Ścięgna to połączenia tkanki łącznej między mięśniami a kośćmi. Ich zadaniem jest przenoszenie siły mięśnia na odpowiednią kość. To z kolei stanowi podstawę każdego ruchu stawowego, a tym samym umożliwia człowiekowi poruszanie się. W związku z tym ścięgna należą do tzw. „aparatu podtrzymującego” człowieka i muszą wytrzymywać czasami bardzo duże obciążenia.
Ścięgna łączą mięśnie z kośćmi i umożliwiają ruchy @ BigBlueStudio /AdobeStock
W przypadku choroby lub urazu ścięgien tracą one swoją funkcjonalność, a dotknięty nimi mięsień traci kontakt z kością.
Istnieją przewlekłe choroby ścięgien, które często są spowodowane stanami zapalnymi lub przeciążeniem mięśnia. Mówi się tu również o chorobach zwyrodnieniowych, które powstają głównie w wyniku zużycia. Wraz z wiekiem wzrasta ryzyko wystąpienia chorób zwyrodnieniowych ścięgien.
Najczęstszą chorobą, którą omówimy bardziej szczegółowo poniżej, są jednak ostre (nagłe i spowodowane wypadkiem) urazy ścięgien. Powstają one
- przy dużym obciążeniu,
- niezwykłych, szybkich i gwałtownych ruchów, a także
- w wyniku bezpośredniego urazu.
Przez to ostatnie rozumie się na przykład ranę ciętą z ostrym przecięciem ścięgna, co jednak zdarza się raczej rzadko.
Również, a zwłaszcza gdy ostre urazy ścięgien są częstsze niż przewlekłe, należy w tym miejscu podkreślić, że w wielu przypadkach występuje połączenie urazów ostrych i przewlekłych. W ten sposób zerwanie ścięgna może nastąpić w przypadku ścięgien z odpowiednimi wcześniejszymi zmianami zwyrodnieniowymi po stosunkowo niewielkim użyciu siły i lekkim wypadku. W związku z tym wraz z wiekiem wzrasta ryzyko urazu ścięgna w wyniku wypadku. Decydującą rolę odgrywa tutaj dokładna lokalizacja urazu, ponieważ w zależności od rodzaju i ciężkości urazu konieczne są różne formy leczenia.
Z reguły urazy ścięgien wynikają z bezpośredniego działania siły. Przecięcie ścięgna jest najczęściej skutkiem urazu spowodowanego ostrym przedmiotem. Najczęstszą formą urazu ścięgna jest jednak zerwanie lub naderwanie ścięgna. W tym przypadku zaburzony zostaje kontakt między mięśniem a kością, co ogranicza funkcję mięśnia, czyli wsparcie kości podczas ruchu.
Zerwanie ścięgna występuje szczególnie często w wyniku nagłego przeciążenia i nadmiernego rozciągnięcia. Również zerwanie mięśnia, zerwanie włókien mięśniowych lub naciągnięcie mięśnia mogą wynikać z powtarzających się obciążeń lub urazów. Szczególnie często dotyczy to sportowców, którzy narażają swoje ciała na długotrwałe obciążenia – na przykład podczas długich wędrówek w górach. Uraz jest jednak możliwy również w wyniku upadków lub skręcenia stawu. Do spontanicznych zerwań ścięgien dochodzi, gdy występuje już wcześniejsze uszkodzenie – na przykład w ramach choroby reumatycznej. Dotyczy to przede wszystkim osób starszych, których ścięgna wykazują większe zużycie i dlatego są bardziej podatne na zerwania.
Częstą przyczyną dolegliwości w okolicy ścięgien są urazy, które pojawiają się w wyniku nadmiernego obciążenia lub nieprawidłowego obciążenia. W wyniku czynników zewnętrznych dochodzi do nadmiernego rozciągnięcia lub zerwania ścięgien. Do najczęstszych urazów ścięgien należą zerwania ścięgna mięśnia dwugłowego ramienia i ścięgna Achillesa. Inne typowe zerwania ścięgien dotyczą ścięgien prostowników lub zginaczy dłoni, ścięgna rzepki oraz ścięgna mięśnia czworogłowego uda.
Ścięgno Achillesa jest najsilniejszym ścięgnem w ludzkim ciele @ Sebastian Kaulitzki /AdobeStock
U osób dotkniętych tym problemem uraz ścięgna wiąże się zazwyczaj z bólem i obrzękiem. Ponadto ograniczona jest funkcja mięśnia i danej kończyny.
Do najczęstszych objawów występujących w wyniku urazów ścięgien należą bóle w dotkniętym obszarze, a także niestabilność i utrata funkcji danego stawu. W przypadku zerwania ścięgna mięśnia dwugłowego przedramienia oraz zerwania ścięgna Achillesa często pojawia się nagły, kłujący ból, a w dalszym przebiegu w dotkniętym miejscu pojawia się większy siniak oraz widoczne lub wyczuwalne wgłębienie. W przypadku zerwania ścięgien prostowników lub zginaczy dłoni mogą wystąpić bóle, obrzęki i siniaki. Ponadto nie można już prawidłowo poruszać dotkniętymi palcami.
Ponieważ ścięgna mają gorsze ukrwienie w porównaniu z innymi tkankami, proces gojenia często trwa dość długo. Do tego dochodzi fakt, że wiele osób nie przestrzega zaleceń dotyczących oszczędzania kończyny. W ten sposób uraz nie może się całkowicie zagoić i dochodzi do przewlekłych dolegliwości ścięgien. Dotyczy to w szczególności ścięgien poddanych dużym obciążeniom, na przykład ścięgna Achillesa.
Ścięgna są ukrwione przez naczynia w mięśniach, kościach i pochewkach ścięgien, a ich ukrwienie jest słabe w porównaniu z innymi tkankami ciała. Do tego dochodzi fakt, że ścięgna mają niewiele komórek, które dzielą się powoli, przez co w przypadku urazów potrzebują dużo czasu, aby się zagoić.
Często już sam rodzaj wypadku i dolegliwości opisywane przez poszkodowanych wskazują na uraz ścięgna. Typowe są nagły, kłujący ból oraz widoczny obrzęk lub krwiak. W większości przypadków poszkodowani nie są już w stanie wykonywać określonych ruchów.
Na przykład w przypadku zerwania ścięgien w okolicy stawu kolanowego utrata funkcji objawia się tym, że pacjent nie jest w stanie wyprostować kolana. Na podstawie badań klinicznych przeprowadza się następnie szczegółową ocenę odpowiednich ruchów. Aby potwierdzić wstępną diagnozę, pomocne jest badanie ultrasonograficzne lub rezonans magnetyczny (MRI). Obie metody dostarczają wiarygodnych wyników w diagnostyce zerwań ścięgien.
Podejrzewasz u siebie uraz ścięgna? W takim razie jak najszybciej zgłoś się do odpowiedniego specjalisty. Należą do nich ortopedzi oraz chirurdzy urazowi. Często lekarze ci specjalizują się w określonych obszarach ciała, na przykład istnieją specjaliści od chirurgii kolana lub chirurgii stopy i stawu skokowego.
Najlepsze możliwe leczenie urazu ścięgna zależy w dużej mierze od tego, które ścięgno jest uszkodzone. Całkowite wyleczenie zerwanego ścięgna zwykle wymaga operacji. Jedynie częściowe zerwania ścięgna są leczone zachowawczo. Podczas gdy ten rodzaj terapii odbywa się przy użyciu specjalnej szyny lub ortezy, w ramach operacji zerwane końce ścięgna są ponownie łączone. Alternatywnie, w celu zapewnienia większej stabilności ścięgno mocuje się bezpośrednio do kości za pomocą specjalnej techniki szycia. Aby odciążyć szew i dodatkowo zabezpieczyć połączenie, często stosuje się również cerclage (opasanie) z drutu i nici lub dodatkowe zabezpieczenie za pomocą śrub.
Większość urazów ścięgien goi się dobrze, a funkcja stawu zostaje przywrócona. Mogą jednak wystąpić powikłania i ponowne zerwania.
Według wyników badań, w przypadku leczenia zachowawczego istnieje nieznacznie podwyższone ryzyko ponownego zerwania ścięgna. Nazywa się to również nawrotem lub ponownym zerwaniem. Przy podejmowaniu decyzji o operacji należy zatem wziąć pod uwagę oczekiwania danego pacjenta.
Jeśli pacjent zdecyduje się na zabieg operacyjny, ma do wyboru zabieg otwarty lub minimalnie inwazyjny. Zabiegi otwarte zapewniają bardzo dobrą widoczność dotkniętego obszaru, a tym samym stwarzają najlepsze warunki do bezpośredniego zszycia. Stanowi to zaletę zwłaszcza w przypadku starszych zerwań, jednak jednocześnie wiąże się z większym ryzykiem powstawania blizn, zrostów i zaburzeń gojenia się ran.
Dlatego też świeże i proste zerwania powinny być w miarę możliwości leczone metodą minimalnie inwazyjną. Wykorzystuje się w tym celu specjalnie opracowane urządzenie, za pomocą którego przez małe nacięcia wprowadza się długie instrumenty przez skórę do stawu. Za ich pomocą można zbliżyć do siebie zerwane końce ścięgien i zszyć je grubymi szwami. Następnie można je łatwo zawiązać, co stabilizuje końce ścięgien. Zaburzenia gojenia się ran występują bardzo rzadko ze względu na niewielkie nacięcia.
1. Jak dochodzi do urazu ścięgna?
Urazy ścięgien powstają najczęściej w wyniku nagłego przeciążenia, gwałtownych ruchów lub bezpośredniego uderzenia – często podczas treningu sportowego. W zależności od stopnia ciężkości może dojść do nadwyrężenia, częściowego zerwania lub całkowitego zerwania ścięgna.
2. Jak diagnozuje się uraz ścięgna?
Diagnoza opiera się na dokładnym wywiadzie, a następnie badaniu klinicznym. W celu dokładnej oceny rodzaju i zakresu urazu stosuje się badania obrazowe, takie jak ultrasonografia lub rezonans magnetyczny (MRI).
3. Jakie są możliwości leczenia?
W zależności od lokalizacji i stopnia ciężkości rozważa się leczenie zachowawcze polegające na unieruchomieniu i fizjoterapii lub leczenie operacyjne mające na celu rekonstrukcję końców ścięgien. Celem jest całkowite przywrócenie funkcji.
4. Jak przebiega gojenie i dalsze leczenie?
Czas gojenia różni się w zależności od stopnia ciężkości urazu i dotkniętej kończyny. Ukierunkowane dalsze leczenie w ramach ortopedii sportowej i fizjoterapii ma kluczowe znaczenie dla przywrócenia ruchomości i zapobiegania ponownym urazom.
