Azoospermia – diagnoza, leczenie i planowanie rodziny przy braku plemników

Termin „niepłodność” (niezdolność do poczęcia) oznacza zaburzenie zdolności do poczęcia, polegające na niemożności zajścia w ciążę. W krajach uprzemysłowionych odsetek niepłodności sięga nawet 15 procent.

W Niemczech prawie co szóste małżeństwo pozostaje bezdzietne wbrew swoim pragnieniom. Przyczyny niechcianej bezdzietności są różnorodne. W około 30 procentach przypadków leżą one wyłącznie po stronie kobiety, w 30 procentach po stronie mężczyzny, a w pozostałych przypadkach dotyczą obojga partnerów.

Najwyraźniej niepłodność jest tematem tabu: tylko od 4 do 17 procent dotkniętych tym problemem par szuka porady lekarskiej, mimo że cierpienie osób dotkniętych tym problemem jest ogromne.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) definiuje zaburzenia płodności u mężczyzn jako brak ciąży pomimo regularnych stosunków płciowych bez zabezpieczenia przez okres jednego roku, gdy partnerka jest w widoczny sposób zdrowa fizycznie.

Jedną z możliwych przyczyn bezdzietności u mężczyzny jest azoospermia. Rozumie się przez to całkowity brak plemników w płynie nasiennym. Oznacza to, że pomimo wytrysku żadna plemnik nie może dotrzeć do komórki jajowej kobiety, co uniemożliwia zajście w ciążę.

Zasadniczo rozróżnia się dwie przyczyny azoospermii:

• zaburzenia w tworzeniu plemników oraz
• niedrożność dróg nasiennych.

Plemniki są wytwarzane przez tzw. nabłonek zarodkowy jądra. Jeśli w tym miejscu występuje zaburzenie, plemniki nie są wytwarzane lub ich ilość jest niewystarczająca. Płyn nasienny, który składa się z wydzielin gruczołu krokowego i pęcherzyków nasiennych, nie zawiera zatem plemników.

Po wytworzeniu w nabłonku zarodkowym jądra plemniki trafiają do najądrza. Najazdy to długi, kręty przewód, który transportuje plemniki dalej do nasieniowodów. Nasieniowody wpadają do cewki moczowej w okolicy prostaty – miejsce to nazywane jest również wzgórzem nasiennym.

Podczas orgazmu płyn nasienny i plemniki są wtłaczane do cewki moczowej, a następnie wydalane z penisa.

Jeśli na tej drodze dojdzie do zablokowania, plemniki nie mogą dotrzeć do cewki moczowej. Na tej zasadzie opiera się również sterylizacja u mężczyzn: poprzez podwiązanie obu nasieniowodów plemniki nie mogą już dotrzeć do cewki moczowej.

Leczenie azoospermii zależy od przyczyny. W przypadku niedrożności dróg nasiennych lekarz próbuje przywrócić ich drożność. W przypadku niedrożności w okolicy pęcherzyka nasiennego lekarz może ponownie otworzyć drogi nasienne poprzez nacięcie pęcherzyka nasiennego. Zabieg ten wykonuje się za pomocą specjalnego narzędzia przez cewkę moczową, bez nacięcia skóry.

Jeśli niedrożność występuje w okolicy nasieniowodów, lekarz może ponownie połączyć oba końce nasieniowodu. W niektórych przypadkach operacja sterylizacji może więc zostać cofnięta. W tym celu lekarz korzysta z mikroskopu operacyjnego, pod którym łączy delikatne kanały za pomocą bardzo cienkiego materiału szewnego.

W rękach doświadczonego specjalisty można w ten sposób osiągnąć wskaźnik drożności wynoszący 90 procent. Jeśli drogi nasienne zostaną pomyślnie przywrócone, para może spróbować poczęcia dziecka w sposób naturalny.

Nie u wszystkich mężczyzn można leczyć azoospermię. Jeśli jednak nadal pragną oni poczęcia własnego dziecka, możliwe jest leczenie w ramach medycyny reprodukcyjnej w postaci sztucznego zapłodnienia.

Za pomocą ICSI (intracytoplazmatycznej iniekcji plemnika) pojedynczy plemnik jest wstrzykiwany bezpośrednio do komórki jajowej kobiety. W tym celu należy pobrać co najmniej jedną komórkę jajową i jeden plemnik od pary.

U kobiety po stymulacji hormonalnej można pobrać komórkę jajową poprzez nakłucie jajników. U mężczyzny można podjąć próbę pobrania próbek bezpośrednio z tkanki jądra i wyizolowania z nich plemników (testikularyjna ekstrakcja plemników, TESE). Wymaga to niewielkiego zabiegu chirurgicznego.

W niektórych przypadkach jest to możliwe również u mężczyzn cierpiących na zaburzenia produkcji plemników. W około 50–60 procentach przypadków w tkance jądra znajdują się plemniki, które można wykorzystać do sztucznego zapłodnienia. Jeśli komórka jajowa zostanie pomyślnie zapłodniona, lekarz umieszcza ją następnie w macicy kobiety.

Azoospermia to poważne zaburzenie płodności, które oznacza brak plemników w ejakulacie, tak że w przypadku ejakulacji nie ma plemników. Rozróżnia się azoospermię nieobstrukcyjną od azoospermii obturacyjnej oraz azoospermię sekretoryczną, przy czym każdy rodzaj azoospermii stanowi odrębny typ azoospermii.

Przyczyny azoospermii są różnorodne, ponieważ azoospermia może mieć różne przyczyny, które często wynikają z czynników genetycznych lub innych przyczyn i często prowadzą do azoospermii. Z medycznego punktu widzenia stan ten wyjaśnia się w ten sposób, że azoospermia jest spowodowana zaburzeniami produkcji plemników w jądrach, brakiem ich wytwarzania lub całkowitym brakiem plemników. Diagnoza azoospermii przebiega w kilku etapach, a do jej ustalenia najczęściej wykorzystuje się badanie nasienia, aż do postawienia diagnozy i potwierdzenia azoospermii.U wielu osób dotkniętych tym schorzeniem objawy azoospermii są ledwo zauważalne, jednak mężczyźni z azoospermią są bezpłodni i cierpią na tę chorobę, nawet jeśli azoospermia nie zawsze jest od razu rozpoznawana.

W niektórych przypadkach można jednak znaleźć plemniki, na przykład poprzez biopsję jądra w celu pobrania plemników lub poprzez pobranie plemników z jądra lub bezpośrednio z jądra. W zależności od wyników badań można rozważyć leczenie azoospermii, zabiegi chirurgiczne lub leczenie w przypadku chęci posiadania potomstwa, często w połączeniu z technikami wspomaganego rozrodu lub sztucznym zapłodnieniem. To, czy można zapobiec azoospermii lub czy jest ona uleczalna, zależy od rodzaju azoospermii, ryzyka jej wystąpienia oraz od tego, czy w nasieniu można wykryć obecność plemników.

Celem każdej terapii jest spełnienie pragnienia posiadania potomstwa, ponieważ mężczyźni z azoospermią mogą zostać ojcami, nawet jeśli azoospermii nie da się w każdym przypadku całkowicie wyleczyć.