Nietrzymanie stolca: przyczyny, diagnostyka i możliwości leczenia mające na celu poprawę jakości życia

Termin „nietrzymanie stolca” oznacza niezdolność do zatrzymania stolca w odbytnicy. Powoduje to mimowolne wydalanie stolca pomiędzy wizytami w toalecie. Nietrzymanie stolca nie jest samodzielną chorobą, lecz występuje jako objaw różnych schorzeń, na przykład chorób jelit, urazów zwieracza lub przyczyn neurologicznych. Często ma to bardzo negatywny wpływ na jakość życia. W zależności od stopnia nasilenia stosuje się zarówno leczenie zachowawcze, jak i operacyjne.

Tutaj znajdziesz więcej informacji oraz listę wybranych specjalistów i ośrodków zajmujących się nietrzymaniem stolca.

Według szacunków Niemieckiego Towarzystwa Kontynencji około pięć procent ludności Niemiec cierpi na mimowolne oddawanie stolca. Odpowiada to czterem milionom osób dotkniętych tym problemem. Wraz z wiekiem wzrasta liczba pacjentów cierpiących na nietrzymanie moczu i stolca. 30 procent pacjentów geriatrycznych (pacjentów medycyny geriatrycznej) cierpi na nietrzymanie stolca.

W terminologii medycznej nietrzymanie stolca określa się również jako nietrzymanie anorektalne lub incontinentia alvi.

Nietrzymanie stolca – przyczyny

Nietrzymanie stolca może mieć różne przyczyny.

Na przykład zmiana konsystencji stolca może prowadzić do problemów z utrzymaniem kontroli nad wypróżnieniem. Te zmiany w stolcu występują szczególnie w przypadku przewlekłych chorób zapalnych jelit, takich jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego lub choroba Leśniowskiego-Crohna, ale także w przypadku przedawkowania środków przeczyszczających. 

Przejściowe nietrzymanie stolca często występuje w przypadku infekcji żołądka i jelit wywołanych przez patogeny bakteryjne lub wirusowe.

Konsystencja stolca jest objawem, który może mieć różne przyczyny © sewcream | AdobeStock

W przypadku złego wchłaniania stolec również może ulec patologicznej zmianie. Osoby z zaburzeniami wchłaniania nie są w stanie w wystarczającym stopniu rozkładać i wchłaniać składników pokarmowych. Prowadzi to do częstszych biegunek. Również zaburzenia pojemności jelitowej prowadzą do niekontrolowanego oddawania stolca.

Ponadto zdolność wchłaniania jelita grubego może być ograniczona przez guzy odbytnicy lub kolagenozy. Kolagenozy to przewlekłe choroby ogólnoustrojowe, które charakteryzują się zmianami w tkance łącznej i mięśniach.

Po operacjach, które mają wpływ na tylną część jelita grubego, wielu pacjentów również cierpi na nietrzymanie stolca.

Ponadto na wydalanie stolca wpływa dno miednicy: obniżenie dna miednicy lub zaburzenia czynności nerwu sromowego mogą prowadzić do zaburzeń nerwowych. Wówczas osoba dotknięta tym problemem nie jest już w stanie świadomie kontrolować wydalania stolca.

Możliwymi przyczynami nietrzymania stolca są również zaburzenia pracy zwieracza (sfinktera) i mięśni dna miednicy. Zaburzenia te mogą być spowodowane:

• uraz podczas porodu (pęknięcie krocza)
• lokalne stany zapalne (na przykład w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna)
• powikłania po operacjach
• nowotworów odbytu i odbytnicy
• urazów
• hemoroidy

Zaburzenia czucia, takie jak te występujące na przykład u osób z

• demencją,
• udaru mózgu
• chorobami układu nerwowego (np. stwardnieniem rozsianym)
• urazów lub
• nowotworów

, to kolejna przyczyna nietrzymania stolca.

Jak objawia się nietrzymanie stolca?

Z medycznego punktu widzenia nietrzymanie stolca dzieli się na trzy stopnie nasilenia.

Nietrzymanie stolca stopnia I: dochodzi do niekontrolowanego wydalania gazów jelitowych. Czasami pojawia się również tzw. smarowanie stolcem. W tym przypadku po właściwym wypróżnieniu wydalane są niewielkie ilości stolca, które objawiają się śladami smaru na bieliźnie.

Nietrzymanie stolca stopnia II: dodatkowo brak kontroli nad wydalaniem stolca o płynnej konsystencji.

Nietrzymanie stolca stopnia III: Całkowita utrata kontroli nad wypróżnianiem się. Osoby dotknięte tym schorzeniem nie są w stanie świadomie powstrzymać treści jelitowej, niezależnie od jej konsystencji, co powoduje niekontrolowane wydalanie nawet twardego stolca. Nietrzymanie stolca III stopnia wiąże się ponadto z ciągłym smarowaniem śluzem jelitowym lub kałem.

Choroba ma duży wpływ na jakość życia osób dotkniętych tym schorzeniem, zwłaszcza w przypadku stopnia III. Pacjenci zgłaszają

• wstydzie,
• niepewności i
• obawy,

które nierzadko prowadzą do izolacji rodzinnej i społecznej, a w niektórych przypadkach nawet do utraty pracy.

Nietrzymanie stolca – diagnoza 

Na początku lekarz przeprowadza z pacjentem szczegółową rozmowę. Pyta dokładnie o dolegliwości. Pyta o nawyki toaletowe, a także o konsystencję i kolor stolca. Interesujące jest również to, czy pacjent jest w stanie świadomie opóźnić wypróżnienie oraz czy w ogóle odczuwa, że jelito jest wypełnione kałem.

Po zebraniu wywiadu następuje badanie palpacyjne, a lekarz używa stetoskopu do osłuchania jelita. Odgłosy jelitowe mogą dostarczyć wskazówek dotyczących zaburzeń motoryki jelit. Zgrubienia mogą wskazywać na stany zapalne lub zrosty kałowe.

Poprzez badanie palpacyjne odbytnicy lekarz ocenia napięcie mięśnia zwieracza. Może również wykryć lub wykluczyć polipy lub guzy odbytnicy.

Kolonoskopia jelita grubego i odbytnicy służy ustaleniu przyczyny. Podobnie jak proktoskopia, podczas której ogląda się kanał odbytu, należy ona do podstawowej diagnostyki w przypadku nietrzymania stolca. W celu wykonania kolonoskopii lekarz wprowadza do odbytu cienką rurkę z kamerą. Dzięki niej może ocenić stan jelita i wykryć stany zapalne, guzy lub polipy.

Kolejną metodą diagnostyczną stosowaną u osób z nietrzymaniem stolca jest endosonografia. W tej formie badania ultrasonograficznego do kanału odbytu wprowadza się małą sondę. Za pomocą tej metody można dobrze wykryć zwłaszcza uszkodzenia mięśnia zwieracza.

Funkcję zwieracza można ponadto zbadać za pomocą bezbolesnej manometrii zwieracza odbytu. Natomiast napięcie i rozluźnienie mięśni odbytniczych mierzy się za pomocą manometrii odbytu.

Funkcjonalne procesy zachodzące podczas wypróżniania można analizować za pomocą defakografii. W tym przypadku odbytnica jest wypełniana środkiem kontrastowym. Podczas wypróżniania można następnie wykonać film rentgenowski, który pozwala również wykryć wybrzuszenia i wgłębienia ściany jelita.

W przypadku podejrzenia zaburzeń nerwowych lekarz wykonuje dodatkowo elektromiogram.

Możliwości leczenia nietrzymania stolca

Leczenie nietrzymania stolca zależy od przyczyny.

Jeśli nietrzymanie stolca wynika ze zmiany konsystencji stolca, często pomagają proste zmiany w diecie. Kluczowe znaczenie ma tutaj zrównoważone spożycie błonnika i płynów. Otręby pszenne lub nasiona babki lancetowatej mogą również poprawić konsystencję stolca.

Zdrowa, zbilansowana dieta poprawia konsystencję stolca © Syda Productions | AdobeStock

Specjalne ćwiczenia toaletowe mogą również pomóc osobom dotkniętym tym problemem w wypróżnianiu się.

Jeśli przyczyną nietrzymania stolca jest choroba jelit, należy ją leczyć. Pacjenci z chorobą Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego otrzymują leki hamujące procesy zapalne w jelitach.

Leki spowalniające pasaż jelitowy mogą poprawić konsystencję stolca. Dzięki temu osoby z nietrzymaniem stolca w okolicy odbytu mogą lepiej utrzymać stolec.

W zależności od przyczyny konieczne mogą być również zabiegi chirurgiczne.

Jakie są rokowania w przypadku nietrzymania stolca?

Rokowanie różni się znacznie w zależności od pacjenta. Istotną rolę odgrywają tu przyczyna oraz wiek.

Odpowiednie środki terapeutyczne mogą jednak często złagodzić objawy i poprawić jakość życia osób dotkniętych tą dolegliwością.

Często zadawane pytania

Czym jest nietrzymanie stolca?

Nietrzymanie stolca oznacza niezdolność do świadomego zatrzymania stolca lub gazów jelitowych w odbytnicy, co prowadzi do ich mimowolnego wydalania.

Jakie mogą być przyczyny nietrzymania stolca?

Przyczyny są różne – od chorób, takich jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego czy choroba Leśniowskiego-Crohna, po urazy, osłabienie dna miednicy lub choroby neurologiczne, jak udar mózgu czy stwardnienie rozsiane.

Jakie są możliwości leczenia nietrzymania stolca?

W zależności od przyczyny dostępne są takie opcje, jak trening korzystania z toalety lub trening żywieniowy, ćwiczenia mięśni dna miednicy, a nawet zabiegi chirurgiczne lub impulsy elektryczne za pomocą neuromodulacji.