W przypadku tego schorzenia nie należy kierować się wyłącznie nazwą. Nie ma ono bowiem nic wspólnego z typową artrozą, która zazwyczaj wynika ze zużycia stawów.
Termin „pseudoartroza” składa się z przedrostka „pseudo” i słowa „artroza”. „Pseud” oznacza fałszywy, a „arthros” – staw. Pseudoartroza to zatem fałszywy staw, który powstaje, gdy miejsca złamania po złamaniu kości nie zrosły się w wystarczającym stopniu.
Końce kości zwarły się i utworzyły połączenie, ale nie jest ono tak mocne i stabilne, jak powinno. W związku z tym w miejscu dawnego złamania powstaje połączenie stawowe między końcami złamania, które wcześniej nie istniało. To fałszywe połączenie może prowadzić do poważnych problemów, takich jak ból i ograniczenia ruchowe. Pseudoartroza znana jest również pod innymi nazwami, takimi jak pseudoartroza i sztuczne połączenie.
Czym różni się opóźnione gojenie złamania od pseudoartrozy?
Normalne, niezakłócone gojenie złamania trwa około 4 do 6 tygodni, ale w przypadku złożonych złamań kości może trwać znacznie dłużej, nawet do 12 tygodni.
Jeśli złamanie nie zrosło się po 12 tygodniach, mówi się o opóźnionym gojeniu złamania, a po upływie 6 miesięcy mamy do czynienia z pseudoartrozą.
Szczególnie podatne na pseudoartrozy są kości długie, zwane również kościami trzonowymi. Należą do nich kość udowa, kość łódeczkowata, kość łokciowa wraz z kością promieniową oraz kość ramienna.
Pseudoartroza przedramienia
Pseudoartroza może mieć różne przyczyny. Zasadniczo rozróżnia się przyczyny mechaniczne i chorobowe pseudoartrozy. Przyczyny mechaniczne oznaczają, że ruch i obciążenie uciskowe spowodowały zaburzenia gojenia złamania kości. Przyczyny chorobowe to stany patologiczne poza kością, najczęściej zaburzenia metaboliczne lub czynniki chorobotwórcze.
Jakie są przyczyny „mechaniczne”?
Do przyczyn mechanicznych zalicza się zasadniczo wszystko, co ma związek z ruchem, najczęściej zbyt wczesne obciążenie, a tym samym zbyt krótki okres unieruchomienia. Jest to szczególnie ważne w przypadku złamań leczonych zachowawczo. Leczenie zachowawcze oznacza, że końce kości nie są łączone operacyjnie za pomocą elementów metalowych (drutów, śrub, płytek), lecz dąży się do naturalnego zrostu złamania. Leczenie operacyjne nazywane jest również osteosyntezą, gdzie „osteo” oznacza kość, a „synteza” – połączenie.
Warunkiem leczenia zachowawczego złamania kości jest to, aby końce kości znajdowały się blisko siebie i były ustawione w prawidłowej pozycji. Unieruchomienie odbywa się zazwyczaj za pomocą gipsu (np. na nadgarstku) lub oszczędzania ciała (np. w przypadku złamań żeber).
Złamanie kości goi się zazwyczaj w ciągu 6 tygodni. Jeśli tkanka kostna nie zagoiła się jeszcze, zbyt wczesny ruch i obciążenie mogą ostatecznie przynieść więcej szkody niż pożytku, a w najgorszym przypadku doprowadzić do pseudoartrozy.
Inne przyczyny mechaniczne mogą obejmować:
- przemieszczenie tkanek miękkich w obszarze złamania, co może wystąpić w przypadku krwotoków lub większych siniaków. Te ostatnie wynikają zazwyczaj z
- zbyt małą kompresję rany
- przemieszczenie miejsc złamania względem siebie w wyniku nacisku lub uderzeń z zewnątrz. Może to również prowadzić do odpowiednich powikłań w przypadku upadków
Co rozumie się pod pojęciem przyczyn „chorobowych”?
Należy również wziąć pod uwagę przyczyny chorobowe, choć występują one znacznie rzadziej. Do tej kategorii zalicza się:
- zaburzenia metabolizmu wapnia
- infekcje
- palenie
- znaczna nadwaga lub niedowaga
- zwężenia tętnic powodujące zaburzenia krążenia
- cukrzyca
Do przyczyn chorobowych zaliczają się również wrodzone zaburzenia metabolizmu kości, które jednak rzadko są przyczyną.
Pseudoartrozę można podzielić na różne kategorie na podstawie struktury kości oraz stanu ukrwienia:
- według struktury kości na
- pseudoartrozę hipertroficzną, w której dochodzi do wzrostu tkanki kostnej. Kość ta ma jednak zmniejszoną stabilność i dlatego nie jest w stanie utrzymać końców kości w miejscu.
- pseudartrozę atroficzną, w której występuje zmniejszenie tkanki kostnej i chrzęstnej. W tym przypadku problem braku stabilności jest oczywisty.
- według ukrwienia tkanki kostnej na
- pseudartroza witalna, w której występuje wystarczające ukrwienie, oraz
- pseudoartroza awitalna z niedostatecznym ukrwieniem tkanki.
Często dochodzi do połączenia postaci przerostowej i witalnej z jednej strony oraz zanikowej i awitalnej z drugiej strony. Najgorsze szanse na wyleczenie ma zanikowa pseudartroza awitalna, ale również pseudartroza przerostowa i żywa charakteryzuje się często długotrwałym i złożonym procesem gojenia i nierzadko wymaga rewizji operacyjnej, aby zapewnić prawidłowe zrośnięcie w prawidłowym ustawieniu osiowym (czyli bez skrzywienia).
Istnieje kilka cech wskazujących na rzekomy zrost. Na przykład bardzo powolne gojenie się złamania kości może być pierwszą oznaką. Utrzymujący się lub nawet nasilający się ból – trwający dłużej niż 4 do 6 miesięcy – może sugerować rzekomy zrost. Typowe dolegliwości to:
- Ból w okolicy dotkniętych kości lub stawów
- Obrzęk
- zaczerwienienie
- ograniczenia ruchowe
- Nadmierna ruchomość – przeciwieństwo braku ruchomości
- Niestabilność stawów
Jeśli zauważysz u siebie te objawy, koniecznie zgłoś się na kontrolę lekarską i wyjaśnij przyczyny dolegliwości. Badania obrazowe, przede wszystkim prześwietlenie rentgenowskie, mogą ujawnić pseudoartrozę i umożliwić postawienie dokładniejszej diagnozy. Na zdjęciu rentgenowskim widoczna jest trwała szczelina kostna w miejscu poprzedniego, nieprawidłowo zrośniętego złamania. Jeszcze dokładniejją pseudartrozę można ocenić za pomocą tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego.
Leczenie zależy od tego, z jaką postacią pseudoartrozy mamy do czynienia. Metody leczenia muszą być dostosowane do konkretnej przyczyny. W przypadku postaci witalnej można zastosować nieco łagodniejsze leczenie, a szanse na wyleczenie są tu bardzo duże. Często wystarczy konsekwentne kontynuowanie unieruchomienia.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku pseudartrozy martwiczej, gdzie zazwyczaj konieczne są zabiegi chirurgiczne. Dzięki tzw. zabiegom osteosyntezy (połączenie kości za pomocą metalowych płytek lub śrub) często można osiągnąć dobre wyniki leczenia.
W większości przypadków konieczne jest „odświeżenie” końców kości. Oznacza to usunięcie martwej, awitalnej i zainfekowanej tkanki kostnej. Czasami jednak powstaje wówczas ubytek w strukturze kości, co wymaga uzupełnienia za pomocą przeszczepu kostnego. Można to zrobić za pomocą specjalnie przygotowanej w tym celu hodowli komórek pacjenta lub poprzez pobranie tkanki kostnej z innego miejsca. Odpowiednim miejscem pobrania jest grzebień kości biodrowej.
Fiksator pierścieniowy to wariant stosowany do stabilizacji kości. Fiksator pierścieniowy to rodzaj zewnętrznego systemu mocującego, który można bez problemu usunąć.
Również ważne: obecnie toczy się wiele dyskusji na temat badania krwi, które ma przewidywać podatność na pseudoartrozę. Gdyby się to udało, można by podjąć odpowiednie działania już przy pierwszym złamaniu. Ponadto próbki tkanki z fragmentu kości dotkniętego pseudoartrozą mogą zostać zbadane w laboratorium. Pozwala to na lepszą ocenę ryzyka wystąpienia pseudoartrozy oraz szans na wyleczenie złamania kości.
Podsumowując, w przypadku pseudoartrozy stosuje się następujące metody leczenia:
- metody osteosyntezy łączące kości (na przykład stabilizator pierścieniowy)
- wprowadzenie substancji kostnej do szczeliny złamania
- usunięcie martwej i zainfekowanej tkanki
- podawanie określonych suplementów diety
- ewentualnie wkrótce: badanie krwi w celu określenia podatności na pseudoartrozę.
W przypadku pseudoartrozy może być konieczne skonsultowanie się z kilkoma specjalistami. Mogą to być na przykład lekarze z zakresu chirurgii kości, jak również specjaliści z ortopedii. Lekarz prowadzący skieruje pacjenta do odpowiedniego eksperta.
Czym jest pseudoartroza?
Pseudoartroza to fałszywe połączenie kostne, które powstaje, gdy kości po złamaniu lub pęknięciu nie zrosną się prawidłowo. W tym przypadku szczelina złamania pozostaje, a dotknięte kości nie zrosną się całkowicie. Termin „pseudoartroza” pochodzi z języka greckiego i oznacza „fałszywe połączenie”.
Jakie są przyczyny pseudoartrozy?
Przyczynami pseudoartrozy są często niewystarczające unieruchomienie dotkniętej kości, infekcja lub słabe ukrwienie. Również cukrzyca, silne obciążenia mechaniczne lub wady ustawienia mogą utrudniać gojenie się złamania. Szczególnie po złamaniach kości promieniowej, ramiennej lub łódeczkowatej istnieje zwiększone ryzyko niepełnego zrośnięcia się kości.
Jak diagnozuje się pseudoartrozę?
Diagnoza pseudoartrozy odbywa się zazwyczaj na podstawie badania klinicznego i metod obrazowania. W przypadku niejasnych wyników badań rentgenowskich ortopeda często ustala diagnozę przy pomocy dodatkowych badań. Typowe jest opóźnione gojenie złamania trwające dłużej niż 4 do 6 miesięcy.
Jakie są możliwości leczenia pseudoartrozy?
Leczenie pseudoartrozy zależy od rodzaju i stopnia niestabilności. Oprócz leczenia zachowawczego i terapii zachowawczej można rozważyć zabiegi operacyjne w celu stabilizacji. Pozaustrojowa terapia falami uderzeniowymi stosowana w leczeniu ma u niektórych pacjentów pozytywny wpływ na tworzenie się kości i jest częściowo uważana za alternatywę dla leczenia chirurgicznego.
Kiedy konieczna jest operacja w przypadku pseudoartrozy?
Operacja rzekomego zrostu jest konieczna, gdy kość nie goi się pomimo terapii lub występuje rzekomy zrost zanikowy lub rzekomy zrost martwiczy. W takich przypadkach najczęściej wykonuje się zabieg operacyjny w celu stabilizacji z użyciem dodatkowego materiału kostnego pobranego z grzebienia biodrowego. Celem jest trwałe przywrócenie stabilności kości.
