Złamanie obojczyka należy do najczęstszych urazów obręczy barkowej. W terminologii medycznej nazywa się je również złamaniem obojczyka lub złamaniem kości obojczykowej. Obojczyk łączy mostek z okolicy barkowej, przez co jest szczególnie narażony na urazy w razie upadku. Złamanie powstaje najczęściej w wyniku upadku na ramię lub przyłapania ciała wyciągniętą ręką.
Poniżej znajdą Państwo dalsze informacje na temat diagnostyki i leczenia, a także wybranych specjalistów zajmujących się złamaniem obojczyka.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Kody ICD dla tej choroby: S42.0, S42.1
Krótki przegląd:
Złamanie obojczyka jest jednym z najczęstszych złamań u ludzi. Ta cienka, lekko wygięta kość może złamać się bezpośrednio w wyniku uderzenia lub pośrednio w wyniku upadku na wyprostowaną rękę. Osoby dotknięte tym urazem często odczuwają silny ból, obrzęk, przyjmują pozycję ochronną oraz odczuwają ból i ograniczenia ruchowe w okolicy barku. Diagnoza złamania obojczyka jest zazwyczaj stawiana na podstawie badań lekarskich i zdjęć rentgenowskich, a w przypadku niejasnych wyników również na podstawie tomografii komputerowej. W zależności od rodzaju złamania stosuje się leczenie zachowawcze lub operacyjne. Jeśli złamanie nie powoduje znacznego przemieszczenia, często wystarczy leczenie zachowawcze polegające na unieruchomieniu. W przypadku wyraźnego przemieszczenia, skrócenia lub niestabilnego urazu konieczna może być operacja w celu ustabilizowania kości.
Przegląd artykułów
Definicja: Czym jest złamanie obojczyka?
Złamanie obojczyka to złamanie kości obojczyka. Kość obojczykowa stanowi połączenie kostne między tułowiem a obręczą barkową. Znajduje się tuż pod skórą i biegnie między mostkiem a zewnętrzną częścią barku. Dzięki temu złamanie kości obojczykowej może być czasami dobrze widoczne lub wyczuwalne.
Uraz ten dotyczy szczególnie często środkowej części kości. W klasyfikacji medycznej rozróżnia się ponadto złamania w obszarze przyśrodkowym, czyli położonym w kierunku środka ciała, oraz w obszarze bocznym, w pobliżu łopatki.
Boczna jedna trzecia jest dzielona między innymi według klasyfikacji Jägera i Breitnera. Chodzi tu o to, czy linia złamania znajduje się po stronie bocznej, pomiędzy lub po stronie przyśrodkowej więzadeł kruczo-obojczykowych. Więzadła te łączą obojczyk z łopatką i są ważne dla stabilności.
Złamanie obojczyka może przebiegać w sposób prosty, ale może też być niestabilne. Decydujące znaczenie ma to, czy końce złamania są przesunięte względem siebie, czy występuje wiele fragmentów oraz czy zagrożona jest skóra, nerwy lub naczynia krwionośne.
Przyczyna złamania obojczyka
Przyczyną złamania obojczyka jest zazwyczaj bezpośredni uraz spowodowany uderzeniem lub upadkiem na wyprostowaną rękę. Obojczyk może również złamać się w wyniku pośredniego mechanizmu z osiowym ściśnięciem, które prowadzi do złamania.
Często złamanie obojczyka występuje w środkowej części (70 procent) lub w jednej trzeciej części przyśrodkowej. Przyśrodkowa oznacza koniec kości położony w kierunku środka ciała. Natomiast boczna oznacza koniec bardziej oddalony od środka ciała.
Częstą przyczyną są wypadki podczas uprawiania sportu i spędzania wolnego czasu. Szczególnie narażone są sporty kontaktowe, a także wszelkie dyscypliny, w których dochodzi do upadków z dużą prędkością, takie jak jazda na rowerze, narciarstwo, snowboard czy jazda konna. Przyczyną mogą być również wypadki drogowe.
Złamania w jednej trzeciej bocznej dzielą się według Jägera i Breitnera na:
- Typ 1: złamania boczne więzadeł kruczo-obojczykowych (więzadeł łączących obojczyk z łopatką)
- Typ 2: złamania między więzadłami kruczo-obojczykowymi
- Typ 3: złamania po stronie przyśrodkowej więzadeł kruczo-obojczykowych
- Typ 4: wyrwanie z okostnej (dzieci)
Czynniki ryzyka to silne uderzenie, niekorzystny przebieg wypadku, bezpośrednie oddziaływanie siły na ramię oraz upadki z większej wysokości. U dzieci złamany obojczyk może częściowo goić się szybciej, ponieważ kość ma jeszcze dużą zdolność do przebudowy. Niemniej jednak, w przypadku podejrzenia złamania obojczyka, rodzice powinni skonsultować się z lekarzem w celu wykluczenia urazów towarzyszących.
Złamania obojczyka występują najczęściej raczej po stronie bliższej środka ciała (przyśrodkowo) © Liliya | AdobeStock
Objawy złamania obojczyka
Objawy złamania obojczyka pojawiają się zazwyczaj bezpośrednio po wypadku.
Typowym objawem jest ból nad obojczykiem, który nasila się podczas ruchu. Wiele osób trzyma dotknięte ramię blisko ciała i unika podnoszenia go. To znacznie ogranicza ruchomość ramienia.
Zazwyczaj fragment złamania po stronie przyśrodkowej wystaje do góry i może nawet przebić skórę. W przypadku złamania obojczyka występuje również ból podczas ruchów barku. Pojawiają się również siniaki, ból przy ucisku i obrzęk.
Drętwienie, mrowienie lub zimna dłoń są sygnałem ostrzegawczym: uszkodzeniu mogą ulec również naczynia krwionośne lub nerwy. Dlatego lekarz powinien sprawdzić puls pacjenta oraz funkcjonowanie nerwów pośrodkowego, promieniowego i łokciowego.
Diagnoza złamania obojczyka
Diagnoza rozpoczyna się od badania fizykalnego. Lekarz pyta o wypadek, sprawdza lokalizację bólu, ostrożnie bada obłók kości obojczykowej i ocenia kształt barku. Ważna jest również kontrola krążenia, czucia i motoryki.
Lekarz bada pacjenta i może zlecić wykonanie zdjęć rentgenowskich obojczyka w dwóch płaszczyznach (a.p./osiowej). Pozwala to rozpoznać, czy złamanie jest proste, wieloodłamowe, skrócone czy przemieszczone.
W przypadku złożonych urazów, podejrzenia uszkodzenia stawów lub niejasnego obrazu diagnostycznego wskazane może być również wykonanie tomografii komputerowej.
Złamania obojczyka w połączeniu ze złamaniami łopatki (scapula) w okolicy szyjki panewki prowadzą do tzw. „floating shoulder”. W tym przypadku istnieje bezwzględne wskazanie do operacji.
Leczenie złamania obojczyka: zachowawcze czy operacyjne?
Leczenie złamania obojczyka zależy od lokalizacji, stabilności i zakresu urazu. Celem jest opanowanie bólu, utrzymanie lub przywrócenie ustawienia kości oraz umożliwienie prawidłowego funkcjonowania barku.
W lżejszych przypadkach do leczenia złamania obojczyka może wystarczyć terapia zachowawcza, czyli bez operacji. Obejmuje to proste złamania trzonu w jednej trzeciej przyśrodkowej i środkowej, z minimalnym przemieszczeniem końców złamania.
Unieruchomienie można wykonać za pomocą temblaka lub bandaża typu plecakowego. Po założeniu i każdym dokręceniu bandaża typu plecakowego należy sprawdzić tętno i czucie. Dokręcanie powinno odbywać się 1–2 razy dziennie w pierwszym tygodniu, a w drugim i trzecim tygodniu raz w tygodniu. Po trzech tygodniach można zwolnić bark.
Leczeniem zachowawczym objęte są również złamania boczne typu I i IV według klasyfikacji Jägera/Breitnera. Opatrunek typu plecakowego nie obejmuje bocznej części obojczyka. Złamania boczne można zatem unieruchomić wyłącznie za pomocą temblaka.
Złamanie obojczyka bez operacji wchodzi w grę przede wszystkim wtedy, gdy końce złamania są stabilne, nie ma zagrożenia dla skóry i nie występuje uszkodzenie nerwów ani naczyń. Wówczas ramię należy początkowo oszczędzać. Leki przeciwbólowe mogą pomóc w złagodzeniu bólu. W dalszym przebiegu fizjoterapia pomaga przywrócić ruchomość barku.
Leczenie operacyjne jest wskazane w przypadku
- zagrożenia przebiciem skóry,
- skrócenia kości obojczykowej większego niż 2 cm oraz
- zwichnięciu (przemieszczeniu) o więcej niż szerokość trzonu oraz
- w przypadku złamań wieloodłamowych.
Złamanie boczne obojczyka typu II i III według klasyfikacji Jägera/Breitnera również wymaga leczenia operacyjnego ze względu na dużą niestabilność.
W przypadku operacji złamania obojczyka można zastosować płytki i śruby w celu unieruchomienia miejsc złamania. Mówi się wtedy o osteosyntezie. Ma ona na celu ustabilizowanie kości, aby mogła zrosnąć się w kontrolowany sposób. Ta terapia operacyjna lub leczenie operacyjne jest szczególnie ważne, gdy występuje wyraźne przemieszczenie lub zagrożona jest funkcja.
Wszystkie typy złamań można wstępnie unieruchomić, o ile zachowana jest czucie i tętno w dotkniętej kończynie.
W przypadku leczenia zachowawczego należy zwrócić uwagę na
- tworzenia się kalusa (ewentualnie z podrażnieniem splotu ramiennego) oraz
- przebudowy po upływie jednego do dwóch lat
. Z reguły po leczeniu operacyjnym konieczne jest usunięcie materiału osteosyntezy ze względu na cienką powłokę tkanek miękkich nad obojczykiem.
Czas gojenia i leczenie złamania obojczyka
Złamanie obojczyka goi się stabilnie zarówno w przypadku leczenia zachowawczego, jak i operacyjnego. Czas gojenia kości może trwać do dwóch lat i zależy od wieku, rodzaju złamania, zastosowanego leczenia oraz obciążenia.
Zazwyczaj minie kilka tygodni, zanim kość będzie wystarczająco stabilna. Dopóki ramię nie będzie w stanie ponownie wytrzymać pełnego obciążenia, może to potrwać dłużej. U dzieci złamanie obojczyka goi się często szybciej niż u dorosłych.
Leczenie operacyjne złamania obojczyka wiąże się z ryzykiem wystąpienia powikłań w postaci pseudartrozy (od dwóch do dziewięciu procent). Możliwe są również dolegliwości związane z bliznami, podrażnienia lub uszkodzenia następcze spowodowane urazami towarzyszącymi, ale nie są one regułą.
Specjaliści zajmujący się złamaniem obojczyka
Za leczenie złamania obojczyka odpowiedzialni są specjaliści ortopedii i chirurgii urazowej. Oceniają oni, czy złamanie jest stabilne, czy występują urazy towarzyszące oraz czy możliwe jest leczenie zachowawcze, czy też należy zastosować leczenie operacyjne.
Specjalistyczne ośrodki mają doświadczenie w leczeniu urazów barku, złamań obojczyka oraz nowoczesnej osteosyntezie. Ważne jest precyzyjne obrazowanie, zrozumiała decyzja terapeutyczna oraz ustrukturyzowana opieka pooperacyjna.
Często zadawane pytania
Jak dochodzi do złamania obojczyka?
Złamanie obojczyka powstaje najczęściej w wyniku upadku, zwłaszcza na ramię lub wyprostowaną rękę. Również bezpośrednie uderzenie, wypadek drogowy lub sportowy może doprowadzić do złamania obojczyka.
Jak rozpoznać złamanie obojczyka?
Objawami są ból nad obojczykiem, oszczędzająca pozycja ramienia, wyczuwalny stopień, obrzęk, krwiak i ograniczony ruch. W przypadku silnego bólu, drętwienia lub widocznych deformacji należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.
Jak ustala się diagnozę?
Diagnozę ustala się na podstawie badania i zdjęć rentgenowskich w dwóch płaszczyznach. Lekarz sprawdza również ukrwienie, czucie i siłę w ramieniu, aby wykluczyć uszkodzenia nerwów lub naczyń krwionośnych.
Czy złamanie obojczyka zawsze wymaga operacji?
Nie, wiele złamań można leczyć zachowawczo. Operacja jest raczej konieczna, gdy złamanie jest wyraźnie przemieszczone, skrócone, wieloodłamowe lub niestabilne.
Jak długo trwa leczenie?
Gojenie trwa zazwyczaj kilka tygodni. W zależności od rodzaju złamania i zastosowanego leczenia dorośli często potrzebują 6–12 tygodni, zanim kość będzie bardziej wytrzymała. Uprawianie sportu i wykonywanie ciężkich prac powinno nastąpić dopiero po uzyskaniu zgody lekarza.
Czy dzieci mogą wyleczyć złamanie obojczyka bez operacji?
Tak, u dzieci złamanie obojczyka często goi się szczególnie dobrze, ponieważ kość może się jeszcze przebudować. Niemniej jednak złamanie powinno być kontrolowane przez lekarza.
Kiedy można ponownie poruszać ramieniem?
Lekkie ruchy można wykonywać w zależności od wyników badań i zgodnie z zaleceniami lekarza. Zbyt wczesne obciążanie może zakłócić proces gojenia. Ukierunkowana fizjoterapia pomaga później w bezpiecznym odzyskaniu siły i ruchomości.
