Grzybica jamy ustnej występuje bardzo często, zwłaszcza u niemowląt. Niemowlęta często cierpią również na inną infekcję grzybiczą. Objawia się ona w okolicy pieluszkowej i znana jest pod nazwą „grzybica pieluszkowa”.
U 22–24% wszystkich niemowląt w pierwszych dwóch miesiącach życia wykrywa się grzyby z rodzaju Candida w jamie ustnej. W 95% tych przypadków występują jednocześnie objawy pleśniawki jamy ustnej.
W ciągu ostatnich dziesięciu do dwudziestu lat liczba zakażeń Candida wzrosła. Przejście od jeszcze nieszkodliwego zakażenia do zakażenia objawowego jest jednak często płynne.
Ostra pleśniawka jamy ustnej zaczyna się zazwyczaj od zaczerwienienia błony śluzowej. Z czasem błona śluzowa nabiera suchego, błyszczącego i gładkiego wyglądu.
Często w przypadku pleśniawka zanikają również brodawki językowe. Po około trzech do czterech dniach pojawiają się nieregularne, białawy kropki wielkości główki od szpilki (osady). Przypominają ziarenka kaszy manny i mają kremowy wygląd. Białe naloty można przesuwać.
Ponadto tworzy się żółtawa warstwa i może pojawić się nieświeży oddech.
Niemowlę z białawym nalotem na języku, który pojawia się również w przypadku pleśniawki jamy ustnej © Victoria М | AdobeStock
Gdy organizm zaczyna zwalczać patogeny, węzły chłonne puchną. Jest to oznaka wzmożonej aktywności układu odpornościowego.
Uszkodzona błona śluzowa jamy ustnej powoduje ból. Niemowlęta są na to z natury bardziej wrażliwe i dlatego często odmawiają picia.
Jeśli pleśniawki nie zostaną wyleczone we wczesnym stadium, patogeny mogą się rozprzestrzeniać. Możliwymi objawami następczymi są wtedy wymioty oraz zgaga.
Grzybica jamy ustnej jest wywoływana głównie przez grzyby z rodzaju Candida, które zaliczają się do patogenów oportunistycznych. Oznacza to, że wywołują one infekcję tylko wtedy, gdy warunki życia są dla nich bardzo sprzyjające.
Wiele zdrowych osób dorosłych ma grzyby z rodzaju Candida, ale nie ma żadnych objawów choroby. Dopóki układ odpornościowy działa prawidłowo, może on powstrzymać grzyby.
Jednak u niemowląt i małych dzieci układ odpornościowy nie jest jeszcze w pełni rozwinięty. Dlatego warunki dla grzybów z rodzaju Candida są bardzo sprzyjające.
Grzyby drożdżakowe występują w przewodzie rodnym u wielu kobiet w ciąży. Dlatego noworodki często mają kontakt z grzybami już podczas porodu. Mogą one jednak przedostać się również poprzez
- ręce personelu szpitalnego,
- piersi matki lub
- z jamy ustnej rodziców
.
Wprowadzone do organizmu grzyby z rodzaju Candida zawsze najpierw osadzają się na błonie śluzowej jamy ustnej. Silne noworodki wydalają drożdżaki bez zachorowania na pleśniawki. Z jamy ustnej grzyby przedostają się następnie
- do gardła,
- przełyk oraz
- do przewodu pokarmowego.
Tam dalej się rozprzestrzeniają.
Czynnikami ryzyka kandydozy są ponadto
- podeszły wiek,
- osłabienie odporności, np. w wyniku choroby AIDS, białaczki lub niedawnej chemioterapii,
- różne leki, takie jak cytostatyki, antybiotyki, glikokortykoidy wziewne (aerozole kortyzonowe stosowane w zapaleniu oskrzeli i astmie), leki immunosupresyjne
- próchnica zębów,
- protezy zębowe,
- suchość w ustach, wywołana np. przez przyjmowanie leków przeciwdepresyjnych,
- zjadliwość patogenu, a także
- dieta bogata w węglowodany.
Kortyzon i antybiotyki zabijają również zdrowe bakterie i często prowadzą do zaburzeń flory bakteryjnej jamy ustnej.
W przypadku infekcji pleśniawki organizm wytwarza odpowiednie antygeny. Można je wykryć we krwi, co pozwala potwierdzić diagnozę. W tym celu lekarz pobiera wymaz np. z białych nalotów lub z tkanki pod protezą zębową.
Następnie materiał jest badany pod mikroskopem po dodaniu roztworu soli fizjologicznej.
Jednak wykrycie przeciwciał w przypadku pleśniawki jamy ustnej jest często niewiarygodne u pacjentów z obniżoną odpornością. W ramach diagnostyki pleśniawki jamy ustnej należy zatem zawsze oceniać ryzyko wystąpienia postaci inwazyjnych oraz przewlekłej kandydozy. Obejmuje to poszukiwanie określonych czynników ryzyka pleśniawki jamy ustnej, takich jak na przykład:
- nowotwory
- podstawowe choroby hematologiczno-onkologiczne, takie jak chłoniaki lub białaczka
- cukrzyca
- stan po przeszczepie narządu lub szpiku kostnego
- zakażenie wirusem HIV
- Niedobory odporności
- długotrwałe leczenie antybiotykami
- Długotrwałe leczenie glikokortykoidami
- Terapie cytostatykami
Ponadto wskazane jest zbadanie potencjalnych dróg przedostawania się patogenów wywołujących pleśniawki jamy ustnej. Należą do nich:
- źle dopasowane protezy zębowe,
- choroby erozyjne błon śluzowych
- zanieczyszczony cewnik centralny
Ponadto z pobranego materiału można wyhodować kulturę grzybów na odpowiedniej pożywce. Pozwala to na dokładne określenie rodzaju patogenu.
Leczenie farmakologiczne środkami przeciwgrzybiczymi
Grzybica jamy ustnej może być dość uporczywa. Dlatego zazwyczaj stosuje się leczenie farmakologiczne lekami przeciwgrzybiczymi (antymikotykami). Są one dostępne w postaci zawiesin lub maści, które nakłada się na zmienione chorobowo miejsca.
Zazwyczaj w przypadku pleśniawki jamy ustnej stosuje się
- nystatyna,
- mikonazol lub
- amfoterycyna B
w postaci tabletek do ssania lub zawiesin.
Bardzo ważne jest również przestrzeganie odpowiedniego czasu trwania leczenia. Z reguły kontynuuje się je nawet wtedy, gdy objawy już ustąpiły. Dzięki temu ma się pewność, że patogeny zostały rzeczywiście zniszczone.
Nie zawsze udaje się skutecznie leczyć pleśniawki jamy ustnej miejscowo (lokalnie). Jeśli pleśniawki dotknęły również inne narządy lub jelita, stosuje się silniejszy lek przeciwgrzybiczy. Działa on ogólnoustrojowo, czyli w całym organizmie. Skutecznym lekiem jest flukonazol, który jest dostępny w postaci
- suchego syropu,
- syropu lub
- w postaci kapsułek
.
W przypadku niemowląt z prawidłową odpornością do leczenia pleśniaw bardzo dobrze nadają się amfoterycyna B lub nystatyna.
Leki dostępne bez recepty należy przyjmować wyłącznie po konsultacji z lekarzem. Dotyczy to również stosowania domowych środków.
Środki wspomagające leczenie pleśniawki
W celu wspomagania leczenia osoby dotknięte chorobą mogą również regularnie płukać usta mirrą. Nalewki z mirry mają również działanie przeciwgrzybicze. W przypadku tej formy terapii należy jednak zachować co najmniej godzinę przerwy przed zastosowaniem środka przeciwgrzybiczego. W przeciwnym razie może dojść do podrażnień.
Podobny efekt w leczeniu pleśniawki mają również płukanki z szałwią lub arniką. Środki te mają ponadto działanie antyseptyczne.
Grzyby odżywiają się cukrem. Dlatego osoby dotknięte tą dolegliwością powinny unikać produktów zawierających cukier i drożdże. Soki owocowe i kwaśne potrawy powodują ponadto ból w jamie ustnej w przypadku pleśniawki. Należy również unikać produktów mlecznych, ponieważ mają one działanie śluzotwórcze.
Grzyby z rodzaju Candida wykorzystują również zęby dotknięte próchnicą jako rezerwuar. Dlatego podczas terapii przeciwgrzybiczej należy dbać o staranną higienę jamy ustnej. Należy również regularnie wymieniać szczoteczkę do zębów. Protezy zębowe należy czyścić odpowiednimi środkami o działaniu przeciwgrzybiczym.
W przypadku niemowląt zaleca się dezynfekcję i wygotowanie smoczków i butelek.
Dobrą profilaktyką przeciwko grzybicy jamy ustnej jest staranna higiena jamy ustnej.
Kobietom karmiącym piersią zaleca się dokładną higienę i pielęgnację brodawek sutkowych. Jeśli matka karmiąca piersią sama cierpi na pleśniawki, nie powinna mieć kontaktu z błoną śluzową jamy ustnej niemowlęcia. Należy również często dezynfekować smoczek i sutek!
W przypadku podejrzenia pleśniawki należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza. Szybka diagnoza i leczenie zapobiegają rozprzestrzenianiu się grzyba.
