Bóle barku należą do najczęstszych dolegliwości ortopedycznych i mogą znacznie ograniczać codzienne funkcjonowanie. Niezależnie od tego, czy chodzi o nagły ból barku po wypadku, czy o ból przewlekły, który rozwija się przez miesiące: przyczyny bólu barku są różnorodne. Często to nie kości, ale tkanki miękkie, takie jak mięśnie i ścięgna pierścienia rotatorów lub kaletki pod łopatką, powodują bolesne zapalenie. Klasycznym przykładem jest zespół uciskowy, w którym w stawie barkowym robi się zbyt ciasno. Ale przyczyną może być również zapalenie kalcynowe barku lub bark zamrożony (frozen shoulder). Precyzyjna diagnoza i leczenie przez specjalistę ortopedii i chirurgii urazowej mają kluczowe znaczenie dla zachowania ruchomości barku. W większości przypadków dolegliwości można złagodzić za pomocą leczenia zachowawczego, obejmującego fizjoterapię i ukierunkowane ćwiczenia, zanim konieczna będzie operacja.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Kody ICD dla tej choroby: M25.51
Krótki przegląd:
Ból barku jest powszechnym objawem, który najczęściej wynika z chorób lub urazów tkanek miękkich w stawie barkowym. Częstą przyczyną jest zespół uciskowy, w którym ścięgna i kaletki są uciskane w przestrzeni pod łopatką, co powoduje ból zwłaszcza podczas podnoszenia ramienia w bok. Innymi czynnikami wywołującymi ból są złogi wapnia w ścięgnie (ramię wapienne), zużycie stawu (artroza) lub zapalenie torebki stawowej, które prowadzi do sztywności barku (bark zamrożony). Ostre i przewlekłe bóle barku często pojawiają się podczas uprawiania sportu lub w nocy, gdy leży się na dotkniętym barku. Diagnoza bólu barku opiera się na badaniu fizykalnym, USG i rezonansie magnetycznym. Leczenie bólu barku opiera się przede wszystkim na środkach zachowawczych, takich jak fizjoterapia, leki przeciwzapalne oraz ćwiczenia w domu, mające na celu wzmocnienie mięśni i poprawę ruchomości. Dopiero gdy te środki zawiodą, podejmuje się interwencję chirurgiczną, na przykład w celu usunięcia złogów wapnia lub zwolnienia miejsca pod łopatką.
Przegląd artykułów
Przyczyny bólu barku
W przypadku innych stawów, takich jak staw biodrowy lub kolanowy, ból zazwyczaj powoduje chrząstka stawowa.
Natomiast w przypadku bólu barku początkowo często odpowiedzialne jest zaburzenie koordynacji funkcjonalnej mięśni otaczających bark.
Miejscowe zmiany zwyrodnieniowe i przewlekłe przeciążenia przyczepów ścięgien lub innych stabilizujących tkanek miękkich prowadzą w tym przypadku do trwałych, bolesnych zmian.
Anatomia stawu barkowego © bilderzwerg / Fotolia
Ramię nie jest obciążone ciężarem ciała, co w przypadku innych stawów ciała prowadzi do uszkodzeń chrząstki i zużycia stawów (artrozy). Artroza stawu barkowego jest zatem rzadką przyczyną bólu barku.
Często jednak przyczyną są spontaniczne miejscowe stany zapalne, a także zapalenia przyczepów ścięgien z osadzaniem się wapnia (wapniowe zapalenie barku).
Staw barkowo-obojczykowy jest, poprzez obojczyk, jedynym połączeniem kostnym kompleksu ramienno-łopatkowego z klatką piersiową. W związku z tym w przypadku zaburzeń czynnościowych barku jest on pierwszym, który ulega przeciążeniu.
Sytuacja ta jest często punktem wyjścia dla bólu barku. To wyjaśnia, dlaczego w przypadku artrozy stawu barkowego najczęściej dotknięty jest staw barkowo-obojczykowy.
Objawy bólu barku
Z reguły na początku dotknięte są tylko pojedyncze struktury stawu barkowego. Dlatego ból barku można zazwyczaj zlokalizować poprzez określone testy prowokacyjne, które pozwalają wskazać konkretne przyczepy ścięgien lub struktury tkanek miękkich stawu barkowego.
Służą do tego szereg, częściowo bardzo specyficznych metod badań klinicznych, które wskazują na zaburzenia lub uszkodzenia poszczególnych struktur tkanek miękkich.
Zazwyczaj ból barku można wywołać określonymi ruchami i obciążeniami. Często promieniuje on do ramienia lub szyi. To już stanowi wyraźną wskazówkę co do dotkniętych struktur.
Ból w spoczynku, zwłaszcza w nocy, wskazuje na przewlekły proces zapalny, taki jak np. zapalenie ścięgien wapiennych. Również zaawansowane zużycie stawu objawia się tymi symptomami.
Leczenie bólu barku
Metody leczenia bólu barku obejmują zazwyczaj na początku zachowawcze środki terapeutyczne bez operacji. Dzięki odpowiednio ukierunkowanej i skoncentrowanej na barku fizjoterapii można leczyć nieprawidłowości w funkcjonowaniu lub zaburzenia koordynacji stawu barkowego oraz odciążyć bolesne struktury tkanek miękkich.
Pomocne są często towarzyszące zabiegi fizykalne łagodzące miejscowe stany zapalne i podrażnienia.
Należą do nich:
- Elektroterapia
- Zabiegi ultradźwiękowe
- terapię zimnem lub ciepłem oraz
- inne, np. masaże rozluźniające
Bardzo skuteczna jest często również ukierunkowana miejscowa terapia iniekcyjna w obszarze dotkniętych struktur. Wymaga to jednak uprzedniej lokalizacji bolesnych struktur.
Środki zachowawcze nie pomagają jednak, gdy uszkodzenia pierścienia mięśniowego lub innych struktur tkanek miękkich są zbyt zaawansowane. Pacjenci nadal odczuwają wtedy ból.
W takich przypadkach wskazana jest zazwyczaj artroskopowa terapia operacyjna w ramach artroskopowej chirurgii barku:
Pozwala to na rekonstrukcję lub ponowne zamocowanie oderwanych fragmentów ścięgien, a także struktur tkanek miękkich w okolicy barku i stawu barkowego.
Wskazania do zabiegu chirurgicznego ustalane są indywidualnie dla każdego przypadku.
Zależy ona od:
- od zakresu i lokalizacji uszkodzenia, a także
- od wieku pacjenta i jego objawów
Decyzję o konieczności interwencji operacyjnej należy omówić indywidualnie z lekarzem specjalistą.
Perspektywy wyleczenia bólu barku
Szczególnie w przypadku krótkotrwałego bólu barku ukierunkowana terapia zachowawcza często przynosi pozytywne rezultaty. W przypadku bólu pojawiającego się spontanicznie terapia ta powinna trwać co najmniej pół roku.
W przypadku poważniejszych urazów lub długotrwałego bólu uszkodzenie można w znacznym odsetku przypadków usunąć za pomocą zabiegu operacyjnego. Również większe zerwania ścięgien można w poszczególnych przypadkach zrekonstruować za pomocą operacji zastępczej.
W przypadku zaawansowanej artrozy stawu barkowego bardzo skuteczne jest również zastosowanie endoprotezy barkowej. Protezę stawu barkowego można wszczepić metodą minimalnie inwazyjną.
Ilustracja sztucznego stawu barkowego © SciePro | AdobeStock
W przypadku rozległego uszkodzenia pierścienia mięśniowego i zaawansowanej artrozy wskazane jest wszczepienie odwróconej protezy barku.
Zazwyczaj prowadzi to do doskonałego przywrócenia sprawności mocno uszkodzonego stawu barkowego.
FAQ: 8 najważniejszych pytań dotyczących bólu barku
Jakie są najczęstsze przyczyny bólu barku?
Przyczyną bólu barku są często tkanki miękkie otaczające staw barkowy. Do najczęstszych czynników wywołujących ból należą zespół uciskowy (zespół impingement), w którym przestrzeń pod łopatką jest zwężona, a także stany zapalne pierścienia rotatorów lub kaletki. Innymi możliwymi przyczynami są również kalcyfikacja ścięgna barkowego, w której w ścięgnie tworzą się złogi wapnia, lub artroza spowodowana zużyciem stawu. Rzadziej przyczyną są ostre urazy, takie jak zerwanie ścięgna lub złamanie głowy kości ramiennej.
Co szybko pomaga w przypadku ostrych bólów barku?
W przypadku nagłego, ostrego bólu ważne jest przede wszystkim oszczędzanie ramienia. Należy unikać ruchów nad głową i obciążania chorego ramienia. Okłady z lodu mogą hamować stan zapalny i łagodzić ból. Krótkotrwałą ulgę mogą również przynieść leki przeciwzapalne (takie jak ibuprofen). Jednak w przypadku utrzymujących się dolegliwości należy zgłosić się do lekarza w celu postawienia dokładnej diagnozy i rozpoczęcia leczenia.
Jakie ćwiczenia pomagają w bólu barku?
Ukierunkowane ćwiczenia są kluczowym elementem leczenia zachowawczego. Dzięki różnym ćwiczeniom można wzmocnić mięśnie i lepiej wycentrować głowę kości ramiennej w stawie. Do najlepszych ćwiczeń należą ćwiczenia wahadłowe rozluźniające lub delikatne wzmacnianie mięśni zewnętrznych rotatorów za pomocą taśmy Theraband. Wiele osób cierpiących na ból barku odnosi korzyści z ćwiczeń nauczonych podczas fizjoterapii, które mogą regularnie wykonywać w domu.
Kiedy mówi się o zespole uciskowym?
Zespół uciskowy to bolesne uciskanie ścięgien (zwykle ścięgna nadgrzebieniowego) lub kaletki w przestrzeni pod łopatką (przestrzeni podbarkowej). Typowe są bóle przy podnoszeniu ramienia w bok pod kątem od 60 do 120 stopni. Przyczyną jest często brak równowagi mięśniowej lub wyrostki kostne na łopatce, które zwężają przestrzeń i sprzyjają przewlekłemu zapaleniu.
Czym jest bark zamrożony?
Zesztywnienie barku, zwane również barkiem zamrożonym, jest schorzeniem torebki stawowej. Ulega ona zapaleniu, pogrubieniu i skurczeniu, co prowadzi do znacznego ograniczenia ruchomości – bark jest jakby zamrożony. Przebieg choroby jest długotrwały i dzieli się na fazy bólu, sztywności, a w końcu ustępowania objawów. Leczenie tego rodzaju bólu barku wymaga dużo cierpliwości i delikatnej mobilizacji.
Jak przebiega diagnoza bólu barku?
Ortopeda rozpoczyna od wywiadu i dokładnego badania fizykalnego, podczas którego sprawdza ruchomość i przeprowadza specjalistyczne testy. Badanie ultrasonograficzne pozwala wykryć stany zapalne, wysięki lub złogi wapnia w tkankach miękkich. Zdjęcia rentgenowskie pokazują zmiany kostne, takie jak artroza lub kształt łopatki. W przypadku podejrzenia uszkodzenia ścięgien lub chrząstki, rezonans magnetyczny dostarcza szczegółowych obrazów pozwalających wyjaśnić przyczynę bólu barku.
Kiedy konieczna jest operacja barku?
Operację rozważa się zazwyczaj dopiero wtedy, gdy leczenie zachowawcze przez kilka miesięcy nie przynosi poprawy. Może to mieć miejsce w przypadku zaawansowanego zespołu uciskowego, dużych złogów wapnia lub zerwań pierścienia rotatorów. Również w przypadku ciężkiej artrozy konieczna może być wymiana stawu (proteza). Większość zabiegów wykonywana jest obecnie metodą minimalnie inwazyjną (artroskopową).
Czy można zapobiegać bólom barku?
Tak, można zapobiegać bólom barku, unikając jednostronnego obciążania i długotrwałej pracy z rękami uniesionymi nad głową. Regularne ćwiczenia mięśni barku i pierścienia rotatorów stabilizują staw. Należy dbać o wyprostowaną postawę, ponieważ opadające ramiona zwężają przestrzeń pod łopatką. Ćwiczenia rozciągające pomagają zachować ruchomość i rozluźnić napięcia.
