Wypadanie odbytnicy: informacje i pomoc od specjalistów

Wypadnięcie odbytnicy występuje, gdy fragmenty odbytnicy wysuwają się na zewnątrz przez odbyt, tworząc widoczne lub wyczuwalne w dotyku wypadnięcie. Schorzenie to wynika zazwyczaj ze osłabienia dna miednicy, rozluźnienia struktur podtrzymujących odbytnicę lub wieloletniego wzorca silnego parcia w przypadku przewlekłych zaparć. W zależności od stopnia zaawansowania jelito może wywiniąć się do wewnątrz lub na zewnątrz, co prowadzi do wydzielania śluzu, bólu, zaburzeń czynnościowych, a w niektórych przypadkach również do nietrzymania stolca.

Krótki przegląd:

Wypadanie odbytnicy występuje szczególnie często u osób starszych i jest spowodowane czynnikami takimi jak trudne porody, zaparcia oraz związane z wiekiem osłabienie dna miednicy. Diagnozę stawia się na podstawie badania fizykalnego, procedur diagnostycznych odbytnicy, w celu określenia stopnia i rodzaju wypadania oraz ustalenia indywidualnej terapii (od leczenia zachowawczego po chirurgiczne).

Wypadnięcie odbytnicy wynika ze zmian strukturalnych i funkcjonalnych w okolicy odbytnicy, ściany odbytnicy, mięśni dna miednicy oraz więzadeł łącznych. Często występuje połączenie nadmiernego rozciągnięcia, wypróżniania się z silnym parciem, przewlekłego zaparcia, zmian związanych z wiekiem, blizn po ciężkich porodach lub anatomicznych słabości.

Objawy obejmują od wywinięcia, wydzieliny śluzowej, bólu i parcia na stolec, aż po zaburzenia wypróżniania, nietrzymanie stolca i sporadyczne krwawienia.

Diagnostyka obejmuje badanie fizykalne, diagnostykę wzrokową, proktoskopię, rektoskopię, kolonoskopię (badanie jelita grubego), dynamiczną defekografię oraz badania obrazowe jamy brzusznej.

Leczenie zależy od stopnia zaawansowania i obejmuje zarówno zmiany w diecie oraz ćwiczenia mięśni dna miednicy jako leczenie zachowawcze, jak i zabiegi chirurgiczne. Celem wszystkich procedur jest repozycjonowanie wypadniętej części, przywrócenie stabilności i kontroli nad oddawaniem stolca, a także złagodzenie dolegliwości funkcjonalnych.

Czym jest wypadnięcie odbytnicy?

Odbytnica, zwana również odbytem, jest częścią jelita grubego.

Wypadnięcie odbytnicy oznacza wgłębienie lub wysunięcie się odbytnicy przez kanał odbytu. Rozróżnia się:

wypadnięciem wewnętrznym, w którym jelito jest zgromadzone wewnątrz,
a wypadnięciem zewnętrznym, w którym dochodzi do okrągłego wybrzuszenia lub całkowitego wysunięcia się kanału odbytu z otworu odbytu.

W wielu przypadkach zmiana ta pozostaje początkowo niezauważona i występuje wyłącznie podczas wypróżniania, jednak wraz z nasileniem się objawów wypadanie może utrzymywać się na stałe i znacznie obniżać jakość życia.

Proces ten często wiąże się z osłabieniem funkcji mięśnia zamykającego i układu zwieraczy odbytu, co prowadzi do zaburzeń kontroli nad oddawaniem stolca. Czynniki anatomiczne, takie jak zmiany w ścianie odbytnicy, położenie odbytnicy lub związane z wiekiem osłabienie tkanki podporowej, mogą sprzyjać przejściu od dysfunkcji funkcjonalnej do widocznego wypadania jelita.

Darm-Anatomie
Przegląd odcinków jelita © FGWDesign | AdobeStock

Epidemiologia

Wypadanie odbytnicy występuje szczególnie często u starszych kobiet, ponieważ struktura dna miednicy traci stabilność w ciągu życia pod wpływem czynników hormonalnych i porodowych (= obniżenie dna miednicy).

Ciężkie porody są również uważane za czynnik ryzyka, ponieważ mogą powodować trwałe zaburzenia czynności mięśni dna miednicy.

Powtarzające się silne parcie, przewlekłe zaparcia lub długotrwałe obciążenie mięśnia zwieracza również odgrywają rolę w powstawaniu tej dolegliwości.

Wraz z wiekiem częstotliwość występowania wzrasta, co wynika z ogólnego osłabienia tkanki łącznej i struktur mięśniowych.

Diagnostyka

Diagnoza wypadania odbytnicy rozpoczyna się od dokładnego badania fizykalnego, podczas którego już na podstawie oględzin można uzyskać wskazówki dotyczące rodzaju wypadania. W razie potrzeby wykonuje się proktoskopię w celu oceny zmian w okolicy odbytu i wewnątrz kanału odbytu. W celu oceny całego odbytnicy i wykluczenia innych przyczyn, takich jak hemoroidy, wykonuje się rektoskopię lub kolonoskopię.

Kluczową rolę odgrywa obrazowanie dynamiczne, w szczególności defekografia, która uwidacznia mechanizm wypróżniania i pokazuje, czy występuje wypadnięcie wewnętrzne, wgłobienie czy wypadnięcie zewnętrzne odbytu. W niejasnych przypadkach dodatkowe informacje może dostarczyć obrazowanie jamy brzusznej lub laparoskopia, zwłaszcza w przypadku chorób współistniejących i powikłań.

Przyczyny

Przyczyny wypadania odbytnicy są różnorodne i często ze sobą powiązane. Zazwyczaj występuje połączenie osłabienia strukturalnego, obciążenia funkcjonalnego i czynników mechanicznych. Należą do nich przede wszystkim postępujące nadmierne rozciąganie ściany odbytnicy, osłabienie funkcji mięśni dna miednicy oraz zaburzenia w obszarze zwieracza i układu zwieraczy odbytu.

Wiele osób dotkniętych tą dolegliwością zgłasza wieloletnie zaparcia lub regularne silne parcie, co prowadzi do stopniowego rozluźnienia i obniżenia struktur podtrzymujących. Po ciężkich porodach mogą również występować nierozpoznane urazy dna miednicy, które z czasem przyczyniają się do powstania wypadania jelita. Również cechy anatomiczne lub niekorzystne położenie odbytnicy mogą sprzyjać powstawaniu wypadania.

Objawy:

Objawy rozwijają się zazwyczaj stopniowo. Początkowo pacjenci zgłaszają sporadyczny ucisk w okolicy odbytu, uczucie obecności ciała obcego lub problemy z wypróżnianiem. W miarę postępu choroby pojawiają się wydzieliny śluzowe, ból i widoczne wybrzuszenie tkanki. Wielu pacjentów odczuwa silną potrzebę wypróżnienia, nie osiągając jednak całkowitego opróżnienia.

W zaawansowanym stadium mogą wystąpić zaburzenia czynnościowe, takie jak nietrzymanie moczu lub stolca. Sporadyczne krwawienie jest często spowodowane tarciem wrażliwej błony śluzowej.

Leczenie zachowawcze

We wczesnych stadiach stosuje się leczenie zachowawcze. Obejmuje ono regulację zaparć, wzmocnienie mięśni dna miednicy poprzez fizjoterapię lub biofeedback, dietę bogatą w błonnik, odpowiednie nawodnienie oraz świadome unikanie silnego parcia, co może złagodzić dolegliwości. Środki te poprawiają przebieg choroby, jednak nie są w stanie całkowicie powstrzymać postępu wyraźnego wypadania odbytnicy.

Różne techniki operacyjne w przypadku wypadania odbytnicy

W ciągu ostatnich dziesięcioleci przeprowadzono ponad 100 różnych zabiegów chirurgicznych w leczeniu wypadania odbytnicy.

Różne techniki operacyjne można podzielić na następujące główne kategorie:

Operacje wykonywane od strony dna miednicy / odbytu (operacje perinealne) lub operacje przez jamę brzuszną (operacje brzuszne)
Operacja otwarta, konwencjonalna lub metodą laparoskopową (laparoskopowa / minimalnie inwazyjna)
Operacje z lub bez unieruchomienia odbytnicy (z / bez pexy)
Operacje z usunięciem nadmiaru jelita grubego lub bez (operacje resekcyjne / nieresekcyjne)

Na podstawie aktualnych badań nie udało się dotychczas ustalić ogólnych wytycznych dotyczących wyboru metody.

Można jednak stwierdzić, że operacje wykonywane od strony dna miednicy / odbytu są nieco mniej inwazyjne. Wiążą się one również z nieco niższym odsetkiem powikłań. Jednak w porównaniu z operacjami wykonywanymi przez jamę brzuszną, w perspektywie długoterminowej nie zapewniają one tak skutecznego leczenia dolegliwości.

W związku z tym operację przez krocze zalecamy

pacjentom w bardzo podeszłym wieku, a także
pacjentom z poważnymi chorobami współistniejącymi, które stanowią duże ryzyko w przypadku bardziej rozległej operacji.

Jednak aspekt delikatności zabiegu jest coraz bardziej brany pod uwagę, zwłaszcza w chirurgii minimalnie inwazyjnej.

Ośrodki specjalizujące się w chirurgii minimalnie inwazyjnej mogą zatem zaoferować większości pacjentów laparoskopową resekcyjną rektopeksję. W tej metodzie, przy użyciu techniki minimalnie inwazyjnej przez jamę brzuszną

nadmiar jelita,
przywraca się ciągłość jelita za pomocą zszywacza klamrowego,
podnosi się dno miednicy oraz
odbytnica jest unieruchamiana w pierwotnym położeniu za pomocą szwu.

Inne metody operacyjne przewidują unieruchomienie za pomocą siatek z tworzywa sztucznego. Wiąże się to jednak z pewnym dodatkowym ryzykiem i nie sprzyja ponadto wynikom funkcjonalnym.

Możliwe powikłania i ryzyko związane z laparoskopową resekcyjną rektopeksją

Każda operacja wiąże się z ogólnym ryzykiem, takim jak zaburzenia gojenia się ran i inne. Ponadto należy wspomnieć przede wszystkim o (bardzo rzadkim) nieszczelności szwu jelitowego (niewydolność zespolenia). Może to prowadzić do powikłań w postaci zapalenia otrzewnej.

Przed i po operacji

Operacja wykonywana jest w znieczuleniu ogólnym. Trwa od 90 do 150 minut.

Już w dniu operacji pacjenci mogą i powinni wstać, a po pięciu do sześciu dniach mogą opuścić klinikę.

Znaczna poprawa w zakresie wcześniej występujących zaburzeń wypróżniania następuje zazwyczaj bardzo szybko i w około 70% przypadków. Jednak wcześniej występujące nietrzymanie stolca poprawia się zazwyczaj dopiero w ciągu kolejnych miesięcy. (Biofeedback)

Również w przypadku nietrzymania stolca wskaźnik powodzenia wynosi tutaj około 70%.

Przebieg i rokowanie

Przebieg zależy od stopnia zaawansowania i uwarunkowań anatomicznych. Podczas gdy wczesne stadia można jeszcze dobrze ustabilizować za pomocą terapii zachowawczych, wyraźne wypadanie odbytu prowadzi w dłuższej perspektywie do utrzymujących się dolegliwości i znacznego upośledzenia kontroli nad oddawaniem stolca. Badania wykazują, że operacyjna rekonstrukcja daje bardzo dobre wyniki. Szczególnie zabiegi chirurgiczne wykonywane przez drogę brzuszną zapewniają wysoką stabilność, znaczną poprawę funkcji kanału odbytu oraz wyraźną ulgę w bólu i zaparciach. Większość pacjentów zgłasza poprawę jakości życia już kilka tygodni po zabiegu.

Często zadawane pytania

Czy wypadnięcie odbytnicy może ustąpić samoistnie?

Całkowity wypadanie odbytnicy nie ustępuje samoistnie. Leczenie zachowawcze może złagodzić dolegliwości, ale nie zastępuje operacji, jeśli wypadanie jest wyraźne.

Jak rozpoznać wypadnięcie odbytnicy?

Typowe objawy to wybrzuszenie, wydzielina śluzowa, ból w okolicy odbytu, parcie na stolec i zaburzenia wypróżniania. Diagnozę potwierdza się poprzez badanie fizykalne, rektoskopię, proktoskopię, kolonoskopię i defekografię.

Na czym polega zabieg rektopeksji?

Nadmiarowy fragment jelita zostaje wycięty, a odbytnica anatomicznie prawidłowo unieruchomiona i ustabilizowana, tak aby wypadająca część nie mogła ponownie się wysunąć.

Wypadanie odbytnicy: kiedy odbytnica może wysunąć się poza kanał odbytu – co to jest wypadanie odbytu