Pomiędzy klatką piersiową a jamą brzuszną znajduje się najważniejszy mięsień oddechowy, jaki posiadamy: przepona. Lekarze nazywają ją również diafragmą (z greckiego „przegroda”). Termin „przegroda” opisuje funkcję przepony: oddziela ona płuca w klatce piersiowej od narządów znajdujących się niżej.
Przepona jest niezbędna do oddychania. Podczas wdechu napina się i opada w dół. W ten sposób w klatce piersiowej powstaje podciśnienie, a płuca wypełniają się powietrzem.
Kiedy człowiek wydycha powietrze, przepona ponownie unosi się do góry i wypycha zużyte powietrze z płuc. Po prawej stronie mięsień oddechowy znajduje się nieco wyżej, a pod nim wątroba. Po lewej stronie pod przeponą znajduje się śledziona.
Przepona (Diaphragma) to cienka, kopulasta płytka mięśniowo-ścięgnista @ magicmine /AdobeStock
Lekarze rozróżniają jednostronne i rzadziej występujące obustronne porażenie przepony. Po obu stronach nerw przeponowy, zwany również nerwem przeponowym, biegnie od kręgosłupa przez klatkę piersiową aż do przepony. Nerw ten ma przed sobą długą drogę do celu, prowadząc od rdzenia kręgowego, mijając węzły chłonne, aortę, osierdzie i płuca.
Jeśli na tej drodze dojdzie do uszkodzenia nerwu przeponowego, może to skutkować porażeniem przepony. Porażenie powoduje z kolei wysunięcie przepony: podczas wydechu przepona przesuwa się wyżej niż to ma miejsce w normalnych warunkach.
Oprócz porażenia przepony za wysokie położenie przepony mogą odpowiadać również inne przyczyny:
Jeśli przepona znajduje się zbyt wysoko, jej funkcjonowanie jest ograniczone. Powoduje to również ucisk na płuca i prowadzi do trudności w oddychaniu. W cięższych przypadkach objawia się to dusznością.
Jeśli przepona znajduje się zbyt wysoko, nie może pełnić swojej funkcji lub może ją pełnić tylko częściowo. Ponadto płuca mają mniej miejsca, co prowadzi do trudności w oddychaniu. Skutkiem tego są duszności i trudności w oddychaniu, które są odczuwalne przez pacjentów.
W pozycji stojącej porażenie jest mniej widoczne niż w pozycji leżącej. Wynika to z faktu, że grawitacja przyciąga narządy jamy brzusznej w dół, a przepona również przesuwa się w dół. W tym przypadku płuca mają więcej miejsca na rozprężenie się. Jednak podczas schylania się lub w pozycji leżącej duszności nasilają się. Również podczas pływania sparaliżowana przepona przesuwa się znacznie w górę, zabierając płucom niezbędną przestrzeń.
Wysiłek fizyczny nasila objawy.
Szczególnie wyraźnie odczuwają to pacjenci, którzy mają już wcześniejsze schorzenia układu oddechowego:
Porażenie przepony zwiększa prawdopodobieństwo częstego zapadania na zapalenie płuc.
Zazwyczaj duszności pojawiają się podczas schylania się, leżenia lub pływania @ RFBSIP /AdobeStock
W swojej długiej drodze nerw przeponowy przebiega wzdłuż różnych narządów. Znajduje się blisko kręgosłupa, węzłów chłonnych i tętnic głównych. Na jego drodze leżą również grasica, która jest ważna dla układu odpornościowego, osierdzie i płuca.
Istnieje wiele przyczyn, które mogą prowadzić do uszkodzenia nerwu przeponowego na tym odcinku:
- Często lekarze uszkadzają ten nerw podczas operacji, na przykład serca lub grasicy.
- Również stan zapalny lub guz mogą uszkodzić nerw przeponowy i spowodować porażenie.
- Za przyczynę porażenia nerwu przeponowego podejrzewa się również infekcje wirusowe.
- W rzadkich przypadkach może dojść do uszkodzenia samego mięśnia przeponowego, co prowadzi do jednostronnego porażenia.
Często jednak przyczyna porażenia pozostaje nieznana, a lekarz określa ją wówczas jako idiopatyczną.
Rzadkie obustronne porażenie przepony może być na przykład następstwem urazów rdzenia kręgowego lub chorób nerwowo-mięśniowych, takich jak ALS. Również w tym przypadku możliwe jest porażenie idiopatyczne, czyli porażenie o nieznanej przyczynie.
W celu zdiagnozowania porażenia przepony lekarz wykona zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej: na zdjęciu rentgenowskim widać uniesienie przepony spowodowane porażeniem mięśnia.
Jeśli pacjenci skarżą się na duszności po operacji serca, wskazane jest wykonanie badania rentgenowskiego.
Pomiar oddechu w spoczynku, tzw. spirometria, pokazuje stopień uszkodzenia przepony. W ten sposób lekarz dowiaduje się, jaka objętość powietrza dostaje się do płuc podczas wdechu. Badanie to wykonuje się w pozycji siedzącej i leżącej. W przypadku jednostronnego porażenia przepony obserwuje się zmniejszoną pojemność w pozycji siedzącej. W pozycji leżącej do płuc dostaje się jeszcze mniej powietrza. Analiza gazometrii z laboratorium dostarcza informacji na podstawie obrazu krwi.
Za pomocą ultrasonografii lekarz bada przeponę, aby ocenić ruch mięśnia. Rozpoznaje również, czy mięsień porusza się podczas wdechu z niezbędnym pogrubieniem mięśnia, czy też nie. Jest to konieczne do potwierdzenia lub wykluczenia porażenia przepony. Jeśli przyczyna nadal pozostaje niejasna, tomografia komputerowa (CT) lub rezonans magnetyczny (MRI) mogą dostarczyć informacji i wykluczyć inne schorzenia.
Rzadko stosuje się badania neurologiczne, takie jak neurografia lub elektromiografia, aby dowiedzieć się więcej o występujących uszkodzeniach nerwów.
Porażenie wymaga leczenia tylko wtedy, gdy pacjenci cierpią na duszności. Wówczas lekarze wykonują zabieg podwiązania przepony. Jeśli uszkodzony nerw przeponowy powoduje jedynie niewielkie dolegliwości, zabieg ten nie jest konieczny.
Podczas zabiegu zszycia przepony chirurdzy zakładają szwy, które utrzymują przeponę. W ten sposób zapobiegają jego wybrzuszaniu się w górę do klatki piersiowej. Poprawia to wydajność pracy pozostałych mięśni oddechowych: podczas wdechu do płuc dostaje się więcej powietrza.
Jeśli przyczyną są inne schorzenia, takie jak otyłość lub POChP, pacjent powinien zmniejszyć masę ciała i/lub przyjmować leki.
Jeśli porażenie przepony wystąpi po operacji, pomocne może być odczekanie do dwóch lat: w niektórych przypadkach przepona wraca do zdrowia, a objawy ustępują. Pomocna może być terapia oddechowa lub ruchowa.
U osób z szczególną postacią ALS lekarze stosowali już stymulatory przepony do stymulacji nerwu przeponowego.
Porażenie przepony jest zazwyczaj następstwem uszkodzenia nerwu przeponowego. Może wystąpić po operacjach, urazach i chorobach i prowadzi do duszności i zadyszki. W ciężkich przypadkach pomocne jest chirurgiczne zszycie przepony. Konieczne jest również leczenie chorób, które są przyczyną tego stanu.
Czym jest porażenie przepony?
Porażenie przepony oznacza zaburzenie czynnościowe lub porażenie mięśnia przepony. Przyczyną jest zazwyczaj uszkodzenie nerwu przeponowego, co powoduje zaburzenia wdechu i normalnego ruchu klatki piersiowej. Choroba może występować jednostronnie lub obustronnie.
Jakie objawy powoduje porażenie przepony?
Typowymi objawami porażenia przepony są duszności wysiłkowe, trudności w oddychaniu i oddychanie paradoksalne. Pacjenci często zgłaszają dolegliwości podczas leżenia lub wysiłku fizycznego. W przypadku obustronnego porażenia może być konieczna wentylacja nieinwazyjna.
Jakie są możliwe przyczyny?
Możliwymi przyczynami porażenia przepony są operacje, zabiegi chirurgiczne klatki piersiowej, nowotwory, ropnie lub uszkodzenia struktur anatomicznych w okolicy szyi i jamy brzusznej. Inne możliwe przyczyny to tętniaki aorty, zabiegi chiropraktyczne lub zmiany idiopatyczne. Może również występować neuralgiczna amyotrofia barku.
Jak przebiega diagnostyka?
Diagnostyka obejmuje badanie fizykalne, badanie ultrasonograficzne, badania obrazowe oraz specjalistyczne badania czynnościowe przepony. Lekarze oceniają przebieg choroby, zaburzenia czynnościowe oraz przebieg nerwu na długim odcinku. W pulmonologii dodatkowo bada się płuca i śródpiersie.
Jak leczy się porażenie przepony?
Leczenie zależy od przyczyny, przebiegu i stopnia nasilenia porażenia przepony. W leczeniu zachowawczym stosuje się trening mięśni oddechowych, tlenoterapię oraz indywidualnie dostosowane opcje terapeutyczne. W przypadku braku samoistnego wyleczenia wskazane może być chirurgiczne zszycie przepony. Zalecenia dotyczące terapii powinny zawsze pochodzić od lekarzy specjalistów.
