Różnica długości nóg (kod ICD: Q72.9) to medyczne określenie różnicy długości nóg. Diagnoza i leczenie należą do zakresu ortopedii. Różnica dotyczy długości nóg od bioder do stóp.
Szacuje się, że różnica ta występuje u około 10–30% osób.
Normalnie proporcjonalny szkielet z kośćmi nóg bez różnicy długości. Dzięki temu miednica i kręgosłup zachowują swoje fizjologiczne ustawienie i statykę. © Alexandr Mitiuc / Fotolia
Dopóki różnica jest niewielka, nie ma potrzeby leczenia. Przy różnicy wynoszącej zaledwie 1–2 milimetry organizm sam dobrze ją kompensuje.
Leczenie jest konieczne, gdy różnica długości nóg przekracza określoną wartość. Obowiązuje zasada:
- u dzieci różnica długości nóg powyżej 0,5 cm
- , a u dorosłych – więcej niż 1 cm.
Różnice w długości nóg u dzieci często zmieniają się w trakcie rozwoju. Niemniej jednak należy je obserwować i regularnie kontrolować.
Wiele osób ma różnicę w długości nóg. W łagodnych przypadkach nie należy spodziewać się żadnych dolegliwości. Organizm jest w stanie sam wyrównać tę różnicę.
W cięższych przypadkach ważne jest szybkie rozpoczęcie odpowiedniego leczenia, aby uniknąć długotrwałych uszkodzeń.
Szkielet i układ ruchowy wraz z
mają u każdego człowieka indywidualną budowę. Zawsze jednak podlegają one zasadom fizjologicznym, czyli naturalnym i zdrowym. Obejmuje to budowę ciała w
- tułowia (górnej części ciała),
- osi kończyn (rąk i nóg) oraz
- głowy.
Zmiany w pozycjach stawów, ustawieniu osi i asymetrie mają wpływ na cały układ.
Skutki mogą być poważne, zwłaszcza dla kręgosłupa. W przypadku nóg o różnej długości miednica przesuwa się w stronę strony skróconej. Odchyla się ono od pozycji poziomej, w związku z czym różnica długości nóg najczęściej powoduje również skrzywienie miednicy. Miednica znajduje się nieco wyżej po stronie dłuższej nogi.
Wpływa to również na kręgosłup. Wygięty jest on na bok, co powoduje lekką lub ciężką skoliozę (skrzywienie kręgosłupa).
Różna długość nóg może mieć różne przyczyny. Wyróżnia się różnicę długości nóg wrodzoną i nabytą. Można przy tym rozróżnić dwie kategorie:
- Forma anatomiczna lub strukturalna: w tym przypadku kości są faktycznie dłuższe lub krótsze niż w drugiej nodze.
- Postaćfunkcjonalna. W tym przypadku różnicę długości powodują skrócenia mięśni (przykurcze) w biodrze i kolanie. Również stale napięte mięśnie mogą przesuwać ustawienie stawów. W rezultacie noga po jednej stronie wydaje się krótsza.
Jeśli u noworodka występuje już odpowiednia choroba podstawowa, mówi się o wrodzonej różnicy długości nóg. Przykłady to:
- nieprawidłowości naczyniowe
- Stopa szpiczasta
- stopa końsko-szpotawa
- częściowy gigantyzm
- Hemiatrofia (jednostronna atrofia tkanki)
- Wady rozwojowe i
- choroby układu kostnego (choroba egzostozowa).
Również choroby stawów lub ograniczenia ruchomości stawów mogą wywołać to zaburzenie
Nabyte różnice długości nóg powstają w trakcie życia. Przyczynami mogą być:
- wypadki
- Złamania kości
- Infekcje
- Paraliż
- Uszkodzenia popromienne
- Nowotwory
- Długotrwałe unieruchomienie
- Wady postawy i
- jednostronne obciążenie.
Złamania nóg w okresie wzrostu mogą wpływać na chrzęstne płytki wzrostowe złamanych kości.
Za wzrost kości odpowiedzialne są specjalne komórki kostne. Zaburzenia mogą prowadzić do tego, że komórki kostne odpowiedzialne za wzrost w jednej z nóg są bardziej aktywne niż w drugiej. Różnice w długości nóg mogą również wynikać z nadmiernego wzrostu. Często jednak wyrównują się one spontanicznie w trakcie rozwoju.
Po zakończeniu wzrostu organizm nie koryguje już spontanicznie różnic w długości nóg. Wówczas postępują nawykowe dostosowania lub wady postawy kręgosłupa i stawów.
W przypadku większej różnicy długości nóg układ ruchowy jest poddawany zwiększonemu obciążeniu. Ciało musi wyrównać różnice długości. W wyniku tego dochodzi do przesunięcia okolicy bioder i kręgosłupa. Nachylenie i skręt miednicy są kompensowane przez zwiększone wygięcie kręgosłupa do przodu (lordozę).
W wielu przypadkach dochodzi do asymetrii ramion po stronie ciała, po której noga jest dłuższa. Również głowa często przechyla się w stronę krótszej nogi.
Często pojawiają się bóle w miejscu przejścia kręgosłupa lędźwiowego do kości krzyżowej. Inne możliwe dolegliwości to
- przewlekłe bóle pleców,
- dolegliwości i bóle podczas stania i chodzenia, a także
- bóle głowy i szczęki spowodowane napięciem.
Po prawej stronie zdrowy kręgosłup, po lewej stronie kręgosłup wygięty na bok (skolioza) spowodowana różnicą długości nóg © Koterka Studio | AdobeStock
Poważnym skutkiem różnicy długości nóg może być rozwój skoliozy (skrzywienia kręgosłupa). Powstaje ona, gdy kość biodrowa ulega przemieszczeniu z powodu różnicy długości nóg. Kręgosłup musi wygiąć się w lewo, aby głowa mogła stać prosto.
Proces ten może mieć poważne konsekwencje. Pomiędzy kostnymi wyrostkami kręgowymi znajdują się małe stawy. Mogą one ulec zablokowaniu, gdy kręgi wyginają się względem siebie. Mówi się wtedy o blokadzie stawów międzykręgowych. Możliwe konsekwencje to
- bolesne stany zapalne,
- ograniczenie ruchomości kręgosłupa oraz
- uciskanie nerwów w okolicy kręgów.
W okolicy miednicy znajdują się stawy krzyżowo-biodrowe. Są to dwa stawy, w których kość krzyżowa jest połączona z obręczą miednicy. Mogą one ulec przemieszczeniu. Powoduje to znaczne ograniczenie ruchomości w okolicy miednicy.
Również obie kości łonowe mogą być dotknięte bolesnymi dolegliwościami.
Budowa anatomiczna stawu biodrowego © Henrie / Fotolia
Duża i trwała różnica długości nóg prowadzi do zmian w postawie ciała. Kręgosłup jest trwale upośledzony. Kręgi i krążki międzykręgowe zużywają się szybciej z powodu skrzywienia, co zwiększa ryzyko artrozy.
Na podstawie badania fizykalnego lekarz stwierdza, czy miednica i kręgosłup są skrzywione. W tym celu bada palpacyjnie grzbiety kości miednicy i kręgosłup.
Ponadto lekarz mierzy długość nóg za pomocą taśmy mierniczej. Umieszcza ją na wyczuwalnym guzie kości udowej na wysokości bioder. Długość mierzy się do zewnętrznej kostki.
Bardziej dokładny obraz daje zdjęcie rentgenowskie lub badanie ultrasonograficzne (sonografia). Dokładną analizę można przeprowadzić za pomocą trójwymiarowego pomiaru kręgosłupa. Pozwala to określić stopień skrzywienia kręgosłupa i skrzywienia miednicy. W tym celu stosuje się specjalną procedurę wideo.
Następnie za pomocą komputera można obliczyć, na jaką wysokość należy wykonać wkładkę do buta. Wkładka ta wyrównuje różnicę długości nóg.
Proces diagnostyczny musi wykazać, czy rzeczywiście występuje różnica długości nóg, czy też jest to forma funkcjonalna. Różnica długości nóg o podłożu funkcjonalnym jest zasadniczo leczona inaczej niż różnica długości nóg o podłożu anatomicznym.
W zależności od formy i przyczyny różnicy długości nóg stosuje się następujące metody leczenia:
- fizjoterapia,
- wyrównanie różnicy długości nóg za pomocą obuwia ortopedycznego lub
- operacja.
W przypadku funkcjonalnej różnicy długości nóg często stosuje się fizjoterapię i intensywne leczenie tkanek miękkich. W niektórych przypadkach wskazana jest również chirurgiczna interwencja w obrębie tkanek miękkich.
W przypadku anatomicznej różnicy długości nóg w wielu przypadkach do korekcji wystarczają wkładki ortopedyczne. Im wcześniej zostanie postawiona diagnoza, tym większe są szanse na wyrównanie długości nóg. Wkładki podnoszą krótszą nogę i umożliwiają wyprostowanie skrzywienia miednicy.
Efekt działania obuwia ortopedycznego wynika z podwyższenia obcasa, dzięki czemu można wyrównać różnicę nawet do 12 cm.
Jeśli różnica jest bardzo duża, można zastosować różne zabiegi ortopedyczne.
W przypadku młodzieży w fazie wzrostu można na przykład za pomocą minimalnego zabiegu spowolnić wzrost dłuższej nogi. Szew wzrostowy w nodze musi być przy tym jeszcze otwarty, dlatego metoda ta nie jest już możliwa po zakończeniu wzrostu.
Po zakończeniu wzrostu istnieje jeszcze jedna skuteczna metoda. Dzięki specjalnej technice chirurgicznej krótszą nogę można powoli wydłużać. Wydłuża się ona w ten sposób o około jeden milimetr dziennie.
