Choroba Scheuermanna – objawy, diagnostyka i leczenie choroby Scheuermanna

Choroba Scheuermanna to częste zaburzenie rozwoju kręgosłupa u dzieci i młodzieży. Choroba ta często prowadzi do powstania garbów i nasilenia kifozy odcinka piersiowego kręgosłupa. Typowe objawy to bóle pleców, ograniczona ruchomość i wrażenie skrzywionej postawy ciała.

Przyczyną choroby Scheuermanna są zmiany w trzonach kręgowych i krążkach międzykręgowych podczas wzrostu. Szczególnie często dotyczy to odcinka piersiowego kręgosłupa, czasami również odcinka lędźwiowego. Wczesna diagnoza postawiona przez ortopedę lub specjalistę poprawia skuteczność terapii i może zapobiec postępowi choroby kręgosłupa. Fizjoterapia, gimnastyka, a w ciężkich przypadkach gorset lub operacja należą do najważniejszych form leczenia.

Czym jest choroba Scheuermanna?

Przez prawidłową postawę ciała rozumie się cofnięte ramiona i wyprostowane plecy. W przypadku choroby Scheuermanna występuje jednak wyraźnie zaznaczony garb. Powstaje on w wyniku zmiany kształtu trzonów kręgowych i wygięcia kręgosłupa do tyłu.

Inne nazwy choroby Scheuermanna to

• kyfoza młodzieńcza,
• choroba Scheuermanna,
• młodzieńcza kifoza oraz
• młodzieńcza osteochondroza.

W języku potocznym nazywana jest również garbem lub plecami ucznia.

Z częstością występowania wynoszącą około 20 procent choroba Scheuermanna należy do najczęstszych schorzeń w wieku młodzieńczym. W całej populacji dotyka ona około 4 do 6 procent osób. Płeć męska jest dotknięta tą chorobą co najmniej dwukrotnie częściej niż płeć żeńska.

W normalnym, zdrowym stanie kręgosłup ludzki wykazuje podwójne wygięcie:

• kręgosłup piersiowy jest wygięty o 20 do 40 stopni w kierunku pleców (w medycynie nazywa się to kifozą),
• kręgosłup lędźwiowy jest lekko wygięty do przodu (lordoza).

Jeśli kąt skrzywienia kifozy przekracza 40 stopni, mówi się o chorobie Scheuermanna. Ciężka kifoza występuje przy kącie skrzywienia powyżej 70 stopni.

Od około 11. roku życia chorobę można wykryć na podstawie objawów klinicznych i zmian widocznych w badaniach radiologicznych. Wraz z zakończeniem wzrostu w okresie dojrzewania zmiany chorobowe w trzonach kręgowych ustabilizowały się, jednak zmiany fizyczne pozostają. U większości młodzieży chorobę rozpoznaje się między 11. a 17. rokiem życia.

Po lewej stronie kręgosłup o prawidłowej krzywiźnie, po prawej kręgosłup z zaburzeniem Scheuermanna © Matthieu | AdobeStock

Przyczyny choroby Scheuermanna

W normalnym przypadku trzon kręgowy ma kształt walca. Jednak w przypadku choroby Scheuermanna zaburzenie wzrostu powoduje, że kręgi rosną wolniej z przodu niż z tyłu. W ten sposób kręgi przybierają kształt klina (kręgi klinowate). 

W większości przypadków dotyczy to kręgów środkowej i dolnej części kręgosłupa piersiowego. Rzadziej zaburzenie to dotyka również kręgów lędźwiowych lub kręgów w obszarze przejściowym między kręgosłupem piersiowym a lędźwiowym.

Typowe dla choroby Scheuermanna są również tzw. guzki chrzęstne Schmorla. Jest to tkanka krążka międzykręgowego, która wrosła w tkankę kostną w dolnej i górnej płytce kręgów.

Naukowcy podejrzewają, że zaburzenia wzrostu kręgów mają podłoże genetyczne. Dokładny mechanizm powstawania choroby jest jednak nadal przedmiotem badań naukowych.

Często dyskutowaną teorią jest to, że zaburzenie wynika z procesów mineralizacji i kostnienia w okresie dojrzewania. Dlatego podejrzewa się również choroby takie jak osteoporoza dziecięca lub nadmiar hormonów wzrostu.

Anatomia kręgosłupa z prawidłowo wykształconymi trzonami kręgowymi © bilderzwerg | AdobeStock

Ponadto istnieją czynniki zewnętrzne, które mogą sprzyjać rozwojowi choroby Scheuermanna. Należą do nich na przykład

• sporty wyczynowe obciążające kręgosłup,
• dyscypliny sportowe wymagające garbienia się (np. wioślarstwo lub podnoszenie ciężarów),
• ogólna zgarbiona postawa ciała.

Ponadto istnieją czynniki zewnętrzne, które mogą sprzyjać rozwojowi choroby Scheuermanna. Są to na przykład

• sport wyczynowy obciążający kręgosłup,
• dyscypliny sportowe wymagające garbienia się (np. wioślarstwo lub podnoszenie ciężarów),
• ogólna zgarbiona postawa ciała.

Jakie objawy wywołuje choroba Scheuermanna?

Na początku choroba Scheuermanna często nie powoduje żadnych problemów ani bólu. Jeśli dotyczy kręgosłupa piersiowego, dochodzi do wyraźnego, widocznego skrzywienia.

W okolicy kręgosłupa piersiowego choroba objawia się garbieniem się. Jednak w okolicy kręgosłupa lędźwiowego plecy są proste, a nie jak zwykle wygięte do przodu (płaski kręgosłup).

Bóle pleców pojawiają się jednak często dopiero w dalszym przebiegu choroby. Mogą nasilać się podczas aktywności fizycznej i ustępować w spoczynku. Bóle ustępują zazwyczaj po zakończeniu wzrostu.

Objawy kliniczne w dalszym przebiegu choroby oraz u osób dorosłych zależą zasadniczo od stopnia skrzywienia. W niektórych przypadkach może to prowadzić do

• ograniczenia ruchomości,
• kostnienia dotkniętych odcinków kręgosłupa,
• nasilającej się lordozie (wygięciu do przodu) sąsiednich odcinków,
• w rzadkich przypadkach również do zaburzeń neurologicznych spowodowanych uciskiem rdzenia kręgowego (ucisk na rdzeń kręgowy),
• a w przypadku skrajnej kifozy (kąt skrzywienia większy niż 100 stopni) również do zaburzeń czynności serca i płuc

.

Ponadto z czasem garb może się pogłębiać. Ten obraz kliniczny nazywany jest zespołem post-Scheuermanna. W przypadku choroby Scheuermanna mięśnie pleców są nadmiernie obciążone i w ten sposób stale przeciążone. Może to prowadzić do bólu. Osoby z garbem mają w porównaniu z ogółem populacji zwiększone ryzyko wystąpienia przewlekłych bólów pleców.

W związku z tym w przypadku choroby Scheuermanna mogą wystąpić następujące objawy i długotrwałe powikłania:

• garb lub płaskie plecy (w początkowej fazie czasami bezbolesne)
• Przewlekłe bóle pleców
• Ograniczenia ruchowe
• Ubytek funkcji neurologicznych spowodowany uciskiem rdzenia kręgowego
• Powiększenie garbu (zespół post-Scheuermanna)

Jak diagnozuje się chorobę Scheuermanna?

W większości przypadków młodzi pacjenci zgłaszają się do lekarza z powodu rozwijającego się garbienia się i/lub bólu pleców.

Lekarz pyta pacjenta o

• rodzaju bólu,
• ograniczeniach funkcjonalnych,
• objawach neurologicznych oraz
• innych dolegliwości.

Następnie, w ramach badania fizykalnego, specjalista ocenia

• kształt kręgosłupa,
• stopień deformacji,
• wywoływanie bólu,
• nieprawidłowości neurologiczne i inne objawy fizyczne.

Rentgen kręgosłupa piersiowego i lędźwiowego daje ostateczną pewność, czy występuje nadmierna kifoza. Za pomocą rentgena można również zidentyfikować typowe klinowate trzonki kręgowe i guzki chrzęstne Schmorla.

Tylko w bardzo rzadkich przypadkach konieczne jest wykonanie rezonansu magnetycznego (MR) lub tomografii komputerowej (CT). Specyficzne badania laboratoryjne lub badania histopatologiczne zazwyczaj nie są konieczne do postawienia diagnozy.

W okresie wzrostu młodzież powinna poddawać się regularnym kontrolom deformacji kręgosłupa. Pozwala to stwierdzić, czy deformacja kręgosłupa ulega pogorszeniu. Po zakończeniu wzrostu badania kontrolne nie są już konieczne, o ile nie występują dolegliwości.

Jak leczy się chorobę Scheuermanna?

To, czy leczenie jest konieczne, zależy w dużej mierze od tego, czy

• występują bóle,
• stopień skrzywienia się zwiększa oraz
• występują deficyty neurologiczne.

Celem leczenia jest

• uniknięcie utrwalonego garbienia się z ograniczeniem ruchomości oraz
• zapobieganie rozwojowi ciężkiej deformacji kręgosłupa,
• zmniejszyć lub wyeliminować ból oraz
• skorygować deformację kręgosłupa.

Zasadniczo istnieje kilka możliwości terapeutycznych. Stosuje się je pojedynczo lub łącznie, w zależności od objawów i kąta skrzywienia:

• zmiany stylu życia,
• wzmocnienie mięśni i fizjoterapia,
• terapia farmakologiczna,
• noszenie gorsetu prostującego lub ortezy oraz
• leczenie operacyjne.

Środki zachowawcze

Jeśli chodzi o zmiany stylu życia, zaleca się na przykład spanie na brzuchu na twardszym materacu. Nie należy również uprawiać sportów, w których kręgosłup jest ściśnięty (jak w sportach skokowych) lub wymagana jest garbata postawa. Nie należy również siedzieć długo w zgiętej pozycji i narażać kręgosłupa na nieprawidłowe obciążenia.

Kluczową rolę w leczeniu odgrywa fizjoterapia. Terapeuta może w tym przypadku zdecydowanie poprawić postawę za pomocą specjalnych ćwiczeń wzmacniających mięśnie. Celem jest wyprostowanie skrzywionego kręgosłupa. W łagodnej postaci choroby sama fizjoterapia może już wystarczyć do osiągnięcia sukcesu.

Nie zawsze same ćwiczenia przynoszą pożądany efekt. Wtedy pacjent może również nosić gorset lub ortezę. Dzięki tym środkom pomocniczym kręgosłup zostaje wyprostowany.

Noszenie gorsetu jest skutecznym środkiem, zwłaszcza w okresie wzrostu. Terapia gorsetowa może jednak przynieść efekty tylko wtedy, gdy pacjent nosi gorset przez cały dzień. Wymaga to więc dużej samodyscypliny.

Za pomocą gorsetu można trwale podtrzymać i wyprostować kręgosłup © tatomm | AdobeStock

Leczenie farmakologiczne polega na podawaniu leków przeciwbólowych oraz środków zwiotczających mięśnie.

Leczenie operacyjne choroby Scheuermanna

Operacja w przypadku choroby Scheuermanna wiąże się ze znacznym ryzykiem. Możliwe powikłania operacji to

• sztywnienie dotkniętego odcinka kręgosłupa,
• uszkodzenia nerwów, a nawet
• uraz rdzenia kręgowego.

Dlatego wskazanie do operacji można postawić dopiero po dokładnym rozważeniu zalet i wad. Wskazania dotyczą skrajnych, wyjątkowych przypadków, a mianowicie

• kąt skrzywienia większy niż 75 stopni z deformacją, której pacjent nie jest już w stanie tolerować lub która wiąże się z bólem,
• w przypadku deficytów neurologicznych/ucisku rdzenia kręgowego lub
• w przypadku bólu, którego nie da się wyleczyć w inny sposób.

W trakcie operacji

• chirurg zastępuje krążki międzykręgowe segmentami kostnymi,
• usuwa części trzonów kręgowych i
• wstawia metalowe implanty.

Jakie są rokowania w przypadku choroby Scheuermanna?

Zasadniczo rokowanie w przypadku choroby Scheuermanna jest bardzo dobre, ponieważ choroba ta niekoniecznie powoduje ból. Na przebieg choroby można również pozytywnie wpłynąć za pomocą fizjoterapii lub gorsetu.

W zależności od stopnia deformacji kręgosłupa mogą jednak wystąpić powikłania również w późniejszym wieku dorosłym. Należy liczyć się z dolegliwościami, takimi jak ból lub ograniczenia ruchowe, jeśli oprócz kifozy występuje skolioza lub skrajnie płaski kręgosłup.

FAQ

Czym jest choroba Scheuermanna?
Choroba Scheuermanna to zaburzenie wzrostu kręgosłupa u młodzieży. Choroba Scheuermanna prowadzi do skrzywienia kręgosłupa i często do garbu. Szczególnie dotknięty jest odcinek piersiowy kręgosłupa, a czasami odcinek lędźwiowy.

Jakie objawy występują w przypadku choroby Scheuermanna?
Typowymi objawami choroby Scheuermanna są bóle pleców, ograniczona ruchomość i wygięta postawa ciała. Często dochodzi do powstawania kręgów klinowatych, hiperkifozy i zmian w trzonach kręgowych. U młodzieży z chorobą Scheuermanna dolegliwości często pojawiają się w okresie wzrostu.

Jak stawia się diagnozę choroby Scheuermanna?
Diagnoza choroby Scheuermanna opiera się na badaniu fizykalnym, zdjęciu rentgenowskim i diagnostyce ortopedycznej. Typowe zmiany w kręgosłupie, takie jak kręgi klinowe lub guzki Schmorla, są uważane za wskazówki na chorobę Scheuermanna. Dopiero wtedy diagnoza choroby Scheuermanna jest uznawana za pewną.

Jaka terapia pomaga w chorobie Scheuermanna?
Leczenie choroby Scheuermanna zależy od wieku, dolegliwości i stopnia kifozy. Często stosuje się leczenie zachowawcze, fizjoterapię, gimnastykę i ćwiczenia prostujące. W ciężkich przypadkach konieczne może być noszenie gorsetu lub operacja.

Czy można zapobiegać chorobie Scheuermanna?
Całkowite zapobieganie nie zawsze jest możliwe, ponieważ powstawanie choroby Scheuermanna może być częściowo uwarunkowane genetycznie. Jednak regularne uprawianie sportu, silne mięśnie pleców i ćwiczenia w ramach fizjoterapii pomagają utrzymać wyprostowaną postawę. Dzięki temu często można spowolnić postęp choroby.