Więzadła to twarde, pasmowate struktury włókniste, które stabilizują wszystkie stawy w organizmie. Są one szczególnie ważne w przypadku stawów narażonych na duże obciążenia, takich jak staw skokowy, nadgarstkowy i barkowy, dlatego też częściej ulegają urazom.
Składają się one z tkanki łącznej o strukturze sztywnej (nieelastycznej) oraz elastycznej (rozciągliwej). Zapewniają one stabilność stawów, dzięki czemu mogą one poruszać się tylko w określonych kierunkach. Ponadto częściowo łączą one ze sobą kości danego stawu (na przykład więzadła krzyżowe w stawie kolanowym).
Jeśli więzadła są zbyt mocne i nieelastyczne, dochodzi do ograniczenia ruchomości stawu. Ma to miejsce na przykład w przypadku długotrwałego unieruchomienia stawu barkowego, dlatego też należy tego unikać w miarę możliwości lub stosować co najwyżej przez kilka dni.
Istnieją wrodzone schorzenia więzadeł, które jednak stanowią mniejszość. Należą do nich przede wszystkim zbyt słabe więzadła. W przypadku zbyt słabo rozwiniętych więzadeł dochodzi do nadmiernej rozciągliwości stawów, co wiąże się z ryzykiem zwichnięcia (luksacji stawu).
Większość urazów więzadeł ma jednak charakter nabyty i jest następstwem aktualnego lub dawno przebytego urazu. W tym ostatnim przypadku mówi się o chorobach przewlekłych. Należą do nich w szczególności zbyt mocne i nieelastyczne więzadła, które w konsekwencji prowadzą do zmniejszonej ruchomości stawów (sztywnienie). Ma to miejsce na przykład po zwichnięciu barku, po którym następuje unieruchomienie stawu barkowego. Dlatego odradza się samodzielne unieruchamianie stawu barkowego za pomocą temblaka, ponieważ już w ciągu kilku dni dochodzi do sztywnienia stawu barkowego.
Zdecydowanie najczęstszą chorobą więzadeł jest nagły uraz spowodowany wypadkiem lub użyciem siły. Należy do tego na przykład uraz stawu skokowego, w którym skręcenie powoduje nadmierne rozciągnięcie lub zerwanie więzadeł w stawie skokowym. W poniższym tekście skupimy się więc przede wszystkim na tym rodzaju urazu.
Lekarze dzielą urazy więzadeł na różne rodzaje w zależności od stopnia uszkodzenia:
- Naciągnięcie: Naciągnięcie to najprostszy uraz, który bardzo często występuje u sportowców, ale szybko się goi. Zazwyczaj nie są konieczne żadne działania poza oszczędzaniem kończyny.
- Naciągnięcie: Naciągnięcie jest również urazem, który zazwyczaj szybko ustępuje, jednak wymaga tymczasowego unieruchomienia, a często także leczenia bólu.
- Zerwanie więzadła: Zerwanie więzadła (medycznie: pęknięcie więzadła) to najpoważniejsza forma urazu więzadłowego, w której dochodzi do zerwania aparatu więzadłowego, co powoduje niestabilność stawu. Często konieczne są zabiegi operacyjne, aby przywrócić stawowi stabilność. Jednak przy dobrze wyćwiczonej muskulaturze można również zastosować leczenie zachowawcze (czyli bez operacji). Tak jest na przykład w przypadku zerwania więzadła krzyżowego.
W przypadku zerwania więzadeł rozróżnia się również częściowe i całkowite zerwanie:
- zerwanie częściowe z licznymi mikrourazami tkanki więzadłowej. Podczas gdy niektóre włókna więzadła są zerwane, inne pozostają nienaruszone. Ten wariant towarzyszy częściowo silnemu bólowi i obrzękom. Uniemożliwiają one normalne funkcjonowanie oraz ruchy dotkniętego stawu.
- Zerwanie całkowite z całkowitym zerwaniem więzadła i towarzyszącymi mu obrzękami oraz bólem. Staw, pierwotnie stabilizowany przez więzadła, traci w ten sposób swoje podparcie i staje się niestabilny.
Wypadki podczas uprawiania sportu należą do głównych przyczyn urazów więzadeł. W sportach takich jak piłka nożna, koszykówka i tenis zagrożone są przede wszystkim stawy kończyn dolnych, czyli kolana i kostki. Również kolarstwo i narciarstwo stanowią szczególne obciążenie dla stawów kolanowych. Z kolei w przypadku siatkówki ręcznej i siatkówki oraz wspinaczki nadmierne obciążenie kończyn górnych wiąże się ze zwiększonym ryzykiem urazów więzadeł stawów dłoni i palców.
Urazy stawów skokowych często zdarzają się również w życiu codziennym. Wystarczy niefortunne skręcenie, aby spowodować naciągnięcie odpowiednich więzadeł. Jednak w większości przypadków wcześniej doszło już do odpowiednich urazów stawu, które doprowadziły do jego niestabilności.
Częstym urazem więzadeł jest częściowe lub całkowite zerwanie więzadła © Henrie | AdobeStock
Jeśli doszło do wypadku i podejrzewasz uszkodzenie stawu, powinieneś zgłosić się do lekarza. Zwłaszcza jeśli odczuwasz ból, masz obrzęk i siniaki w dotkniętym stawie, które nie ustępują po unieruchomieniu, oszczędzaniu i leczeniu bólu, powinieneś zgłosić się do lekarza. Wstępną diagnozę często może postawić lekarz rodzinny. W zależności od rodzaju i ciężkości urazu może być konieczne skorzystanie z pomocy
.
Jakie badania są przeprowadzane?
Najpierw odbywa się wstępna rozmowa orientacyjna (wywiad). Zadaje się pytania dotyczące przebiegu wypadku i ewentualnych wcześniejszych urazów, a także poprzednich operacji w okolicy urazu.
Następnie przeprowadza się badanie fizykalne. Podczas niego ogląda się (bada wzrokowo) uszkodzoną część ciała i sprawdza, czy występują objawy chorobowe. Szczególnie interesują nas:
- obrzęki
- Ból przy ucisku i podczas ruchu, a także
- powstawanie krwiaka i/lub wysięku stawowego.
Ważnym punktem odniesienia na tym etapie diagnozy jest również stabilność i ruchomość dotkniętego stawu.
Często już na podstawie dwóch wyżej wymienionych metod, czyli wywiadu oraz badania fizykalnego, można postawić diagnozę urazu więzadła.
Często zleca się dodatkowe badania, w szczególności zdjęcie rentgenowskie, aby wykluczyć lub potwierdzić złamanie stawu oraz wyrwanie więzadeł z kości.
W przypadku podejrzenia zerwania więzadła często wykonuje się również badanie ultrasonograficzne. Pozwala ono w stosunkowo prosty sposób i bez skutków ubocznych, takich jak promieniowanie lub alergie na środki kontrastowe, określić zakres urazu więzadła.
Inne ważne metody diagnostyczne pozwalające na dokładniejsze określenie urazu więzadła to
- rezonans magnetyczny, w skrócie MRI, a także
- artroskopia, zwana w żargonie specjalistycznym artroskopią.
Ta ostatnia metoda służy nie tylko do jak najpełniejszej diagnozy. W razie potrzeby może być również stosowana jako minimalnie inwazyjna forma terapii.
Dokładna diagnoza jest absolutnie niezbędna do wyboru „dopasowanej” terapii.
W przypadku łagodnych urazów więzadeł, takich jak zwykłe naciągnięcie więzadła, wskazane są metody zachowawcze. Należą do nich:
- konsekwentne oszczędzanie
- zakładanie bandaży w celu stabilizacji i wsparcia procesu gojenia.
Zabieg ten trwa około dwóch do trzech tygodni.
Natomiast naciągnięcie więzadeł wymaga dłuższego czasu rekonwalescencji, ponieważ często dochodzi tu już do niewielkich zerwań i krwawień tkankowych. Co prawda stabilność stawu, podobnie jak w przypadku naciągnięcia więzadeł, nie ulega pogorszeniu lub ulega jedynie nieznacznemu pogorszeniu. Należy jednak unikać niekorzystnego przebiegu poprzez przedwczesne nadmierne obciążenie.
Po zakończeniu fazy odpoczynku w przypadku naciągnięcia więzadeł często stosuje się fizjoterapię. Pomaga ona stopniowo przywrócić stawowi dawną pełną sprawność i wytrzymałość.
Wyleczenie zerwania więzadła, czy to w kolanie, czy w stawie skokowym, wymaga szczególnie dużo cierpliwości. Początek terapii, która zazwyczaj składa się z dwóch części, stanowi unieruchomienie. Polega ona na stabilizacji dotkniętej kończyny za pomocą bandaży lub specjalnych szyn (ortez). Dla osób, które pragną szybkiego przywrócenia wytrzymałości swoich stawów, alternatywą jest zabieg operacyjny. Z tego rozwiązania korzystają często przede wszystkim zawodowi sportowcy.
Druga część leczenia zerwania więzadła następuje po całkowitym wygojeniu. Składa się ona z indywidualnie dostosowanych ćwiczeń fizjoterapeutycznych, które mają na celu odbudowę mięśni i optymalizację koordynacji ruchowej.
Ogólnie rzecz biorąc, należy zauważyć, że przebieg i powrót do zdrowia po urazach więzadeł w dużym stopniu zależą od pacjenta. Jeśli na przykład nie przestrzega się zaleceń lekarskich dotyczących oszczędzania i zbyt wcześnie obciąża się miejsce urazu, powikłania nie są rzadkością.
Konkretnie oznacza to, że nawet w przypadku lżejszych naciągnięć może dojść do zerwania lub niepotrzebnego przedłużenia się okresu rekonwalescencji. Należy również liczyć się z nasileniem objawów towarzyszących, takich jak ból i obrzęk.
Dokładne przestrzeganie zaleceń terapeutycznych lekarza zazwyczaj prowadzi do optymalnej regeneracji więzadeł. Z reguły nie należy spodziewać się poważnych następstw po urazie więzadeł.
