Dużym czynnikiem ryzyka rozwoju zapalenia odbytnicy jest uprawianie seksu analnego bez zabezpieczenia w roli pasywnej. Dlatego osoby, które często uprawiają seks analny bez zabezpieczenia z różnymi partnerami seksualnymi, częściej zapadają na tę chorobę.
Ryzyko wiąże się również z przedmiotami wprowadzanymi do odbytu podczas stosunku płciowego. Mogą one przenosić patogeny między osobami. Ponadto mogą powodować niewielkie urazy ściany jelita. Sprzyjają one również rozwojowi zapalenia odbytnicy.
Różne patogeny przenoszone drogą płciową mogą wywołać zapalenie odbytnicy. Na przykład choroba weneryczna rzeżączka (znana również pod nazwą „tripper”) objawia się ropnym zapaleniem odbytnicy.
Natomiast choroba przenoszona drogą płciową, zwana wrzodem miękkim, wiąże się raczej z bardzo bolesnymi, miękkimi wrzodami. W przypadku ziarniniaka pachwinowego powstają przetoki.
Zapalenia odbytnicy, które nie goją się lub są mokre, mogą wskazywać na zakażenie wirusem HIV lub AIDS. Również
mogą wywołać zapalenie odbytnicy.
Choroby te są zakaźne i mogą być przenoszone na inne osoby. U nich również może wówczas rozwinąć się zapalenie odbytnicy.
Kolejnym czynnikiem ryzyka rozwoju zapalenia odbytnicy są przewlekłe choroby zapalne jelit (CED). Należą do nich na przykład wrzodziejące zapalenie jelita grubego lub choroba Leśniowskiego-Crohna. Choroby te nie są zakaźne.
Zapalenie odbytnicy może być również reakcją alergiczną lub toksyczną na
- leki, takie jak czopki lub środki przeczyszczające, a także
- prezerwatywy lub lubrykanty
.
Do czynników ryzyka zalicza się również radioterapię, stosowaną przede wszystkim w leczeniu nowotworów.
Zapalenie odbytnicy ogranicza się do odbytnicy (odbytu) © FGWDesign | AdobeStock
Zasadniczo dolegliwości zależą od przyczyny zapalenia odbytnicy. Jeśli przyczyną jest rzeżączka, dolegliwości są znikome. Natomiast zapalenie odbytnicy w przebiegu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego jest dla pacjentów niezwykle bolesne.
Na początku zapalenia objawy są prawie niewyczuwalne. Pacjenci mogą co najwyżej zauważyć, że okolice odbytu są nieco bardziej wrażliwe niż zwykle. Mogą też pojawić się bóle podczas wypróżniania.
Gdy stan zapalny się rozprzestrzeni, pojawia się śluzowa, ropna i/lub krwawa wydzielina. Ponadto w stolcu pojawiają się krwawe, śluzowe i/lub ropne domieszki.
Pacjenci odczuwają ciągłą potrzebę pójścia do toalety, ale wypróżnienia są raczej nieregularne. Niektórzy cierpią na nietrzymanie stolca, czyli nie są w stanie go zatrzymać. Dodatkowo często dochodzi do ucieczki powietrza z jelita. W języku medycznym nazywa się to również wzdęciami.
Odbyt swędzi, jest zaczerwieniony i wybrzuszony.
W dalszym przebiegu choroby mogą pojawić się szczeliny odbytu. Są to bardzo bolesne pęknięcia skóry lub błony śluzowej odbytu, które mają przebieg promieniowy. Szczególnie po wypróżnieniu szczeliny powodują jasny i przeszywający ból oraz pieczenie. Czasami dochodzi również do niewielkiego krwawienia o jasnoczerwonym zabarwieniu.
Kolejnym objawem, który może wystąpić w związku z zapaleniem odbytnicy, jest przetoka. Rozumie się pod tym pojęciem nowo powstałe kanały odprowadzające, które prowadzą od zapalnego jelita do powierzchni skóry. Z otworów przetoki często wydobywa się wydzielina. Krwawiąca przetoka może ponadto powodować znaczny ból.
Na podstawie objawów i wywiadu (anamnezy) lekarz często może już postawić wstępną diagnozę.
Następnie ogląda odbyt i bada odbyt oraz odbytnicę palcem (badanie palpacyjne odbytnicy). W ten sposób stwierdza, czy występują krwawienia, śluz, obrzęki i inne zmiany błony śluzowej. To również wskazuje na stan zapalny.
W ramach badania odbytnicy (rektoskopii) za pomocą endoskopu ogląda się wnętrze odbytnicy. Dzięki temu można stwierdzić, czy błona śluzowa jest w stanie zapalnym lub czy występują inne zmiany (na przykład wrzody, przetoki).
Ponadto lekarz może pobrać wymazy i próbki tkanki (biopsję). W laboratorium można następnie sprawdzić, czy występuje zakażenie bakteryjne lub inna przyczyna zapalenia.
W przypadku zapalenia odbytnicy wywołanego przez patogeny, w badaniu należy uwzględnić również partnerów seksualnych z ostatnich 6 miesięcy.
Leczenie zapalenia odbytnicy różni się w zależności od przyczyny.
Jeśli przyczyną zapalenia jest infekcja bakteryjna, pacjenci zazwyczaj otrzymują antybiotyk. Pianka zawierająca kortyzon, nakładana na okolice odbytu, może dodatkowo hamować procesy zapalne. Aby uniknąć dalszych stanów zapalnych i infekcji, osoby dotknięte tą chorobą powinny w przyszłości powstrzymać się od stosunków analnych bez zabezpieczenia.
Jeśli przyczyną jest przewlekła choroba zapalna jelit, stosuje się czopki zawierające substancję czynną mesalazynę. Jeśli nie nastąpi poprawa, może być wskazane leczenie ogólnoustrojowe. Dzięki temu lek działa nie tylko miejscowo, ale w całym organizmie. W tym celu pacjent otrzymuje lek w postaci tabletek, w niektórych przypadkach również w połączeniu z preparatem kortyzonowym.
Pomocne mogą być również lewatywy lub aplikacje piankowe z mesalazyną. Jednak pacjenci z przewlekłą chorobą zapalną jelit często doświadczają nawrotów. W ich przypadku może być konieczne dożywotnie leczenie farmakologiczne. W tym celu stosuje się na przykład następujące leki:
- leki immunosupresyjne, takie jak metotreksat lub azatiopryna
- blokery TNF-α (na przykład infliksimab lub adalimumab)
- blokujący integrynę vedolizumab
W bardzo ciężkich przypadkach konieczna może być operacja. Chirurg usuwa wtedy obszary objęte stanem zapalnym błony śluzowej lub nawet cały odcinek jelita.
Jeśli natomiast zapalenie odbytnicy wynika z alergii, leczenie polega na ścisłym unikaniu alergenu. Alergiczne zapalenia odbytnicy zazwyczaj ustępują samoistnie. Ciężkie przypadki, podobnie jak stany zapalne w chorobie Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego, leczy się czopkami z mesalazyną.
Również zapalenia jelita spowodowane promieniowaniem (proktitis popromienny) zazwyczaj nie wymagają leczenia. Najczęściej ustępują samoistnie.
Niezależnie od przyczyny, lewatywy lub czopki przeciwzapalne mogą przynieść pacjentowi ulgę.
Jaka jest najczęstsza przyczyna zapalenia odbytnicy?
Przyczyną zapalenia odbytnicy jest często infekcja lub jedna z wielu przewlekłych chorób zapalnych jelit.
Czy zapalenie odbytnicy jest zakaźne?
W przypadku przyczyn przenoszonych drogą płciową – tak, zwłaszcza w przypadku infekcji bakteryjnych lub wirusowych.
Jak długo trwa leczenie?
To zależy od przyczyny, ostre postacie często ustępują w ciągu kilku tygodni.
Kiedy należy zgłosić się do lekarza?
W przypadku utrzymującego się bólu, krwi w stolcu lub silnej potrzeby wypróżnienia należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.
Czy zapalenie odbytnicy może przybrać postać przewlekłą?
Tak, zwłaszcza w przypadku wrzodziejącego zapalenia jelita grubego i choroby Leśniowskiego-Crohna może dojść do przewlekłego przebiegu choroby.
