staphylococcus aureus,
- paciorkowce oraz
- Pseudomonas sp.
Bakterie są zazwyczaj przenoszone na podrażnione brodawki sutkowe podczas karmienia piersią. Stamtąd przedostają się przez przewody mleczne do gruczołów sutkowych. Tam powodują stany zapalne, a nawet ropnie.
Drobne urazy podczas karmienia piersią oraz zastój mleka w gruczołach sutkowych sprzyjają rozwojowi choroby. Zastój mleka stanowi dla bakterii idealną pożywkę.
Ponadto hormony, leki lub stres mogą prowadzić do zwiększonej produkcji wydzieliny w gruczołach mlecznych. Powoduje to reakcję immunologiczną z towarzyszącym stanem zapalnym.
Klasyczne zapalenie gruczołów piersiowych powoduje przede wszystkim objawy podobne do grypy, czyli
, a w zależności od nasilenia zapalenia w piersi również typowe objawy zapalne:
- ciepło (calor),
- zaczerwienienie (rubor),
- ból (dolor) oraz
- obrzęk (tumor).
Może również dojść do wydzieliny (wycieku) z brodawki sutkowej. Czasami dochodzi również do wyczuwalnego obrzęku węzłów chłonnych pod pachami.
W przypadku wystąpienia tych objawów należy zgłosić się do lekarza. Obrzęk węzłów chłonnych i ból piersi mogą również wskazywać na inne schorzenia, np. na raka piersi.
W związku z tym wyniki powinny być zazwyczaj zweryfikowane przez lekarza w ramach diagnostyki różnicowej za pomocą USG lub mammografii, a także biopsji.
Ponadto nieleczone zapalenie sutka może również przekształcić się w ropień (= ropny guz).
W przypadku zapalenia gruczołów piersiowych dochodzi do stanu zapalnego gruczołów piersiowych © koyuki | AdobeStock
Wywiad dostarcza już pierwszych wskazówek dotyczących procesu zapalnego w piersi. Lekarz pyta pacjentkę o dolegliwości. Następnie zazwyczaj bada dotkniętą piersią.
Diagnozę zapalenia gruczołów piersi potwierdza się za pomocą badań obrazowych. Jest to szczególnie konieczne
- w przypadku zapalenia gruczołów piersiowych bez widocznej przyczyny lub
- gdy zapalenie mimo leczenia okazuje się długotrwałe.
W takich przypadkach należy wykluczyć inną przyczynę lub nowotwór.
Częścią diagnostyki jest również badanie palpacyjne piersi © romaset | AdobeStock
Pierwszym środkiem z wyboru w przypadku zapalenia gruczołu sutkowego jest schłodzenie piersi i oszczędzanie jej przez pewien czas.
Bakteryjne zapalenie gruczołów piersiowych leczy się antybiotykami. Terapia antybiotykowa jest zazwyczaj ogólnoustrojowa, co oznacza, że kobiety przyjmują lek w postaci tabletek. Jako antybiotyki stosuje się przede wszystkim
- cefalosporyny,
- klindamycyna,
- alternatywnie flucloksacylina w połączeniu z metronidazolem lub
- oksacylina
.
Nieleczone bakteryjne zapalenie może prowadzić do powikłań, np. do powstania ropnia. Jeśli doszło już do takiego bolesnego nagromadzenia ropy, ropień jest chirurgicznie otwierany, a ropa następnie odprowadzana. W medycynie nazywa się to drenażem.
Niebakteryjne zapalenie gruczołów piersiowych leczy się zazwyczaj za pomocą leków hamujących wydzielanie prolaktyny. Mają one na celu zatrzymanie lub usunięcie zastoju mleka. Jeśli to się uda, w większości przypadków kobiety już kilka dni po rozpoczęciu terapii nie odczuwają już dolegliwości.
Wytyczne S3 dotyczące leczenia zapalnych chorób piersi w okresie karmienia piersią są obecnie dostosowywane do aktualnego stanu badań naukowych. Zawierają one również zalecenia dotyczące skuteczności metod alternatywnych jako uzupełnienia leczenia konwencjonalnego. Jednak w większości przypadków dowody naukowe na to są bardzo ograniczone lub nie ma ich wcale.
Niektóre czynniki w życiu codziennym mogą sprzyjać zapaleniu gruczołów piersiowych. Należą do nich między innymi:
- palenie tytoniu,
- urazy skóry piersi, np. spowodowane kolczykiem,
- leki, takie jak środki hamujące owulację o wysokiej zawartości estrogenu,
- zaburzenia czynności tarczycy,
- stres, napięcie oraz
- błędy podczas karmienia piersią.
Najlepszym sposobem zapobiegania jest optymalna technika karmienia piersią. Aby uniknąć urazów i podrażnień brodawek sutkowych, należy odpowiednio dostosować sposób przystawiania dziecka do piersi oraz technikę ssania. W przeciwnym razie urazy często stanowią pierwszą bramę wejściową dla bakterii wywołujących zapalenie piersi.
Powinna Pani również poćwiczyć korzystanie z pomocy do karmienia piersią, takich jak laktatory i nakładki na brodawki. Proszę leczyć obolałe brodawki sutkowe.
Wczesna wizyta u lekarza, a następnie szybkie rozpoczęcie leczenia znacznie poprawia rokowania. Zbyt długie zwlekanie prowadzi do tego, że zapalenie pozostaje nieleczone i może się w pełni rozwinąć.
Nieleczone zapalenie może szybko prowadzić do poważnych powikłań, takich jak bolesne ropnie. Te z kolei mogą wymagać interwencji chirurgicznej. Ponadto każda operacja wiąże się z nowym ryzykiem infekcji i powstawania blizn. Leczenie może więc być długotrwałe.
Pierwszym punktem kontaktowym dla kobiet z zapaleniem gruczołów piersiowych jest
- lekarz rodzinny,
- położna (w przypadku młodych matek),
- ginekolog.
W przypadku powikłań, takich jak ropień, mogą być zaangażowani również specjaliści z zakresu chirurgii.
W rzadkich przypadkach zapalenie piersi może wystąpić również u mężczyzn. W takich sytuacjach pierwszą osobą kontaktową jest urolog lub androlog. W przypadku guzków i bólu w piersi, a zwłaszcza w przypadku wydzieliny lub wciągniętych sutków, u mężczyzn może również występować rak piersi.
