Artroza za rzepką: czy w przypadku bólu za rzepką należy rozważyć leczenie operacyjne?

Staw kolanowy ma złożoną budowę i codziennie poddawany jest dużym obciążeniom. Jeśli podczas wchodzenia po schodach lub kucania słychać chrzęst i odczuwa się ból, często przyczyną jest artroza za rzepką. Ta szczególna postać artrozy kolana dotyka wyłącznie stawu między rzepką a kością udową. W odróżnieniu od ogólnej artrozy kolana (gonartrozy), w tym przypadku uszkodzeniu ulega konkretnie chrząstka z tyłu rzepki (patella) oraz rowek ślizgowy (trochlea) kości udowej (femur). To zużycie chrząstki prowadzi do bolesnego zapalenia i ograniczenia ruchomości. To, czy wystarczy fizjoterapia w celu wzmocnienia mięśni, czy też choroba wymaga leczenia operacyjnego, zależy od stopnia zaawansowania artrozy rzepki.

Podstawowe informacje dotyczące anatomii stawu kolanowego

Aby zrozumieć artrozę stawu rzepkowo-udowego (artrozę retropatelną), należy zapoznać się z anatomią stawu kolanowego. Staw kolanowy jest największym stawem w ludzkim ciele i składa się z trzech głównych kości:

• kości udowej (femur)
• piszczel (tibia) oraz
• rzepki (patella)

Jest to złożony staw zawiasowy, który umożliwia ruchy takie jak zginanie i prostowanie.

Anatomia stawu kolanowego @ bilderzwerg /AdobeStock

Staw rzepkowy składa się z rzepki (patella) i rowka kości udowej (trochlea). Rzepka służy do przenoszenia siły z silnego aparatu prostującego i zwiększa jego ramię dźwigni. Jest zatem niezbędna do silnego prostowania stawu kolanowego (np. podczas wchodzenia po schodach).

Przyczyny artrozy za rzepką

Powstanie artrozy za rzepką jest często wieloczynnikowe i ma różne przyczyny, w tym:

• Wiek: Wiek jest istotnym czynnikiem w rozwoju chorób stawów. Wraz z wiekiem pogarsza się jakość chrząstki stawowej, co zwiększa ryzyko wystąpienia artrozy.

• Przeciążenie: Powtarzające się i długotrwałe obciążenie stawu kolanowego podczas uprawiania niektórych sportów lub wykonywania określonych czynności zawodowych zwiększa ryzyko wystąpienia artrozy.

• Urazy: wcześniejsze urazy stawu kolanowego, zwłaszcza rzepki, mogą zwiększać ryzyko wystąpienia artrozy za rzepką. Należą do nich zwichnięcia rzepki lub złamania rzepki.

• Czynniki anatomiczne: Często rolę odgrywa również indywidualna budowa anatomiczna. Płaska szczelina stawu rzepkowego (dysplazja rzepki) lub niekorzystne ustawienie rzepki zwiększają ryzyko wystąpienia izolowanej artrozy w stawie rzepkowym.

• Genetyka: Czynniki genetyczne mogą wpływać na to, czy dana osoba jest bardziej podatna na rozwój chorób stawów, takich jak artroza za rzepką.

 

• Ból kolana: Ból jest głównym objawem artrozy za rzepką. Często pojawia się z przodu stawu kolanowego, z tyłu lub wokół rzepki i może nasilać się podczas ruchu. Szczególnie bolesne jest wchodzenie po schodach.

Objawy artrozy za rzepką

Artroza za rzepką objawia się wieloma symptomami, które mogą się różnić u poszczególnych pacjentów.

Do najczęstszych objawów należą:

• Sztywność: Pacjenci mogą odczuwać sztywność w stawie kolanowym, zwłaszcza po dłuższych okresach odpoczynku lub po przebudzeniu się rano.  

• Obrzęk: Wokół stawu kolanowego mogą pojawić się obrzęki, zwłaszcza po intensywnym obciążeniu.

• Trzeszczenie lub strzelanie: Trzeszczenie lub strzelanie w stawie kolanowym, tzw. krepitacje, szczególnie podczas ruchu, są częstym objawem artrozy za rzepką.

• Ograniczona ruchomość: Ruchomość stawu kolanowego może być ograniczona, co utrudnia chodzenie i wchodzenie po schodach.

Diagnoza artrozy za rzepką

Diagnoza artrozy za rzepką wymaga dokładnego badania i obrazowania. 

Oto typowe metody diagnostyczne:

Lekarz najpierw przeprowadza szczegółowy wywiad, aby zebrać informacje na temat objawów i historii choroby. Kluczowe znaczenie ma również dokładne badanie fizykalne kolana, w tym testy ruchowe i ocena wrażliwości na ucisk.

Rentgen, rezonans magnetyczny (MRI) i tomografia komputerowa (CT) pozwalają ocenić stan chrząstki, kości i innych struktur.

Badania te pomagają lekarzowi określić stopień zaawansowania artrozy. Pozwalają one również wyciągnąć wnioski dotyczące przyczyn artrozy.

W niektórych przypadkach konieczne jest wykonanie artroskopii kolana. Artroskopia to minimalnie inwazyjny zabieg chirurgiczny, podczas którego lekarze wprowadzają do stawu kolanowego niewielką kamerę. Dzięki temu mogą bezpośrednio ocenić stan chrząstki. Procedura ta traci jednak coraz bardziej na znaczeniu. 

Możliwości leczenia artrozy za rzepką

Cele leczenia to:

• łagodzenie bólu
• poprawa funkcji kolana oraz
• spowolnienie postępu choroby

Wybór leczenia zależy od:

• stopnia zaawansowania choroby zwyrodnieniowej stawów
• przyczyn jej powstania oraz 
• indywidualnych potrzeb pacjenta

Konserwatywne metody leczenia

Do metod leczenia zachowawczego należą:

• Fizjoterapia:

Ukierunkowane ćwiczenia i zabiegi fizjoterapeutyczne wzmacniają mięśnie i poprawiają ruchomość.

• Leki przeciwbólowe:

Podawanie leków przeciwzapalnych lub przeciwbólowych może złagodzić ból.

• Redukcja masy ciała:

U pacjentów z nadwagą utrata masy ciała może zmniejszyć nacisk na staw kolanowy.

• Terapia iniekcyjna

Do terapii iniekcyjnych należą:

• Zastrzyki z kwasem hialuronowym

• Zastrzyki z kortykosteroidów

Zastrzyki z kwasem hialuronowym mogą poprawić jakość mazi stawowej i tymczasowo złagodzić ból.

W niektórych przypadkach zastrzyki zawierające kortykosteroidy mogą hamować procesy zapalne.

Opcje leczenia operacyjnego

Do opcji leczenia operacyjnego należą:

• Artroskopowe oczyszczenie: 

Jest to zabieg minimalnie inwazyjny, podczas którego lekarze usuwają luźne lub uszkodzone fragmenty chrząstki. Zmniejsza to tarcie w stawie i łagodzi objawy.

Może to złagodzić ból i sztywność, ale jest to raczej rozwiązanie tymczasowe i nie spowalnia postępu choroby zwyrodnieniowej stawów.

• Osteotomia korekcyjna: 

Zabieg ten jest wskazany w celu korekcji ustawienia kolana. Lekarze zmieniają wówczas położenie kości wokół stawu kolanowego. Zmniejsza się nacisk na rzepkę, a obciążenie rozkłada się równomiernie. Może to być pomocne w przypadku niektórych wad anatomicznych, zwłaszcza koślawych nóg (wady koślawości).

• Przeszczep chrząstki: 

W przypadku młodszych pacjentów z ograniczonymi uszkodzeniami chrząstki wskazane jest przeszczepienie chrząstki. W tym przypadku lekarze przeszczepiają zdrowy chrząstkę z innej części stawu kolanowego lub od dawcy. W ten sposób zastępują uszkodzoną chrząstkę. Zabieg ten może znacznie poprawić funkcjonowanie kolana, jest jednak technicznie wymagający i nie jest odpowiedni dla wszystkich pacjentów.

• Częściowa lub całkowita endoproteza: 

W zaawansowanych stadiach artrozy za rzepką może być konieczne wszczepienie częściowej lub całkowitej endoprotezy. W przypadku częściowej endoprotezy (protezy rzepkowo-udowej) lekarze zastępują tylko element rzepki.

Jest to szczególnie dobra metoda w przypadku młodych pacjentów z izolowaną chorobą stawu rzepkowo-udowego. Dzięki temu nieuszkodzone części stawu kolanowego pozostają nienaruszone, podczas gdy całkowita endoproteza zastępuje cały staw kolanowy. 

Wszczepienie protezy częściowej lub całkowitej to poważne operacje, które wymagają dłuższego okresu rekonwalescencji. Zapewniają one jednak znaczną ulgę w bólu i przywrócenie ruchomości.

 

Rehabilitacja i opieka pooperacyjna

Po operacyjnym leczeniu artrozy za rzepką kluczowe znaczenie ma rehabilitacja. Fizjoterapia odgrywa ważną rolę w odzyskaniu ruchomości i siły w stawie kolanowym. 

Indywidualny program rehabilitacji, obejmujący ćwiczenia wzmacniające mięśnie i mobilizujące staw, opracowuje fizjoterapeuta prowadzący.

Ważne jest również przestrzeganie zaleceń lekarza dotyczących obciążenia i ograniczeń aktywności po operacji. W większości przypadków przywrócenie pełnej sprawności kolana może potrwać kilka miesięcy.

Podsumowanie dotyczące artrozy za rzepką

Artroza za rzepką to bolesna choroba stawu kolanowego. Znacznie obniża jakość życia osób dotkniętych tą dolegliwością.

Przyczyny są różnorodne, a objawy mogą się różnić w zależności od pacjenta. Diagnoza jest stawiana na podstawie dokładnego badania i obrazowania.

Opcje leczenia obejmują środki zachowawcze, terapię iniekcyjną oraz różne zabiegi operacyjne. Wybór odpowiedniej terapii zależy od indywidualnej sytuacji pacjenta.

Wczesna diagnoza i odpowiednie leczenie pomagają złagodzić ból i poprawić jakość życia. 

Ważne jest, aby skonsultować się z doświadczonym ortopedą w celu ustalenia najlepszych dla Ciebie opcji leczenia. Częściową wymianę stawu rzepkowo-udowego (proteza rzepkowo-udowa) wykonują wyłącznie doświadczeni specjaliści w dziedzinie endoprotezoplastyki.

FAQ: 8 najważniejszych pytań dotyczących artrozy za rzepką

Jakie są typowe objawy artrozy retropatelarnej?

Głównym objawem jest ostry ból za rzepką (ból retropatelarny). Występuje on szczególnie podczas obciążenia, na przykład podczas wchodzenia po schodach, schodzenia ze wzniesienia lub wstawania z pozycji siedzącej. Również dłuższe siedzenie z ugiętymi nogami („zjawisko kinowe”) lub kucanie powodują ból w kolanie. Pacjenci często zgłaszają odgłos tarcia lub chrzęstu (krepytację) podczas przesuwania się rzepki po kości udowej. Ponadto w okolicy rzepki może być widoczny obrzęk, który wskazuje na zapalenie błony maziowej.

Jak diagnozuje się artrozę rzepki?

Aby potwierdzić diagnozę, lekarz rozpoczyna od badania fizykalnego. Sprawdza ruchomość, bada rzepkę i ocenia ból przy ucisku. Aby uwidocznić zużycie chrząstki za rzepką oraz zmiany za rzepką, konieczne jest wykonanie zdjęć rentgenowskich pod specjalnymi kątami. Badanie MRI (rezonans magnetyczny) pokazuje szczegółowo, w jakim stopniu warstwa chrząstki i tkanka są już uszkodzone oraz czy występuje artroza rzepkowo-udowa.

Jakie przyczyny prowadzą do artrozy retropatelarnej?

Artroza retropatelarowa często powstaje w wyniku nierównowagi w kierunku naciągania mięśni wokół kolana lub w wyniku anatomicznych wad kształtu (dysplazji) rowka ślizgowego. Jeśli rzepka nie porusza się centralnie, ociera się o chrząstkę z jednej strony. Również wcześniejsze złamanie rzepki lub bezpośrednie przeciążenie spowodowane uprawianiem sportu i wykonywaniem zawodu (częste kucanie lub klęczenie) sprzyjają zużyciu.

Jak wygląda leczenie artrozy retropatelarnej?

Głównym celem leczenia jest złagodzenie bólu i zachowanie ruchomości. Leczenie artrozy za rzepką jest zazwyczaj wielokierunkowe. Fizjoterapia jest niezbędna do wzmocnienia mięśni uda i wycentrowania rzepki. Bandaż może prowadzić rzepkę i stabilizować staw kolanowy. W celu krótkotrwałego złagodzenia ostrych bólów kolana pomocne mogą być leki przeciwzapalne lub zastrzyk z kwasem hialuronowym lub kortyzonem bezpośrednio do stawu.

Kiedy artroza za rzepką wymaga leczenia operacyjnego?

Jeśli środki zachowawcze, takie jak wzmacnianie i oszczędzanie stawu, nie łagodzą już bólu i ograniczeń ruchowych, a zużycie stawu jest bardzo zaawansowane, rozważa się operację. Możliwości operacyjne obejmują wygładzenie chrząstki (artroskopia), korektę przyczepów ścięgien, a nawet częściową wymianę stawu (proteza rzepkowo-udowa), która zastępuje tylko tylną powierzchnię rzepki i powierzchnię ślizgową kości udowej.

Czym różni się to od gonartrozy?

Gonartroza oznacza zazwyczaj zużycie głównego stawu między kością udową a piszczelową. Natomiast artroza retropatelarowa lub rzepkowo-udowa jest izolowaną postacią artrozy, która dotyczy wyłącznie stawu rzepkowo-udowego (połączenia między rzepką a kością udową). Często występuje ona izolowanie, ale może również przekształcić się w artrozę obejmującą całe staw kolanowy (pangonartroza).

Jakie ćwiczenia pomagają wzmocnić kolano?

Ukierunkowany trening mięśni przedniej części uda (mięśnia czworogłowego) jest ważny, aby utrzymać rzepkę w prawidłowym położeniu. Ważne jest, aby wybierać ćwiczenia, które nie powodują zbyt dużego nacisku w obszarze za rzepką. Ćwiczenia izometryczne lub jazda na rowerze z niewielkim oporem są często lepsze niż głębokie zginanie pod obciążeniem. Fizjoterapeuta może pokazać, jak kształtować i prowadzić rzepkę, aby uniknąć bólu w przedniej części kolana.

Co oznacza termin „łacińska artroza retropatelarowa”?

Termin ten pochodzi z łaciny: „retro” oznacza „z tyłu”, a „patella” to rzepka. Retropatelarna artroza opisuje więc dokładnie miejsce zdarzenia: zmianę zwyrodnieniową (artrozę) z tyłu rzepki. Dotyczy to powierzchni stawowej na dolnym końcu kości udowej i rzepki.